Sarga 58

57 shlokas

1. 1

   तदज्ञानान्महत्पापं कृत्वा संकुलितेन्द्रियः

   एकस्त्वचिन्तयं बुद्ध्या कथं नु सुकृतं भवेत्

   tadajñānānmahatpāpaṃ kṛtvā saṃkulitendriyaḥ

   ekastvacintayaṃ buddhyā kathaṃ nu sukṛtaṃ bhavet

2. 2

   ततस्तं घटमादाय पूर्णं परमवारिणा

   आश्रमं तमहं प्राप्य यथाख्यातपथं गतः

   tatastaṃ ghaṭamādāya pūrṇaṃ paramavāriṇā

   āśramaṃ tamahaṃ prāpya yathākhyātapathaṃ gataḥ

3. 3

   तत्राहं दुर्बलावन्धौ वृद्धावपरिणायकौ

   अपश्यं तस्य पितरौ लूनपक्षाविव द्विजौ

   tatrāhaṃ durbalāvandhau vṛddhāvapariṇāyakau

   apaśyaṃ tasya pitarau lūnapakṣāviva dvijau

4. 4

   तन्निमित्ताभिरासीनौ कथाभिरपरिक्रमौ

   तामाशां मत्कृते हीनावुदासीनावनाथवत्

   tannimittābhirāsīnau kathābhiraparikramau

   tāmāśāṃ matkṛte hīnāvudāsīnāvanāthavat

5. 5

   पदशब्दं तु मे श्रुत्वा मुनिर्वाक्यमभाषत

   किं चिरायसि मे पुत्र पानीयं क्षिप्रमानय

   padaśabdaṃ tu me śrutvā munirvākyamabhāṣata

   kiṃ cirāyasi me putra pānīyaṃ kṣipramānaya

6. 6

   यन्निमित्तमिदं तात सलिले क्रीडितं त्वया

   उत्कण्ठिता ते मातेयं प्रविश क्षिप्रमाश्रमम्

   yannimittamidaṃ tāta salile krīḍitaṃ tvayā

   utkaṇṭhitā te māteyaṃ praviśa kṣipramāśramam

7. 7

   यद्व्यलीकं कृतं पुत्र मात्रा ते यदि वा मया

   न तन्मनसि कर्तव्यं त्वया तात तपस्विना

   yadvyalīkaṃ kṛtaṃ putra mātrā te yadi vā mayā

   na tanmanasi kartavyaṃ tvayā tāta tapasvinā

8. 8

   त्वं गतिस्त्वगतीनां च चक्षुस्त्वं हीनचक्षुषाम्

   समासक्तास्त्वयि प्राणाः किंचिन्नौ नाभिभाषसे

   tvaṃ gatistvagatīnāṃ ca cakṣustvaṃ hīnacakṣuṣām

   samāsaktāstvayi prāṇāḥ kiṃcinnau nābhibhāṣase

9. 9

   मुनिमव्यक्तया वाचा तमहं सज्जमानया

   हीनव्यञ्जनया प्रेक्ष्य भीतो भीत इवाब्रुवम्

   munimavyaktayā vācā tamahaṃ sajjamānayā

   hīnavyañjanayā prekṣya bhīto bhīta ivābruvam

10. 10

    मनसः कर्म चेष्टाभिरभिसंस्तभ्य वाग्बलम्

    आचचक्षे त्वहं तस्मै पुत्रव्यसनजं भयम्

    manasaḥ karma ceṣṭābhirabhisaṃstabhya vāgbalam

    ācacakṣe tvahaṃ tasmai putravyasanajaṃ bhayam

11. 11

    क्षत्रियोऽहं दशरथो नाहं पुत्रो महात्मनः

    सज्जनावमतं दुःखमिदं प्राप्तं स्वकर्मजम्

    kṣatriyo'haṃ daśaratho nāhaṃ putro mahātmanaḥ

    sajjanāvamataṃ duḥkhamidaṃ prāptaṃ svakarmajam

12. 12

    भगवंश्चापहस्तोऽहं सरयूतीरमागतः

    जिघांसुः श्वापदं किंचिन्निपाने वागतं गजम्

    bhagavaṃścāpahasto'haṃ sarayūtīramāgataḥ

    jighāṃsuḥ śvāpadaṃ kiṃcinnipāne vāgataṃ gajam

13. 13

    तत्र श्रुतो मया शब्दो जले कुम्भस्य पूर्यतः

    द्विपोऽयमिति मत्वा हि बाणेनाभिहतो मया

    tatra śruto mayā śabdo jale kumbhasya pūryataḥ

    dvipo'yamiti matvā hi bāṇenābhihato mayā

14. 14

    गत्वा नद्यास्ततस्तीरमपश्यमिषुणा हृदि

    विनिर्भिन्नं गतप्राणं शयानं भुवि तापसम्

    gatvā nadyāstatastīramapaśyamiṣuṇā hṛdi

    vinirbhinnaṃ gataprāṇaṃ śayānaṃ bhuvi tāpasam

15. 15

    भगवञ्शब्दमालक्ष्य मया गजजिघांसुना

    विसृष्टोऽम्भसि नाराचस्तेन ते निहतः सुतः

    bhagavañśabdamālakṣya mayā gajajighāṃsunā

    visṛṣṭo'mbhasi nārācastena te nihataḥ sutaḥ

16. 16

    स चोद्धृतेन बाणेन तत्रैव स्वर्गमास्थितः

