Sarga 81

23 shlokas

1. 1

   गुहस्य वचनं श्रुत्वा भरतो भृशमप्रियम्

   ध्यानं जगाम तत्रैव यत्र तच्छ्रुतमप्रियम्

   guhasya vacanaṃ śrutvā bharato bhṛśamapriyam

   dhyānaṃ jagāma tatraiva yatra tacchrutamapriyam

2. 2

   सुकुमारो महासत्त्वः सिंहस्कन्धो महाभुजः

   पुण्डरीकविशालाक्षस्तरुणः प्रियदर्शनः

   sukumāro mahāsattvaḥ siṃhaskandho mahābhujaḥ

   puṇḍarīkaviśālākṣastaruṇaḥ priyadarśanaḥ

3. 3

   प्रत्याश्वस्य मुहूर्तं तु कालं परमदुर्मनाः

   पपात सहसा तोत्रैर्हृदि विद्ध इव द्विपः

   pratyāśvasya muhūrtaṃ tu kālaṃ paramadurmanāḥ

   papāta sahasā totrairhṛdi viddha iva dvipaḥ

4. 4

   तदवस्थं तु भरतं शत्रुघ्नोऽनन्तरस्थितः

   परिष्वज्य रुरोदोच्चैर्विसंज्ञः शोककर्शितः

   tadavasthaṃ tu bharataṃ śatrughno'nantarasthitaḥ

   pariṣvajya rurodoccairvisaṃjñaḥ śokakarśitaḥ

5. 5

   ततः सर्वाः समापेतुर्मातरो भरतस्य ताः

   उपवासकृशा दीना भर्तृव्यसनकर्शिताः

   tataḥ sarvāḥ samāpeturmātaro bharatasya tāḥ

   upavāsakṛśā dīnā bhartṛvyasanakarśitāḥ

6. 6

   ताश्च तं पतितं भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन्

   कौसल्या त्वनुसृत्यैनं दुर्मनाः परिषस्वजे

   tāśca taṃ patitaṃ bhūmau rudantyaḥ paryavārayan

   kausalyā tvanusṛtyainaṃ durmanāḥ pariṣasvaje

7. 7

   वत्सला स्वं यथा वत्समुपगूह्य तपस्विनी

   परिपप्रच्छ भरतं रुदन्ती शोकलालसा

   vatsalā svaṃ yathā vatsamupagūhya tapasvinī

   paripapraccha bharataṃ rudantī śokalālasā

8. 8

   पुत्र व्याधिर्न ते कच्चिच्छरीरं परिबाधते

   अद्य राजकुलस्यास्य त्वदधीनं हि जीवितम्

   putra vyādhirna te kacciccharīraṃ paribādhate

   adya rājakulasyāsya tvadadhīnaṃ hi jīvitam

9. 9

   त्वां दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृके गते

   वृत्ते दशरथे राज्ञि नाथ एकस्त्वमद्य नः

   tvāṃ dṛṣṭvā putra jīvāmi rāme sabhrātṛke gate

   vṛtte daśarathe rājñi nātha ekastvamadya naḥ

10. 10

    कच्चिन्न लक्ष्मणे पुत्र श्रुतं ते किंचिदप्रियम्

    पुत्र वा ह्येकपुत्रायाः सहभार्ये वनं गते

    kaccinna lakṣmaṇe putra śrutaṃ te kiṃcidapriyam

    putra vā hyekaputrāyāḥ sahabhārye vanaṃ gate

11. 11

    स मुहूर्तं समाश्वस्य रुदन्नेव महायशाः

    कौसल्यां परिसान्त्व्येदं गुहं वचनमब्रवीत्

    sa muhūrtaṃ samāśvasya rudanneva mahāyaśāḥ

    kausalyāṃ parisāntvyedaṃ guhaṃ vacanamabravīt

12. 12

    भ्राता मे क्वावसद्रात्रिं क्व सीता क्व च लक्ष्मणः

    अस्वपच्छयने कस्मिन्किं भुक्त्वा गुह शंस मे

    bhrātā me kvāvasadrātriṃ kva sītā kva ca lakṣmaṇaḥ

