Sarga 82

27 shlokas

1. 1

   तच्छ्रुत्वा निपुणं सर्वं भरतः सह मन्त्रिभिः

   इङ्गुदीमूलमागम्य रामशय्यामवेक्ष्य ताम्

   tacchrutvā nipuṇaṃ sarvaṃ bharataḥ saha mantribhiḥ

   iṅgudīmūlamāgamya rāmaśayyāmavekṣya tām

2. 2

   अब्रवीज्जननीः सर्वा इह तेन महात्मना

   शर्वरी शयिता भूमाविदमस्य विमर्दितम्

   abravījjananīḥ sarvā iha tena mahātmanā

   śarvarī śayitā bhūmāvidamasya vimarditam

3. 3

   महाभागकुलीनेन महाभागेन धीमता

   जातो दशरथेनोर्व्यां न रामः स्वप्तुमर्हति

   mahābhāgakulīnena mahābhāgena dhīmatā

   jāto daśarathenorvyāṃ na rāmaḥ svaptumarhati

4. 4

   अजिनोत्तरसंस्तीर्णे वरास्तरणसंचये

   शयित्वा पुरुषव्याघ्रः कथं शेते महीतले

   ajinottarasaṃstīrṇe varāstaraṇasaṃcaye

   śayitvā puruṣavyāghraḥ kathaṃ śete mahītale

5. 5

   प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा

   हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु

   prāsādāgravimāneṣu valabhīṣu ca sarvadā

   haimarājatabhaumeṣu varāstaraṇaśāliṣu

6. 6

   पुष्पसंचयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु

   पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसंघरुतेषु च

   puṣpasaṃcayacitreṣu candanāgarugandhiṣu

   pāṇḍurābhraprakāśeṣu śukasaṃgharuteṣu ca

7. 7

   गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिःस्वनैः

   मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः

   gītavāditranirghoṣairvarābharaṇaniḥsvanaiḥ

   mṛdaṅgavaraśabdaiśca satataṃ pratibodhitaḥ

8. 8

   बन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभिः सूतमागधैः

   गाथाभिरनुरूपाभिः स्तुतिभिश्च परंतपः

   bandibhirvanditaḥ kāle bahubhiḥ sūtamāgadhaiḥ

   gāthābhiranurūpābhiḥ stutibhiśca paraṃtapaḥ

9. 9

   अश्रद्धेयमिदं लोके न सत्यं प्रतिभाति मा

   मुह्यते खलु मे भावः स्वप्नोऽयमिति मे मतिः

   aśraddheyamidaṃ loke na satyaṃ pratibhāti mā

   muhyate khalu me bhāvaḥ svapno'yamiti me matiḥ

10. 10

    न नूनं दैवतं किंचित्कालेन बलवत्तरम्

    यत्र दाशरथी रामो भूमावेवं शयीत सः

    na nūnaṃ daivataṃ kiṃcitkālena balavattaram

    yatra dāśarathī rāmo bhūmāvevaṃ śayīta saḥ

11. 11

    विदेहराजस्य सुता सीता च प्रियदर्शना

    दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च

    videharājasya sutā sītā ca priyadarśanā

    dayitā śayitā bhūmau snuṣā daśarathasya ca

12. 12

    इयं शय्या मम भ्रातुरिदं हि परिवर्तितम्

    स्थण्डिले कठिने सर्वं गात्रैर्विमृदितं तृणम्

    iyaṃ śayyā mama bhrāturidaṃ hi parivartitam

    sthaṇḍile kaṭhine sarvaṃ gātrairvimṛditaṃ tṛṇam

13. 13

    मन्ये साभरणा सुप्ता सीतास्मिञ्शयने तदा

    तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनकबिन्दवः

    manye sābharaṇā suptā sītāsmiñśayane tadā

    tatra tatra hi dṛśyante saktāḥ kanakabindavaḥ

14. 14

    उत्तरीयमिहासक्तं सुव्यक्तं सीतया तदा

    तथा ह्येते प्रकाशन्ते सक्ताः कौशेयतन्तवः

