Sarga 110

52 shlokas

1. 1

   सा त्वेवमुक्ता वैदेही अनसूयानसूयया

   प्रतिपूज्य वचो मन्दं प्रवक्तुमुपचक्रमे

   sā tvevamuktā vaidehī anasūyānasūyayā

   pratipūjya vaco mandaṃ pravaktumupacakrame

2. 2

   नैतदाश्चर्यमार्याया यन्मां त्वमनुभाषसे

   विदितं तु ममाप्येतद्यथा नार्याः पतिर्गुरुः

   naitadāścaryamāryāyā yanmāṃ tvamanubhāṣase

   viditaṃ tu mamāpyetadyathā nāryāḥ patirguruḥ

3. 3

   यद्यप्येष भवेद्भर्ता ममार्ये वृत्तवर्जितः

   अद्वैधमुपचर्तव्यस्तथाप्येष मया भवेत्

   yadyapyeṣa bhavedbhartā mamārye vṛttavarjitaḥ

   advaidhamupacartavyastathāpyeṣa mayā bhavet

4. 4

   किं पुनर्यो गुणश्लाघ्यः सानुक्रोशो जितेन्द्रियः

   स्थिरानुरागो धर्मात्मा मातृवर्ती पितृप्रियः

   kiṃ punaryo guṇaślāghyaḥ sānukrośo jitendriyaḥ

   sthirānurāgo dharmātmā mātṛvartī pitṛpriyaḥ

5. 5

   यां वृत्तिं वर्तते रामः कौसल्यायां महाबलः

   तामेव नृपनारीणामन्यासामपि वर्तते

   yāṃ vṛttiṃ vartate rāmaḥ kausalyāyāṃ mahābalaḥ

   tāmeva nṛpanārīṇāmanyāsāmapi vartate

6. 6

   सकृद्दृष्टास्वपि स्त्रीषु नृपेण नृपवत्सलः

   मातृवद्वर्तते वीरो मानमुत्सृज्य धर्मवित्

   sakṛddṛṣṭāsvapi strīṣu nṛpeṇa nṛpavatsalaḥ

   mātṛvadvartate vīro mānamutsṛjya dharmavit

7. 7

   आगच्छन्त्याश्च विजनं वनमेवं भयावहम्

   समाहितं हि मे श्वश्र्वा हृदये यत्स्थितं मम

   āgacchantyāśca vijanaṃ vanamevaṃ bhayāvaham

   samāhitaṃ hi me śvaśrvā hṛdaye yatsthitaṃ mama

8. 8

   पाणिप्रदानकाले च यत्पुरा त्वग्निसंनिधौ

   अनुशिष्टा जनन्यास्मि वाक्यं तदपि मे धृतम्

   pāṇipradānakāle ca yatpurā tvagnisaṃnidhau

   anuśiṣṭā jananyāsmi vākyaṃ tadapi me dhṛtam

9. 9

   नवीकृतं तु तत्सर्वं वाक्यैस्ते धर्मचारिणि

   पतिशुश्रूषणान्नार्यास्तपो नान्यद्विधीयते

   navīkṛtaṃ tu tatsarvaṃ vākyaiste dharmacāriṇi

   patiśuśrūṣaṇānnāryāstapo nānyadvidhīyate

10. 10

    सावित्री पतिशुश्रूषां कृत्वा स्वर्गे महीयते

    तथावृत्तिश्च याता त्वं पतिशुश्रूषया दिवम्

    sāvitrī patiśuśrūṣāṃ kṛtvā svarge mahīyate

    tathāvṛttiśca yātā tvaṃ patiśuśrūṣayā divam

11. 11

    वरिष्ठा सर्वनारीणामेषा च दिवि देवता

    रोहिणी च विना चन्द्रं मुहूर्तमपि दृश्यते

    variṣṭhā sarvanārīṇāmeṣā ca divi devatā

    rohiṇī ca vinā candraṃ muhūrtamapi dṛśyate

12. 12

    एवंविधाश्च प्रवराः स्त्रियो भर्तृदृढव्रताः

    देवलोके महीयन्ते पुण्येन स्वेन कर्मणा

    evaṃvidhāśca pravarāḥ striyo bhartṛdṛḍhavratāḥ

    devaloke mahīyante puṇyena svena karmaṇā

13. 13

    ततोऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वचः

    शिरस्याघ्राय चोवाच मैथिलीं हर्षयन्त्युत

    tato'nasūyā saṃhṛṣṭā śrutvoktaṃ sītayā vacaḥ

    śirasyāghrāya covāca maithilīṃ harṣayantyuta

14. 14

    नियमैर्विविधैराप्तं तपो हि महदस्ति मे

    तत्संश्रित्य बलं सीते छन्दये त्वां शुचिव्रते

    niyamairvividhairāptaṃ tapo hi mahadasti me

    tatsaṃśritya balaṃ sīte chandaye tvāṃ śucivrate

15. 15

    उपपन्नं च युक्तं च वचनं तव मैथिलि

    प्रीता चास्म्युचितं किं ते करवाणि ब्रवीहि मे

    कृतमित्यब्रवीत्सीता तपोबलसमन्विताम्

    upapannaṃ ca yuktaṃ ca vacanaṃ tava maithili

    prītā cāsmyucitaṃ kiṃ te karavāṇi bravīhi me

    kṛtamityabravītsītā tapobalasamanvitām

