Sarga 54

20 shlokas

1. 1

   ततो भूतोपसृष्टेव वेपमाना पुनः पुनः

   धरण्यां गतसत्त्वेव कौसल्या सूतमब्रवीत्

   tato bhūtopasṛṣṭeva vepamānā punaḥ punaḥ

   dharaṇyāṃ gatasattveva kausalyā sūtamabravīt

2. 2

   नय मां यत्र काकुत्स्थः सीता यत्र च लक्ष्मणः

   तान्विना क्षणमप्यत्र जीवितुं नोत्सहे ह्यहम्

   naya māṃ yatra kākutsthaḥ sītā yatra ca lakṣmaṇaḥ

   tānvinā kṣaṇamapyatra jīvituṃ notsahe hyaham

3. 3

   निवर्तय रथं शीघ्रं दण्डकान्नय मामपि

   अथ तान्नानुगच्छामि गमिष्यामि यमक्षयम्

   nivartaya rathaṃ śīghraṃ daṇḍakānnaya māmapi

   atha tānnānugacchāmi gamiṣyāmi yamakṣayam

4. 4

   बाष्पवेगोपहतया स वाचा सज्जमानया

   इदमाश्वासयन्देवीं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत्

   bāṣpavegopahatayā sa vācā sajjamānayā

   idamāśvāsayandevīṃ sūtaḥ prāñjalirabravīt

5. 5

   त्यज शोकं च मोहं च सम्भ्रमं दुःखजं तथा

   व्यवधूय च संतापं वने वत्स्यति राघवः

   tyaja śokaṃ ca mohaṃ ca sambhramaṃ duḥkhajaṃ tathā

   vyavadhūya ca saṃtāpaṃ vane vatsyati rāghavaḥ

6. 6

   लक्ष्मणश्चापि रामस्य पादौ परिचरन्वने

   आराधयति धर्मज्ञः परलोकं जितेन्द्रियः

   lakṣmaṇaścāpi rāmasya pādau paricaranvane

   ārādhayati dharmajñaḥ paralokaṃ jitendriyaḥ

7. 7

   विजनेऽपि वने सीता वासं प्राप्य गृहेष्विव

   विस्रम्भं लभतेऽभीता रामे संन्यस्तमानसा

   vijane'pi vane sītā vāsaṃ prāpya gṛheṣviva

   visrambhaṃ labhate'bhītā rāme saṃnyastamānasā

8. 8

   नास्या दैन्यं कृतं किंचित्सुसूक्ष्ममपि लक्षये

   उचितेव प्रवासानां वैदेही प्रतिभाति मा

   nāsyā dainyaṃ kṛtaṃ kiṃcitsusūkṣmamapi lakṣaye

   uciteva pravāsānāṃ vaidehī pratibhāti mā

9. 9

   नगरोपवनं गत्वा यथा स्म रमते पुरा

   तथैव रमते सीता निर्जनेषु वनेष्वपि

   nagaropavanaṃ gatvā yathā sma ramate purā

   tathaiva ramate sītā nirjaneṣu vaneṣvapi

10. 10

    बालेव रमते सीता बालचन्द्रनिभानना

    रामा रामे ह्यदीनात्मा विजनेऽपि वने सती

    bāleva ramate sītā bālacandranibhānanā

    rāmā rāme hyadīnātmā vijane'pi vane satī

11. 11

    तद्गतं हृदयं ह्यस्यास्तदधीनं च जीवितम्

    अयोध्यापि भवेत्तस्या रामहीना तथा वनम्

    tadgataṃ hṛdayaṃ hyasyāstadadhīnaṃ ca jīvitam

    ayodhyāpi bhavettasyā rāmahīnā tathā vanam

12. 12

    पथि पृच्छति वैदेही ग्रामांश्च नगराणि च

    गतिं दृष्ट्वा नदीनां च पादपान्विविधानपि

    pathi pṛcchati vaidehī grāmāṃśca nagarāṇi ca

    gatiṃ dṛṣṭvā nadīnāṃ ca pādapānvividhānapi

13. 13

    अध्वना वातवेगेन सम्भ्रमेणातपेन च

    न हि गच्छति वैदेह्याश्चन्द्रांशुसदृशी प्रभा

    adhvanā vātavegena sambhrameṇātapena ca

    na hi gacchati vaidehyāścandrāṃśusadṛśī prabhā

14. 14

    सदृशं शतपत्रस्य पूर्णचन्द्रोपमप्रभम्

    वदनं तद्वदान्याया वैदेह्या न विकम्पते

    sadṛśaṃ śatapatrasya pūrṇacandropamaprabham

    vadanaṃ tadvadānyāyā vaidehyā na vikampate

15. 15

    अलक्तरसरक्ताभावलक्तरसवर्जितौ

    अद्यापि चरणौ तस्याः पद्मकोशसमप्रभौ

    alaktarasaraktābhāvalaktarasavarjitau

    adyāpi caraṇau tasyāḥ padmakośasamaprabhau

16. 16

    नूपुरोद्घुष्टहेलेव खेलं गच्छति भामिनी

    इदानीमपि वैदेही तद्रागा न्यस्तभूषणा

    nūpurodghuṣṭaheleva khelaṃ gacchati bhāminī

    idānīmapi vaidehī tadrāgā nyastabhūṣaṇā

17. 17

    गजं वा वीक्ष्य सिंहं वा व्याघ्रं वा वनमाश्रिता

    नाहारयति संत्रासं बाहू रामस्य संश्रिता

    gajaṃ vā vīkṣya siṃhaṃ vā vyāghraṃ vā vanamāśritā

    nāhārayati saṃtrāsaṃ bāhū rāmasya saṃśritā

18. 18

    न शोच्यास्ते न चात्मा ते शोच्यो नापि जनाधिपः

    इदं हि चरितं लोके प्रतिष्ठास्यति शाश्वतम्

    na śocyāste na cātmā te śocyo nāpi janādhipaḥ

    idaṃ hi caritaṃ loke pratiṣṭhāsyati śāśvatam

19. 19

    विधूय शोकं परिहृष्टमानसा महर्षियाते पथि सुव्यवस्थिताः

    वने रता वन्यफलाशनाः पितुः शुभां प्रतिज्ञां परिपालयन्ति ते

    vidhūya śokaṃ parihṛṣṭamānasā maharṣiyāte pathi suvyavasthitāḥ

    vane ratā vanyaphalāśanāḥ pituḥ śubhāṃ pratijñāṃ paripālayanti te

20. 20

    तथापि सूतेन सुयुक्तवादिना निवार्यमाणा सुतशोककर्शिता

    न चैव देवी विरराम कूजितात्प्रियेति पुत्रेति च राघवेति च

    tathāpi sūtena suyuktavādinā nivāryamāṇā sutaśokakarśitā

    na caiva devī virarāma kūjitātpriyeti putreti ca rāghaveti ca