    asvapacchayane kasminkiṃ bhuktvā guha śaṃsa me

13. 13

    सोऽब्रवीद्भरतं पृष्टो निषादाधिपतिर्गुहः

    यद्विधं प्रतिपेदे च रामे प्रियहितेऽतिथौ

    so'bravīdbharataṃ pṛṣṭo niṣādādhipatirguhaḥ

    yadvidhaṃ pratipede ca rāme priyahite'tithau

14. 14

    अन्नमुच्चावचं भक्ष्याः फलानि विविधानि च

    रामायाभ्यवहारार्थं बहु चोपहृतं मया

    annamuccāvacaṃ bhakṣyāḥ phalāni vividhāni ca

    rāmāyābhyavahārārthaṃ bahu copahṛtaṃ mayā

15. 15

    तत्सर्वं प्रत्यनुज्ञासीद्रामः सत्यपराक्रमः

    न हि तत्प्रत्यगृह्णात्स क्षत्रधर्ममनुस्मरन्

    tatsarvaṃ pratyanujñāsīdrāmaḥ satyaparākramaḥ

    na hi tatpratyagṛhṇātsa kṣatradharmamanusmaran

16. 16

    न ह्यस्माभिः प्रतिग्राह्यं सखे देयं तु सर्वदा

    इति तेन वयं राजन्ननुनीता महात्मना

    na hyasmābhiḥ pratigrāhyaṃ sakhe deyaṃ tu sarvadā

    iti tena vayaṃ rājannanunītā mahātmanā

17. 17

    लक्ष्मणेन समानीतं पीत्वा वारि महायशाः

    औपवास्यं तदाकार्षीद्राघवः सह सीतया

    lakṣmaṇena samānītaṃ pītvā vāri mahāyaśāḥ

    aupavāsyaṃ tadākārṣīdrāghavaḥ saha sītayā

18. 18

    ततस्तु जलशेषेण लक्ष्मणोऽप्यकरोत्तदा

    वाग्यतास्ते त्रयः संध्यामुपासत समाहिताः

    tatastu jalaśeṣeṇa lakṣmaṇo'pyakarottadā

    vāgyatāste trayaḥ saṃdhyāmupāsata samāhitāḥ

19. 19

    सौमित्रिस्तु ततः पश्चादकरोत्स्वास्तरं शुभम्

    स्वयमानीय बर्हींषि क्षिप्रं राघवकारणात्

    saumitristu tataḥ paścādakarotsvāstaraṃ śubham

    svayamānīya barhīṃṣi kṣipraṃ rāghavakāraṇāt

20. 20

    तस्मिन्समाविशद्रामः स्वास्तरे सह सीतया

    प्रक्षाल्य च तयोः पादावपचक्राम लक्ष्मणः

    tasminsamāviśadrāmaḥ svāstare saha sītayā

    prakṣālya ca tayoḥ pādāvapacakrāma lakṣmaṇaḥ

21. 21

    एतत्तदिङ्गुदीमूलमिदमेव च तत्तृणम्

    यस्मिन्रामश्च सीता च रात्रिं तां शयितावुभौ

    etattadiṅgudīmūlamidameva ca tattṛṇam

    yasminrāmaśca sītā ca rātriṃ tāṃ śayitāvubhau

22. 22

    नियम्य पृष्ठे तु तलाङ्गुलित्रवाञ्शरैः सुपूर्णाविषुधी परंतपः

    महद्धनुः सज्यमुपोह्य लक्ष्मणो निशामतिष्ठत्परितोऽस्य केवलम्

    niyamya pṛṣṭhe tu talāṅgulitravāñśaraiḥ supūrṇāviṣudhī paraṃtapaḥ

    mahaddhanuḥ sajyamupohya lakṣmaṇo niśāmatiṣṭhatparito'sya kevalam

23. 23

    ततस्त्वहं चोत्तमबाणचापधृक्स्थितोऽभवं तत्र स यत्र लक्ष्मणः

    अतन्द्रिभिर्ज्ञातिभिरात्तकार्मुकैर्महेन्द्रकल्पं परिपालयंस्तदा

    tatastvahaṃ cottamabāṇacāpadhṛksthito'bhavaṃ tatra sa yatra lakṣmaṇaḥ

    atandribhirjñātibhirāttakārmukairmahendrakalpaṃ paripālayaṃstadā