Sarga 12

24 shlokas

1. 1

   पुत्रशोकार्दितं पापा विसंज्ञं पतितं भुवि

   विवेष्टमानमुदीक्ष्य सैक्ष्वाकमिदमब्रवीत्

   putraśokārditaṃ pāpā visaṃjñaṃ patitaṃ bhuvi

   viveṣṭamānamudīkṣya saikṣvākamidamabravīt

2. 2

   पापं कृत्वेव किमिदं मम संश्रुत्य संश्रवम्

   शेषे क्षितितले सन्नः स्थित्यां स्थातुं त्वमर्हसि

   pāpaṃ kṛtveva kimidaṃ mama saṃśrutya saṃśravam

   śeṣe kṣititale sannaḥ sthityāṃ sthātuṃ tvamarhasi

3. 3

   आहुः सत्यं हि परमं धर्मं धर्मविदो जनाः

   सत्यमाश्रित्य हि मया त्वं च धर्मं प्रचोदितः

   āhuḥ satyaṃ hi paramaṃ dharmaṃ dharmavido janāḥ

   satyamāśritya hi mayā tvaṃ ca dharmaṃ pracoditaḥ

4. 4

   संश्रुत्य शैब्यः श्येनाय स्वां तनुं जगतीपतिः

   प्रदाय पक्षिणो राजञ्जगाम गतिमुत्तमाम्

   saṃśrutya śaibyaḥ śyenāya svāṃ tanuṃ jagatīpatiḥ

   pradāya pakṣiṇo rājañjagāma gatimuttamām

5. 5

   तथा ह्यलर्कस्तेजस्वी ब्राह्मणे वेदपारगे

   याचमाने स्वके नेत्रे उद्धृत्याविमना ददौ

   tathā hyalarkastejasvī brāhmaṇe vedapārage

   yācamāne svake netre uddhṛtyāvimanā dadau

6. 6

   सरितां तु पतिः स्वल्पां मर्यादां सत्यमन्वितः

   सत्यानुरोधात्समये वेलां स्वां नातिवर्तते

   saritāṃ tu patiḥ svalpāṃ maryādāṃ satyamanvitaḥ

   satyānurodhātsamaye velāṃ svāṃ nātivartate

7. 7

   समयं च ममार्येमं यदि त्वं न करिष्यसि

   अग्रतस्ते परित्यक्ता परित्यक्ष्यामि जीवितम्

   samayaṃ ca mamāryemaṃ yadi tvaṃ na kariṣyasi

   agrataste parityaktā parityakṣyāmi jīvitam

8. 8

   एवं प्रचोदितो राजा कैकेय्या निर्विशङ्कया

   नाशकत्पाशमुन्मोक्तुं बलिरिन्द्रकृतं यथा

   evaṃ pracodito rājā kaikeyyā nirviśaṅkayā

   nāśakatpāśamunmoktuṃ balirindrakṛtaṃ yathā

9. 9

   उद्भ्रान्तहृदयश्चापि विवर्णवदनोऽभवत्

   स धुर्यो वै परिस्पन्दन्युगचक्रान्तरं यथा

   udbhrāntahṛdayaścāpi vivarṇavadano'bhavat

   sa dhuryo vai parispandanyugacakrāntaraṃ yathā

10. 10

    विह्वलाभ्यां च नेत्राभ्यामपश्यन्निव भूमिपः

    कृच्छ्राद्धैर्येण संस्तभ्य कैकेयीमिदमब्रवीत्

    vihvalābhyāṃ ca netrābhyāmapaśyanniva bhūmipaḥ

    kṛcchrāddhairyeṇa saṃstabhya kaikeyīmidamabravīt

11. 11

    यस्ते मन्त्रकृतः पाणिरग्नौ पापे मया धृतः

    तं त्यजामि स्वजं चैव तव पुत्रं सह त्वया

    yaste mantrakṛtaḥ pāṇiragnau pāpe mayā dhṛtaḥ

    taṃ tyajāmi svajaṃ caiva tava putraṃ saha tvayā

12. 12

    ततः पापसमाचारा कैकेयी पार्थिवं पुनः

    उवाच परुषं वाक्यं वाक्यज्ञा रोषमूर्छिता

    tataḥ pāpasamācārā kaikeyī pārthivaṃ punaḥ

    uvāca paruṣaṃ vākyaṃ vākyajñā roṣamūrchitā

13. 13

    किमिदं भाषसे राजन्वाक्यं गररुजोपमम्

