Sarga 7

31 shlokas

1. 1

   ज्ञातिदासी यतो जाता कैकेय्यास्तु सहोषिता

   प्रासादं चन्द्रसंकाशमारुरोह यदृच्छया

   jñātidāsī yato jātā kaikeyyāstu sahoṣitā

   prāsādaṃ candrasaṃkāśamāruroha yadṛcchayā

2. 2

   सिक्तराजपथां कृत्स्नां प्रकीर्णकमलोत्पलाम्

   अयोध्यां मन्थरा तस्मात्प्रासादादन्ववैक्षत

   siktarājapathāṃ kṛtsnāṃ prakīrṇakamalotpalām

   ayodhyāṃ mantharā tasmātprāsādādanvavaikṣata

3. 3

   पताकाभिर्वरार्हाभिर्ध्वजैश्च समलंकृताम्

   सिक्तां चन्दनतोयैश्च शिरःस्नातजनैर्वृताम्

   patākābhirvarārhābhirdhvajaiśca samalaṃkṛtām

   siktāṃ candanatoyaiśca śiraḥsnātajanairvṛtām

4. 4

   अविदूरे स्थितां दृष्ट्वा धात्रीं पप्रच्छ मन्थरा

   उत्तमेनाभिसंयुक्ता हर्षेणार्थपरा सती

   avidūre sthitāṃ dṛṣṭvā dhātrīṃ papraccha mantharā

   uttamenābhisaṃyuktā harṣeṇārthaparā satī

5. 5

   राममाता धनं किं नु जनेभ्यः सम्प्रयच्छति

   अतिमात्रं प्रहर्षोऽयं किं जनस्य च शंस मे

   कारयिष्यति किं वापि सम्प्रहृष्टो महीपतिः

   rāmamātā dhanaṃ kiṃ nu janebhyaḥ samprayacchati

   atimātraṃ praharṣo'yaṃ kiṃ janasya ca śaṃsa me

   kārayiṣyati kiṃ vāpi samprahṛṣṭo mahīpatiḥ

6. 6

   विदीर्यमाणा हर्षेण धात्री परमया मुदा

   आचचक्षेऽथ कुब्जायै भूयसीं राघवे श्रियम्

   vidīryamāṇā harṣeṇa dhātrī paramayā mudā

   ācacakṣe'tha kubjāyai bhūyasīṃ rāghave śriyam

7. 7

   श्वः पुष्येण जितक्रोधं यौवराज्येन राघवम्

   राजा दशरथो राममभिषेचयितानघम्

   śvaḥ puṣyeṇa jitakrodhaṃ yauvarājyena rāghavam

   rājā daśaratho rāmamabhiṣecayitānagham

8. 8

   धात्र्यास्तु वचनं श्रुत्वा कुब्जा क्षिप्रममर्षिता

   कैलासशिखराकारात्प्रासादादवरोहत

   dhātryāstu vacanaṃ śrutvā kubjā kṣipramamarṣitā

   kailāsaśikharākārātprāsādādavarohata

9. 9

   सा दह्यमाना कोपेन मन्थरा पापदर्शिनी

   शयानामेत्य कैकेयीमिदं वचनमब्रवीत्

   sā dahyamānā kopena mantharā pāpadarśinī

   śayānāmetya kaikeyīmidaṃ vacanamabravīt

10. 10

    उत्तिष्ठ मूढे किं शेषे भयं त्वामभिवर्तते

    उपप्लुतमहौघेन किमात्मानं न बुध्यसे

    uttiṣṭha mūḍhe kiṃ śeṣe bhayaṃ tvāmabhivartate

    upaplutamahaughena kimātmānaṃ na budhyase

11. 11

    अनिष्टे सुभगाकारे सौभाग्येन विकत्थसे

    चलं हि तव सौभाग्यं नद्याः स्रोत इवोष्णगे

    aniṣṭe subhagākāre saubhāgyena vikatthase

    calaṃ hi tava saubhāgyaṃ nadyāḥ srota ivoṣṇage

12. 12

    एवमुक्ता तु कैकेयी रुष्टया परुषं वचः

    कुब्जया पापदर्शिन्या विषादमगमत्परम्

    evamuktā tu kaikeyī ruṣṭayā paruṣaṃ vacaḥ

    kubjayā pāpadarśinyā viṣādamagamatparam

13. 13

    कैकेयी त्वब्रवीत्कुब्जां कच्चित्क्षेमं न मन्थरे

    विषण्णवदनां हि त्वां लक्षये भृशदुःखिताम्

    kaikeyī tvabravītkubjāṃ kaccitkṣemaṃ na manthare

    viṣaṇṇavadanāṃ hi tvāṃ lakṣaye bhṛśaduḥkhitām

14. 14

    मन्थरा तु वचः श्रुत्वा कैकेय्या मधुराक्षरम्

    उवाच क्रोधसंयुक्ता वाक्यं वाक्यविशारदा

    mantharā tu vacaḥ śrutvā kaikeyyā madhurākṣaram

    uvāca krodhasaṃyuktā vākyaṃ vākyaviśāradā

15. 15

    सा विषण्णतरा भूत्वा कुब्जा तस्या हितैषिणी

    विषादयन्ती प्रोवाच भेदयन्ती च राघवम्

    sā viṣaṇṇatarā bhūtvā kubjā tasyā hitaiṣiṇī

    viṣādayantī provāca bhedayantī ca rāghavam

