27 shlokas
- 1
तया महत्या यायिन्या ध्वजिन्या वनवासिनः
अर्दिता यूथपा मत्ताः सयूथाः सम्प्रदुद्रुवुः
tayā mahatyā yāyinyā dhvajinyā vanavāsinaḥ
arditā yūthapā mattāḥ sayūthāḥ sampradudruvuḥ
- 2
ऋक्षाः पृषतसंघाश्च रुरवश्च समन्ततः
दृश्यन्ते वनराजीषु गिरिष्वपि नदीषु च
ṛkṣāḥ pṛṣatasaṃghāśca ruravaśca samantataḥ
dṛśyante vanarājīṣu giriṣvapi nadīṣu ca
- 3
स सम्प्रतस्थे धर्मात्मा प्रीतो दशरथात्मजः
वृतो महत्या नादिन्या सेनया चतुरङ्गया
sa sampratasthe dharmātmā prīto daśarathātmajaḥ
vṛto mahatyā nādinyā senayā caturaṅgayā
- 4
सागरौघनिभा सेना भरतस्य महात्मनः
महीं संछादयामास प्रावृषि द्यामिवाम्बुदः
sāgaraughanibhā senā bharatasya mahātmanaḥ
mahīṃ saṃchādayāmāsa prāvṛṣi dyāmivāmbudaḥ
- 5
तुरंगौघैरवतता वारणैश्च महाजवैः
अनालक्ष्या चिरं कालं तस्मिन्काले बभूव भूः
turaṃgaughairavatatā vāraṇaiśca mahājavaiḥ
anālakṣyā ciraṃ kālaṃ tasminkāle babhūva bhūḥ
- 6
स यात्वा दूरमध्वानं सुपरिश्रान्तवाहनः
उवाच भरतः श्रीमान्वसिष्ठं मन्त्रिणां वरम्
sa yātvā dūramadhvānaṃ supariśrāntavāhanaḥ
uvāca bharataḥ śrīmānvasiṣṭhaṃ mantriṇāṃ varam
- 7
यादृशं लक्ष्यते रूपं यथा चैव श्रुतं मया
व्यक्तं प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत्
yādṛśaṃ lakṣyate rūpaṃ yathā caiva śrutaṃ mayā
vyaktaṃ prāptāḥ sma taṃ deśaṃ bharadvājo yamabravīt
- 8
अयं गिरिश्चित्रकूटस्तथा मन्दाकिनी नदी
एतत्प्रकाशते दूरान्नीलमेघनिभं वनम्
ayaṃ giriścitrakūṭastathā mandākinī nadī
etatprakāśate dūrānnīlameghanibhaṃ vanam
- 9
गिरेः सानूनि रम्याणि चित्रकूटस्य सम्प्रति
वारणैरवमृद्यन्ते मामकैः पर्वतोपमैः
gireḥ sānūni ramyāṇi citrakūṭasya samprati
vāraṇairavamṛdyante māmakaiḥ parvatopamaiḥ
- 10
मुञ्चन्ति कुसुमान्येते नगाः पर्वतसानुषु
नीला इवातपापाये तोयं तोयधरा घनाः
muñcanti kusumānyete nagāḥ parvatasānuṣu
nīlā ivātapāpāye toyaṃ toyadharā ghanāḥ
- 11
किन्नराचरितोद्देशं पश्य शत्रुघ्न पर्वतम्
हयैः समन्तादाकीर्णं मकरैरिव सागरम्
kinnarācaritoddeśaṃ paśya śatrughna parvatam
hayaiḥ samantādākīrṇaṃ makarairiva sāgaram
- 12
एते मृगगणा भान्ति शीघ्रवेगाः प्रचोदिताः
वायुप्रविद्धाः शरदि मेघराज्य इवाम्बरे
ete mṛgagaṇā bhānti śīghravegāḥ pracoditāḥ
vāyupraviddhāḥ śaradi megharājya ivāmbare
- 13
कुर्वन्ति कुसुमापीडाञ्शिरःसु सुरभीनमी
मेघप्रकाशैः फलकैर्दाक्षिणात्या यथा नराः
kurvanti kusumāpīḍāñśiraḥsu surabhīnamī
meghaprakāśaiḥ phalakairdākṣiṇātyā yathā narāḥ
- 14
निष्कूजमिव भूत्वेदं वनं घोरप्रदर्शनम्
अयोध्येव जनाकीर्णा सम्प्रति प्रतिभाति मा
niṣkūjamiva bhūtvedaṃ vanaṃ ghorapradarśanam
