22 shlokas
- 1
अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम्
श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम्
atha taṃ vyathayā dīnaṃ saviśeṣamamarṣitam
śvasantamiva nāgendraṃ roṣavisphāritekṣaṇam
- 2
आसाद्य रामः सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्
उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान्
āsādya rāmaḥ saumitriṃ suhṛdaṃ bhrātaraṃ priyam
uvācedaṃ sa dhairyeṇa dhārayansattvamātmavān
- 3
सौमित्रे योऽभिषेकार्थे मम सम्भारसम्भ्रमः
अभिषेकनिवृत्त्यर्थे सोऽस्तु सम्भारसम्भ्रमः
saumitre yo'bhiṣekārthe mama sambhārasambhramaḥ
abhiṣekanivṛttyarthe so'stu sambhārasambhramaḥ
- 4
यस्या मदभिषेकार्थं मानसं परितप्यते
माता नः सा यथा न स्यात्सविशङ्का तथा कुरु
yasyā madabhiṣekārthaṃ mānasaṃ paritapyate
mātā naḥ sā yathā na syātsaviśaṅkā tathā kuru
- 5
तस्याः शङ्कामयं दुःखं मुहूर्तमपि नोत्सहे
मनसि प्रतिसंजातं सौमित्रेऽहमुपेक्षितुम्
tasyāḥ śaṅkāmayaṃ duḥkhaṃ muhūrtamapi notsahe
manasi pratisaṃjātaṃ saumitre'hamupekṣitum
- 6
न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदाचन
मातॄणां वा पितुर्वाहं कृतमल्पं च विप्रियम्
na buddhipūrvaṃ nābuddhaṃ smarāmīha kadācana
mātṝṇāṃ vā piturvāhaṃ kṛtamalpaṃ ca vipriyam
- 7
सत्यः सत्याभिसंधश्च नित्यं सत्यपराक्रमः
परलोकभयाद्भीतो निर्भयोऽस्तु पिता मम
satyaḥ satyābhisaṃdhaśca nityaṃ satyaparākramaḥ
paralokabhayādbhīto nirbhayo'stu pitā mama
- 8
तस्यापि हि भवेदस्मिन्कर्मण्यप्रतिसंहृते
सत्यं नेति मनस्तापस्तस्य तापस्तपेच्च माम्
tasyāpi hi bhavedasminkarmaṇyapratisaṃhṛte
satyaṃ neti manastāpastasya tāpastapecca mām
- 9
अभिषेकविधानं तु तस्मात्संहृत्य लक्ष्मण
अन्वगेवाहमिच्छामि वनं गन्तुमितः पुनः
abhiṣekavidhānaṃ tu tasmātsaṃhṛtya lakṣmaṇa
anvagevāhamicchāmi vanaṃ gantumitaḥ punaḥ
- 10
मम प्रव्राजनादद्य कृतकृत्या नृपात्मजा
सुतं भरतमव्यग्रमभिषेचयिता ततः
mama pravrājanādadya kṛtakṛtyā nṛpātmajā
sutaṃ bharatamavyagramabhiṣecayitā tataḥ
- 11
मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि
गतेऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनःसुखम्
mayi cīrājinadhare jaṭāmaṇḍaladhāriṇi
gate'raṇyaṃ ca kaikeyyā bhaviṣyati manaḥsukham
- 12
बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश्च सुसमाहितम्
तत्तु नार्हामि संक्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि माचिरम्
buddhiḥ praṇītā yeneyaṃ manaśca susamāhitam
tattu nārhāmi saṃkleṣṭuṃ pravrajiṣyāmi māciram
- 13
कृतान्तस्त्वेव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने
राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनरेव निवर्तने
kṛtāntastveva saumitre draṣṭavyo matpravāsane
rājyasya ca vitīrṇasya punareva nivartane
- 14
कैकेय्याः प्रतिपत्तिर्हि कथं स्यान्मम पीडने
यदि भावो न दैवोऽयं कृतान्तविहितो भवेत्
kaikeyyāḥ pratipattirhi kathaṃ syānmama pīḍane
yadi bhāvo na daivo'yaṃ kṛtāntavihito bhavet
- 15
जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम्
भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुतेऽपि वा
jānāsi hi yathā saumya na mātṛṣu mamāntaram
bhūtapūrvaṃ viśeṣo vā tasyā mayi sute'pi vā
- 16
सोऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैः प्रवासार्थैश्च दुर्वचैः
उग्रैर्वाक्यैरहं तस्या नान्यद्दैवात्समर्थये
so'bhiṣekanivṛttyarthaiḥ pravāsārthaiśca durvacaiḥ
ugrairvākyairahaṃ tasyā nānyaddaivātsamarthaye
- 17
कथं प्रकृतिसम्पन्ना राजपुत्री तथागुणा
ब्रूयात्सा प्राकृतेव स्त्री मत्पीडां भर्तृसंनिधौ
kathaṃ prakṛtisampannā rājaputrī tathāguṇā
brūyātsā prākṛteva strī matpīḍāṃ bhartṛsaṃnidhau
- 18
यदचिन्त्यं तु तद्दैवं भूतेष्वपि न हन्यते
व्यक्तं मयि च तस्यां च पतितो हि विपर्ययः
yadacintyaṃ tu taddaivaṃ bhūteṣvapi na hanyate
vyaktaṃ mayi ca tasyāṃ ca patito hi viparyayaḥ
- 19
कश्चिद्दैवेन सौमित्रे योद्धुमुत्सहते पुमान्
यस्य न ग्रहणं किंचित्कर्मणोऽन्यत्र दृश्यते
kaściddaivena saumitre yoddhumutsahate pumān
yasya na grahaṇaṃ kiṃcitkarmaṇo'nyatra dṛśyate
- 20
सुखदुःखे भयक्रोधौ लाभालाभौ भवाभवौ
यस्य किंचित्तथा भूतं ननु दैवस्य कर्म तत्
sukhaduḥkhe bhayakrodhau lābhālābhau bhavābhavau
yasya kiṃcittathā bhūtaṃ nanu daivasya karma tat
- 21
व्याहतेऽप्यभिषेके मे परितापो न विद्यते
तस्मादपरितापः संस्त्वमप्यनुविधाय माम्
प्रतिसंहारय क्षिप्रमाभिषेचनिकीं क्रियाम्
vyāhate'pyabhiṣeke me paritāpo na vidyate
tasmādaparitāpaḥ saṃstvamapyanuvidhāya mām
pratisaṃhāraya kṣipramābhiṣecanikīṃ kriyām
- 22
न लक्ष्मणास्मिन्मम राज्यविघ्ने माता यवीयस्यतिशङ्कनीया
दैवाभिपन्ना हि वदन्त्यनिष्टं जानासि दैवं च तथाप्रभावम्
na lakṣmaṇāsminmama rājyavighne mātā yavīyasyatiśaṅkanīyā
daivābhipannā hi vadantyaniṣṭaṃ jānāsi daivaṃ ca tathāprabhāvam