    भगवन्तावुभौ शोचन्नन्धाविति विलप्य च

    sa coddhṛtena bāṇena tatraiva svargamāsthitaḥ

    bhagavantāvubhau śocannandhāviti vilapya ca

17. 17

    अज्ञानाद्भवतः पुत्रः सहसाभिहतो मया

    शेषमेवंगते यत्स्यात्तत्प्रसीदतु मे मुनिः

    ajñānādbhavataḥ putraḥ sahasābhihato mayā

    śeṣamevaṃgate yatsyāttatprasīdatu me muniḥ

18. 18

    स तच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं निःश्वसञ्शोककर्शितः

    मामुवाच महातेजाः कृताञ्जलिमुपस्थितम्

    sa tacchrutvā vacaḥ krūraṃ niḥśvasañśokakarśitaḥ

    māmuvāca mahātejāḥ kṛtāñjalimupasthitam

19. 19

    यद्येतदशुभं कर्म न स्म मे कथयेः स्वयम्

    फलेन्मूर्धा स्म ते राजन्सद्यः शतसहस्रधा

    yadyetadaśubhaṃ karma na sma me kathayeḥ svayam

    phalenmūrdhā sma te rājansadyaḥ śatasahasradhā

20. 20

    क्षत्रियेण वधो राजन्वानप्रस्थे विशेषतः

    ज्ञानपूर्वं कृतः स्थानाच्च्यावयेदपि वज्रिणम्

    kṣatriyeṇa vadho rājanvānaprasthe viśeṣataḥ

    jñānapūrvaṃ kṛtaḥ sthānāccyāvayedapi vajriṇam

21. 21

    अज्ञानाद्धि कृतं यस्मादिदं तेनैव जीवसि

    अपि ह्यद्य कुलं न स्याद्राघवाणां कुतो भवान्

    ajñānāddhi kṛtaṃ yasmādidaṃ tenaiva jīvasi

    api hyadya kulaṃ na syādrāghavāṇāṃ kuto bhavān

22. 22

    नय नौ नृप तं देशमिति मां चाभ्यभाषत

    अद्य तं द्रष्टुमिच्छावः पुत्रं पश्चिमदर्शनम्

    naya nau nṛpa taṃ deśamiti māṃ cābhyabhāṣata

    adya taṃ draṣṭumicchāvaḥ putraṃ paścimadarśanam

23. 23

    रुधिरेणावसिताङ्गं प्रकीर्णाजिनवाससम्

    शयानं भुवि निःसंज्ञं धर्मराजवशं गतम्

    rudhireṇāvasitāṅgaṃ prakīrṇājinavāsasam

    śayānaṃ bhuvi niḥsaṃjñaṃ dharmarājavaśaṃ gatam

24. 24

    अथाहमेकस्तं देशं नीत्वा तौ भृशदुःखितौ

    अस्पर्शयमहं पुत्रं तं मुनिं सह भार्यया

    athāhamekastaṃ deśaṃ nītvā tau bhṛśaduḥkhitau

    asparśayamahaṃ putraṃ taṃ muniṃ saha bhāryayā

25. 25

    तौ पुत्रमात्मनः स्पृष्ट्वा तमासाद्य तपस्विनौ

    निपेततुः शरीरेऽस्य पिता चास्येदमब्रवीत्

    tau putramātmanaḥ spṛṣṭvā tamāsādya tapasvinau

    nipetatuḥ śarīre'sya pitā cāsyedamabravīt

26. 26

    न न्वहं ते प्रियः पुत्र मातरं पश्य धार्मिक

    किं नु नालिङ्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद

    na nvahaṃ te priyaḥ putra mātaraṃ paśya dhārmika

    kiṃ nu nāliṅgase putra sukumāra vaco vada

27. 27

    कस्य वापररात्रेऽहं श्रोष्यामि हृदयंगमम्

    अधीयानस्य मधुरं शास्त्रं वान्यद्विशेषतः

    kasya vāpararātre'haṃ śroṣyāmi hṛdayaṃgamam

    adhīyānasya madhuraṃ śāstraṃ vānyadviśeṣataḥ

28. 28

    को मां संध्यामुपास्यैव स्नात्वा हुतहुताशनः

    श्लाघयिष्यत्युपासीनः पुत्रशोकभयार्दितम्

    ko māṃ saṃdhyāmupāsyaiva snātvā hutahutāśanaḥ

    ślāghayiṣyatyupāsīnaḥ putraśokabhayārditam

29. 29

    कन्दमूलफलं हृत्वा को मां प्रियमिवातिथिम्

    भोजयिष्यत्यकर्मण्यमप्रग्रहमनायकम्

    kandamūlaphalaṃ hṛtvā ko māṃ priyamivātithim

    bhojayiṣyatyakarmaṇyamapragrahamanāyakam

30. 30

    इमामन्धां च वृद्धां च मातरं ते तपस्विनीम्

    कथं पुत्र भरिष्यामि कृपणां पुत्रगर्धिनीम्

    imāmandhāṃ ca vṛddhāṃ ca mātaraṃ te tapasvinīm

    kathaṃ putra bhariṣyāmi kṛpaṇāṃ putragardhinīm