15 shlokas
- 1
श्रुत्वा तु पितरं वृत्तं भ्रातरौ च विवासितौ
भरतो दुःखसंतप्त इदं वचनमब्रवीत्
śrutvā tu pitaraṃ vṛttaṃ bhrātarau ca vivāsitau
bharato duḥkhasaṃtapta idaṃ vacanamabravīt
- 2
किं नु कार्यं हतस्येह मम राज्येन शोचतः
विहीनस्याथ पित्रा च भ्रात्रा पितृसमेन च
kiṃ nu kāryaṃ hatasyeha mama rājyena śocataḥ
vihīnasyātha pitrā ca bhrātrā pitṛsamena ca
- 3
दुःखे मे दुःखमकरोर्व्रणे क्षारमिवादधाः
राजानं प्रेतभावस्थं कृत्वा रामं च तापसम्
duḥkhe me duḥkhamakarorvraṇe kṣāramivādadhāḥ
rājānaṃ pretabhāvasthaṃ kṛtvā rāmaṃ ca tāpasam
- 4
कुलस्य त्वमभावाय कालरात्रिरिवागता
अङ्गारमुपगूह्य स्म पिता मे नावबुद्धवान्
kulasya tvamabhāvāya kālarātririvāgatā
aṅgāramupagūhya sma pitā me nāvabuddhavān
- 5
कौसल्या च सुमित्रा च पुत्रशोकाभिपीडिते
दुष्करं यदि जीवेतां प्राप्य त्वां जननीं मम
kausalyā ca sumitrā ca putraśokābhipīḍite
duṣkaraṃ yadi jīvetāṃ prāpya tvāṃ jananīṃ mama
- 6
ननु त्वार्योऽपि धर्मात्मा त्वयि वृत्तिमनुत्तमाम्
वर्तते गुरुवृत्तिज्ञो यथा मातरि वर्तते
nanu tvāryo'pi dharmātmā tvayi vṛttimanuttamām
vartate guruvṛttijño yathā mātari vartate
- 7
तथा ज्येष्ठा हि मे माता कौसल्या दीर्घदर्शिनी
त्वयि धर्मं समास्थाय भगिन्यामिव वर्तते
tathā jyeṣṭhā hi me mātā kausalyā dīrghadarśinī
tvayi dharmaṃ samāsthāya bhaginyāmiva vartate
- 8
तस्याः पुत्रं कृतात्मानं चीरवल्कलवाससम्
प्रस्थाप्य वनवासाय कथं पापे न शोचसि
tasyāḥ putraṃ kṛtātmānaṃ cīravalkalavāsasam
prasthāpya vanavāsāya kathaṃ pāpe na śocasi
- 9
अपापदर्शिनं शूरं कृतात्मानं यशस्विनम्
प्रव्राज्य चीरवसनं किं नु पश्यसि कारणम्
apāpadarśinaṃ śūraṃ kṛtātmānaṃ yaśasvinam
pravrājya cīravasanaṃ kiṃ nu paśyasi kāraṇam
- 10
लुब्धाया विदितो मन्ये न तेऽहं राघवं प्रति
तथा ह्यनर्थो राज्यार्थं त्वया नीतो महानयम्
lubdhāyā vidito manye na te'haṃ rāghavaṃ prati
tathā hyanartho rājyārthaṃ tvayā nīto mahānayam
- 11
अहं हि पुरुषव्याघ्रावपश्यन्रामलक्ष्मणौ
केन शक्तिप्रभावेन राज्यं रक्षितुमुत्सहे
ahaṃ hi puruṣavyāghrāvapaśyanrāmalakṣmaṇau
kena śaktiprabhāvena rājyaṃ rakṣitumutsahe
- 12
तं हि नित्यं महाराजो बलवन्तं महाबलः
अपाश्रितोऽभूद्धर्मात्मा मेरुर्मेरुवनं यथा
taṃ hi nityaṃ mahārājo balavantaṃ mahābalaḥ
apāśrito'bhūddharmātmā merurmeruvanaṃ yathā
- 13
सोऽहं कथमिमं भारं महाधुर्यसमुद्यतम्
दम्यो धुरमिवासाद्य सहेयं केन चौजसा
so'haṃ kathamimaṃ bhāraṃ mahādhuryasamudyatam
damyo dhuramivāsādya saheyaṃ kena caujasā
- 14
अथवा मे भवेच्छक्तिर्योगैर्बुद्धिबलेन वा
सकामां न करिष्यामि त्वामहं पुत्रगर्धिनीम्
निवर्तयिष्यामि वनाद्भ्रातरं स्वजनप्रियम्
athavā me bhavecchaktiryogairbuddhibalena vā
sakāmāṃ na kariṣyāmi tvāmahaṃ putragardhinīm
nivartayiṣyāmi vanādbhrātaraṃ svajanapriyam
- 15
इत्येवमुक्त्वा भरतो महात्मा प्रियेतरैर्वाक्यगणैस्तुदंस्ताम्
शोकातुरश्चापि ननाद भूयः सिंहो यथा पर्वतगह्वरस्थः
ityevamuktvā bharato mahātmā priyetarairvākyagaṇaistudaṃstām
śokāturaścāpi nanāda bhūyaḥ siṃho yathā parvatagahvarasthaḥ