    uttarīyamihāsaktaṃ suvyaktaṃ sītayā tadā

    tathā hyete prakāśante saktāḥ kauśeyatantavaḥ

15. 15

    मन्ये भर्तुः सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी

    सुकुमारी सती दुःखं न विजानाति मैथिली

    manye bhartuḥ sukhā śayyā yena bālā tapasvinī

    sukumārī satī duḥkhaṃ na vijānāti maithilī

16. 16

    सार्वभौमकुले जातः सर्वलोकसुखावहः

    सर्वलोकप्रियस्त्यक्त्वा राज्यं प्रियमनुत्तमम्

    sārvabhaumakule jātaḥ sarvalokasukhāvahaḥ

    sarvalokapriyastyaktvā rājyaṃ priyamanuttamam

17. 17

    कथमिन्दीवरश्यामो रक्ताक्षः प्रियदर्शनः

    सुखभागी च दुःखार्हः शयितो भुवि राघवः

    kathamindīvaraśyāmo raktākṣaḥ priyadarśanaḥ

    sukhabhāgī ca duḥkhārhaḥ śayito bhuvi rāghavaḥ

18. 18

    सिद्धार्था खलु वैदेही पतिं यानुगता वनम्

    वयं संशयिताः सर्वे हीनास्तेन महात्मना

    siddhārthā khalu vaidehī patiṃ yānugatā vanam

    vayaṃ saṃśayitāḥ sarve hīnāstena mahātmanā

19. 19

    अकर्णधारा पृथिवी शून्येव प्रतिभाति मा

    गते दशरथे स्वर्गे रामे चारण्यमाश्रिते

    akarṇadhārā pṛthivī śūnyeva pratibhāti mā

    gate daśarathe svarge rāme cāraṇyamāśrite

20. 20

    न च प्रार्थयते कश्चिन्मनसापि वसुंधराम्

    वनेऽपि वसतस्तस्य बाहुवीर्याभिरक्षिताम्

    na ca prārthayate kaścinmanasāpi vasuṃdharām

    vane'pi vasatastasya bāhuvīryābhirakṣitām

21. 21

    शून्यसंवरणारक्षामयन्त्रितहयद्विपाम्

    अपावृतपुरद्वारां राजधानीमरक्षिताम्

    śūnyasaṃvaraṇārakṣāmayantritahayadvipām

    apāvṛtapuradvārāṃ rājadhānīmarakṣitām

22. 22

    अप्रहृष्टबलां न्यूनां विषमस्थामनावृताम्

    शत्रवो नाभिमन्यन्ते भक्ष्यान्विषकृतानिव

    aprahṛṣṭabalāṃ nyūnāṃ viṣamasthāmanāvṛtām

    śatravo nābhimanyante bhakṣyānviṣakṛtāniva

23. 23

    अद्य प्रभृति भूमौ तु शयिष्येऽहं तृणेषु वा

    फलमूलाशनो नित्यं जटाचीराणि धारयन्

    adya prabhṛti bhūmau tu śayiṣye'haṃ tṛṇeṣu vā

    phalamūlāśano nityaṃ jaṭācīrāṇi dhārayan

24. 24

    तस्यार्थमुत्तरं कालं निवत्स्यामि सुखं वने

    तं प्रतिश्रवमामुच्य नास्य मिथ्या भविष्यति

    tasyārthamuttaraṃ kālaṃ nivatsyāmi sukhaṃ vane

    taṃ pratiśravamāmucya nāsya mithyā bhaviṣyati

25. 25

    वसन्तं भ्रातुरर्थाय शत्रुघ्नो मानुवत्स्यति

    लक्ष्मणेन सह त्वार्यो अयोध्यां पालयिष्यति

    vasantaṃ bhrāturarthāya śatrughno mānuvatsyati

    lakṣmaṇena saha tvāryo ayodhyāṃ pālayiṣyati

26. 26

    अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थमयोध्यायां द्विजातयः

    अपि मे देवताः कुर्युरिमं सत्यं मनोरथम्

    abhiṣekṣyanti kākutsthamayodhyāyāṃ dvijātayaḥ

    api me devatāḥ kuryurimaṃ satyaṃ manoratham

27. 27

    प्रसाद्यमानः शिरसा मया स्वयं बहुप्रकारं यदि न प्रपत्स्यते

    ततोऽनुवत्स्यामि चिराय राघवं वने वसन्नार्हति मामुपेक्षितुम्

    prasādyamānaḥ śirasā mayā svayaṃ bahuprakāraṃ yadi na prapatsyate

    tato'nuvatsyāmi cirāya rāghavaṃ vane vasannārhati māmupekṣitum