16. 16

    सा त्वेवमुक्ता धर्मज्ञा तया प्रीततराभवत्

    सफलं च प्रहर्षं ते हन्त सीते करोम्यहम्

    sā tvevamuktā dharmajñā tayā prītatarābhavat

    saphalaṃ ca praharṣaṃ te hanta sīte karomyaham

17. 17

    इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रमाभरणानि च

    अङ्गरागं च वैदेहि महार्हमनुलेपनम्

    idaṃ divyaṃ varaṃ mālyaṃ vastramābharaṇāni ca

    aṅgarāgaṃ ca vaidehi mahārhamanulepanam

18. 18

    मया दत्तमिदं सीते तव गात्राणि शोभयेत्

    अनुरूपमसंक्लिष्टं नित्यमेव भविष्यति

    mayā dattamidaṃ sīte tava gātrāṇi śobhayet

    anurūpamasaṃkliṣṭaṃ nityameva bhaviṣyati

19. 19

    अङ्गरागेण दिव्येन लिप्ताङ्गी जनकात्मजे

    शोभयिष्यामि भर्तारं यथा श्रीर्विष्णुमव्ययम्

    aṅgarāgeṇa divyena liptāṅgī janakātmaje

    śobhayiṣyāmi bhartāraṃ yathā śrīrviṣṇumavyayam

20. 20

    सा वस्त्रमङ्गरागं च भूषणानि स्रजस्तथा

    मैथिली प्रतिजग्राह प्रीतिदानमनुत्तमम्

    sā vastramaṅgarāgaṃ ca bhūṣaṇāni srajastathā

    maithilī pratijagrāha prītidānamanuttamam

21. 21

    प्रतिगृह्य च तत्सीता प्रीतिदानं यशस्विनी

    श्लिष्टाञ्जलिपुटा धीरा समुपास्त तपोधनाम्

    pratigṛhya ca tatsītā prītidānaṃ yaśasvinī

    śliṣṭāñjalipuṭā dhīrā samupāsta tapodhanām

22. 22

    तथा सीतामुपासीनामनसूया दृढव्रता

    वचनं प्रष्टुमारेभे कथां कांचिदनुप्रियाम्

    tathā sītāmupāsīnāmanasūyā dṛḍhavratā

    vacanaṃ praṣṭumārebhe kathāṃ kāṃcidanupriyām

23. 23

    स्वयंवरे किल प्राप्ता त्वमनेन यशस्विना

    राघवेणेति मे सीते कथा श्रुतिमुपागता

    svayaṃvare kila prāptā tvamanena yaśasvinā

    rāghaveṇeti me sīte kathā śrutimupāgatā

24. 24

    तां कथां श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण च मैथिलि

    यथानुभूतं कार्त्स्न्येन तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि

    tāṃ kathāṃ śrotumicchāmi vistareṇa ca maithili

    yathānubhūtaṃ kārtsnyena tanme tvaṃ vaktumarhasi

25. 25

    एवमुक्ता तु सा सीता तां ततो धर्मचारिणीम्

    श्रूयतामिति चोक्त्वा वै कथयामास तां कथाम्

    evamuktā tu sā sītā tāṃ tato dharmacāriṇīm

    śrūyatāmiti coktvā vai kathayāmāsa tāṃ kathām

26. 26

    मिथिलाधिपतिर्वीरो जनको नाम धर्मवित्

    क्षत्रधर्मण्यभिरतो न्यायतः शास्ति मेदिनीम्

    mithilādhipatirvīro janako nāma dharmavit

    kṣatradharmaṇyabhirato nyāyataḥ śāsti medinīm

27. 27

    तस्य लाङ्गलहस्तस्य कर्षतः क्षेत्रमण्डलम्

    अहं किलोत्थिता भित्त्वा जगतीं नृपतेः सुता

    tasya lāṅgalahastasya karṣataḥ kṣetramaṇḍalam

    ahaṃ kilotthitā bhittvā jagatīṃ nṛpateḥ sutā

28. 28

    स मां दृष्ट्वा नरपतिर्मुष्टिविक्षेपतत्परः

    पांशुगुण्ठितसर्वाङ्गीं विस्मितो जनकोऽभवत्

    sa māṃ dṛṣṭvā narapatirmuṣṭivikṣepatatparaḥ

    pāṃśuguṇṭhitasarvāṅgīṃ vismito janako'bhavat

29. 29

    अनपत्येन च स्नेहादङ्कमारोप्य च स्वयम्

    ममेयं तनयेत्युक्त्वा स्नेहो मयि निपातितः

    anapatyena ca snehādaṅkamāropya ca svayam

    mameyaṃ tanayetyuktvā sneho mayi nipātitaḥ

30. 30

    अन्तरिक्षे च वागुक्ताप्रतिमामानुषी किल

    एवमेतन्नरपते धर्मेण तनया तव

    antarikṣe ca vāguktāpratimāmānuṣī kila

    evametannarapate dharmeṇa tanayā tava