    आनाययितुमक्लिष्टं पुत्रं राममिहार्हसि

    kimidaṃ bhāṣase rājanvākyaṃ gararujopamam

    ānāyayitumakliṣṭaṃ putraṃ rāmamihārhasi

14. 14

    स्थाप्य राज्ये मम सुतं कृत्वा रामं वनेचरम्

    निःसपत्नां च मां कृत्वा कृतकृत्यो भविष्यसि

    sthāpya rājye mama sutaṃ kṛtvā rāmaṃ vanecaram

    niḥsapatnāṃ ca māṃ kṛtvā kṛtakṛtyo bhaviṣyasi

15. 15

    स नुन्न इव तीक्ष्णेण प्रतोदेन हयोत्तमः

    राजा प्रचोदितोऽभीक्ष्णं कैकेयीमिदमब्रवीत्

    sa nunna iva tīkṣṇeṇa pratodena hayottamaḥ

    rājā pracodito'bhīkṣṇaṃ kaikeyīmidamabravīt

16. 16

    धर्मबन्धेन बद्धोऽस्मि नष्टा च मम चेतना

    ज्येष्ठं पुत्रं प्रियं रामं द्रष्टुमिच्छामि धार्मिकम्

    dharmabandhena baddho'smi naṣṭā ca mama cetanā

    jyeṣṭhaṃ putraṃ priyaṃ rāmaṃ draṣṭumicchāmi dhārmikam

17. 17

    इति राज्ञो वचः श्रुत्वा कैकेयी तदनन्तरम्

    स्वयमेवाब्रवीत्सूतं गच्छ त्वं राममानय

    iti rājño vacaḥ śrutvā kaikeyī tadanantaram

    svayamevābravītsūtaṃ gaccha tvaṃ rāmamānaya

18. 18

    ततः स राजा तं सूतं सन्नहर्षः सुतं प्रति

    शोकारक्तेक्षणः श्रीमानुद्वीक्ष्योवाच धार्मिकः

    tataḥ sa rājā taṃ sūtaṃ sannaharṣaḥ sutaṃ prati

    śokāraktekṣaṇaḥ śrīmānudvīkṣyovāca dhārmikaḥ

19. 19

    सुमन्त्रः करुणं श्रुत्वा दृष्ट्वा दीनं च पार्थिवम्

    प्रगृहीताञ्जलिः किंचित्तस्माद्देशादपाक्रमन्

    sumantraḥ karuṇaṃ śrutvā dṛṣṭvā dīnaṃ ca pārthivam

    pragṛhītāñjaliḥ kiṃcittasmāddeśādapākraman

20. 20

    यदा वक्तुं स्वयं दैन्यान्न शशाक महीपतिः

    तदा सुमन्त्रं मन्त्रज्ञा कैकेयी प्रत्युवाच ह

    yadā vaktuṃ svayaṃ dainyānna śaśāka mahīpatiḥ

    tadā sumantraṃ mantrajñā kaikeyī pratyuvāca ha

21. 21

    सुमन्त्र रामं द्रक्ष्यामि शीघ्रमानय सुन्दरम्

    स मन्यमानः कल्याणं हृदयेन ननन्द च

    sumantra rāmaṃ drakṣyāmi śīghramānaya sundaram

    sa manyamānaḥ kalyāṇaṃ hṛdayena nananda ca

22. 22

    सुमन्त्रश्चिन्तयामास त्वरितं चोदितस्तया

    व्यक्तं रामोऽभिषेकार्थमिहायास्यति धर्मवित्

    sumantraścintayāmāsa tvaritaṃ coditastayā

    vyaktaṃ rāmo'bhiṣekārthamihāyāsyati dharmavit

23. 23

    इति सूतो मतिं कृत्वा हर्षेण महता पुनः

    निर्जगाम महातेजा राघवस्य दिदृक्षया

    iti sūto matiṃ kṛtvā harṣeṇa mahatā punaḥ

    nirjagāma mahātejā rāghavasya didṛkṣayā

24. 24

    ततः पुरस्तात्सहसा विनिर्गतो महीपतीन्द्वारगतान्विलोकयन्

    ददर्श पौरान्विविधान्महाधनानुपस्थितान्द्वारमुपेत्य विष्ठितान्

    tataḥ purastātsahasā vinirgato mahīpatīndvāragatānvilokayan

    dadarśa paurānvividhānmahādhanānupasthitāndvāramupetya viṣṭhitān