16. 16

    अक्षेमं सुमहद्देवि प्रवृत्तं त्वद्विनाशनम्

    रामं दशरथो राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति

    akṣemaṃ sumahaddevi pravṛttaṃ tvadvināśanam

    rāmaṃ daśaratho rājā yauvarājye'bhiṣekṣyati

17. 17

    सास्म्यगाधे भये मग्ना दुःखशोकसमन्विता

    दह्यमानानलेनेव त्वद्धितार्थमिहागता

    sāsmyagādhe bhaye magnā duḥkhaśokasamanvitā

    dahyamānānaleneva tvaddhitārthamihāgatā

18. 18

    तव दुःखेन कैकेयि मम दुःखं महद्भवेत्

    त्वद्वृद्धौ मम वृद्धिश्च भवेदत्र न संशयः

    tava duḥkhena kaikeyi mama duḥkhaṃ mahadbhavet

    tvadvṛddhau mama vṛddhiśca bhavedatra na saṃśayaḥ

19. 19

    नराधिपकुले जाता महिषी त्वं महीपतेः

    उग्रत्वं राजधर्माणां कथं देवि न बुध्यसे

    narādhipakule jātā mahiṣī tvaṃ mahīpateḥ

    ugratvaṃ rājadharmāṇāṃ kathaṃ devi na budhyase

20. 20

    धर्मवादी शठो भर्ता श्लक्ष्णवादी च दारुणः

    शुद्धभावे न जानीषे तेनैवमतिसंधिता

    dharmavādī śaṭho bhartā ślakṣṇavādī ca dāruṇaḥ

    śuddhabhāve na jānīṣe tenaivamatisaṃdhitā

21. 21

    उपस्थितं प्रयुञ्जानस्त्वयि सान्त्वमनर्थकम्

    अर्थेनैवाद्य ते भर्ता कौसल्यां योजयिष्यति

    upasthitaṃ prayuñjānastvayi sāntvamanarthakam

    arthenaivādya te bhartā kausalyāṃ yojayiṣyati

22. 22

    अपवाह्य स दुष्टात्मा भरतं तव बन्धुषु

    काल्यं स्थापयिता रामं राज्ये निहतकण्टके

    apavāhya sa duṣṭātmā bharataṃ tava bandhuṣu

    kālyaṃ sthāpayitā rāmaṃ rājye nihatakaṇṭake

23. 23

    शत्रुः पतिप्रवादेन मात्रेव हितकाम्यया

    आशीविष इवाङ्केन बाले परिधृतस्त्वया

    śatruḥ patipravādena mātreva hitakāmyayā

    āśīviṣa ivāṅkena bāle paridhṛtastvayā

24. 24

    यथा हि कुर्यात्सर्पो वा शत्रुर्वा प्रत्युपेक्षितः

    राज्ञा दशरथेनाद्य सपुत्रा त्वं तथा कृता

    yathā hi kuryātsarpo vā śatrurvā pratyupekṣitaḥ

    rājñā daśarathenādya saputrā tvaṃ tathā kṛtā

25. 25

    पापेनानृतसान्त्वेन बाले नित्यं सुखोचिते

    रामं स्थापयता राज्ये सानुबन्धा हता ह्यसि

    pāpenānṛtasāntvena bāle nityaṃ sukhocite

    rāmaṃ sthāpayatā rājye sānubandhā hatā hyasi

26. 26

    सा प्राप्तकालं कैकेयि क्षिप्रं कुरु हितं तव

    त्रायस्व पुत्रमात्मानं मां च विस्मयदर्शने

    sā prāptakālaṃ kaikeyi kṣipraṃ kuru hitaṃ tava

    trāyasva putramātmānaṃ māṃ ca vismayadarśane

27. 27

    मन्थराया वचः श्रुत्वा शयनात्सा शुभानना

    एकमाभरणं तस्यै कुब्जायै प्रददौ शुभम्

    mantharāyā vacaḥ śrutvā śayanātsā śubhānanā

    ekamābharaṇaṃ tasyai kubjāyai pradadau śubham

28. 28

    दत्त्वा त्वाभरणं तस्यै कुब्जायै प्रमदोत्तमा

    कैकेयी मन्थरां हृष्टा पुनरेवाब्रवीदिदम्

    dattvā tvābharaṇaṃ tasyai kubjāyai pramadottamā

    kaikeyī mantharāṃ hṛṣṭā punarevābravīdidam

29. 29

    इदं तु मन्थरे मह्यमाख्यासि परमं प्रियम्

    एतन्मे प्रियमाख्यातुः किं वा भूयः करोमि ते

    idaṃ tu manthare mahyamākhyāsi paramaṃ priyam

    etanme priyamākhyātuḥ kiṃ vā bhūyaḥ karomi te

30. 30

    रामे वा भरते वाहं विशेषं नोपलक्षये

    तस्मात्तुष्टास्मि यद्राजा रामं राज्येऽभिषेक्ष्यति

    rāme vā bharate vāhaṃ viśeṣaṃ nopalakṣaye

    tasmāttuṣṭāsmi yadrājā rāmaṃ rājye'bhiṣekṣyati