ayodhyeva janākīrṇā samprati pratibhāti mā
- 15
खुरैरुदीरितो रेणुर्दिवं प्रच्छाद्य तिष्ठति
तं वहत्यनिलः शीघ्रं कुर्वन्निव मम प्रियम्
khurairudīrito reṇurdivaṃ pracchādya tiṣṭhati
taṃ vahatyanilaḥ śīghraṃ kurvanniva mama priyam
- 16
स्यन्दनांस्तुरगोपेतान्सूतमुख्यैरधिष्ठितान्
एतान्संपततः शीघ्रं पश्य शत्रुघ्न कानने
syandanāṃsturagopetānsūtamukhyairadhiṣṭhitān
etānsaṃpatataḥ śīghraṃ paśya śatrughna kānane
- 17
एतान्वित्रासितान्पश्य बर्हिणः प्रियदर्शनान्
एतमाविशतः शैलमधिवासं पतत्रिणाम्
etānvitrāsitānpaśya barhiṇaḥ priyadarśanān
etamāviśataḥ śailamadhivāsaṃ patatriṇām
- 18
अतिमात्रमयं देशो मनोज्ञः प्रतिभाति मा
तापसानां निवासोऽयं व्यक्तं स्वर्गपथो यथा
atimātramayaṃ deśo manojñaḥ pratibhāti mā
tāpasānāṃ nivāso'yaṃ vyaktaṃ svargapatho yathā
- 19
मृगा मृगीभिः सहिता बहवः पृषता वने
मनोज्ञरूपा लक्ष्यन्ते कुसुमैरिव चित्रिताः
mṛgā mṛgībhiḥ sahitā bahavaḥ pṛṣatā vane
manojñarūpā lakṣyante kusumairiva citritāḥ
- 20
साधु सैन्याः प्रतिष्ठन्तां विचिन्वन्तु च काननम्
यथा तौ पुरुषव्याघ्रौ दृश्येते रामलक्ष्मणौ
sādhu sainyāḥ pratiṣṭhantāṃ vicinvantu ca kānanam
yathā tau puruṣavyāghrau dṛśyete rāmalakṣmaṇau
- 21
भरतस्य वचः श्रुत्वा पुरुषाः शस्त्रपाणयः
विविशुस्तद्वनं शूरा धूमं च ददृशुस्ततः
bharatasya vacaḥ śrutvā puruṣāḥ śastrapāṇayaḥ
viviśustadvanaṃ śūrā dhūmaṃ ca dadṛśustataḥ
- 22
ते समालोक्य धूमाग्रमूचुर्भरतमागताः
नामनुष्ये भवत्यग्निर्व्यक्तमत्रैव राघवौ
te samālokya dhūmāgramūcurbharatamāgatāḥ
nāmanuṣye bhavatyagnirvyaktamatraiva rāghavau
- 23
अथ नात्र नरव्याघ्रौ राजपुत्रौ परंतपौ
अन्ये रामोपमाः सन्ति व्यक्तमत्र तपस्विनः
atha nātra naravyāghrau rājaputrau paraṃtapau
anye rāmopamāḥ santi vyaktamatra tapasvinaḥ
- 24
तच्छ्रुत्वा भरतस्तेषां वचनं साधुसंमतम्
सैन्यानुवाच सर्वांस्तानमित्रबलमर्दनः
tacchrutvā bharatasteṣāṃ vacanaṃ sādhusaṃmatam
sainyānuvāca sarvāṃstānamitrabalamardanaḥ
- 25
यत्ता भवन्तस्तिष्ठन्तु नेतो गन्तव्यमग्रतः
अहमेव गमिष्यामि सुमन्त्रो गुरुरेव च
yattā bhavantastiṣṭhantu neto gantavyamagrataḥ
ahameva gamiṣyāmi sumantro gurureva ca
- 26
एवमुक्तास्ततः सर्वे तत्र तस्थुः समन्ततः
भरतो यत्र धूमाग्रं तत्र दृष्टिं समादधात्
evamuktāstataḥ sarve tatra tasthuḥ samantataḥ
bharato yatra dhūmāgraṃ tatra dṛṣṭiṃ samādadhāt
- 27
व्यवस्थिता या भरतेन सा चमूर्निरीक्षमाणापि च धूममग्रतः
बभूव हृष्टा नचिरेण जानती प्रियस्य रामस्य समागमं तदा
vyavasthitā yā bharatena sā camūrnirīkṣamāṇāpi ca dhūmamagrataḥ
babhūva hṛṣṭā nacireṇa jānatī priyasya rāmasya samāgamaṃ tadā