Sarga 66

45 shlokas

1. 1

   अपश्यंस्तु ततस्तत्र पितरं पितुरालये

   जगाम भरतो द्रष्टुं मातरं मातुरालये

   apaśyaṃstu tatastatra pitaraṃ piturālaye

   jagāma bharato draṣṭuṃ mātaraṃ māturālaye

2. 2

   अनुप्राप्तं तु तं दृष्ट्वा कैकेयी प्रोषितं सुतम्

   उत्पपात तदा हृष्टा त्यक्त्वा सौवर्णमानसम्

   anuprāptaṃ tu taṃ dṛṣṭvā kaikeyī proṣitaṃ sutam

   utpapāta tadā hṛṣṭā tyaktvā sauvarṇamānasam

3. 3

   स प्रविश्यैव धर्मात्मा स्वगृहं श्रीविवर्जितम्

   भरतः प्रेक्ष्य जग्राह जनन्याश्चरणौ शुभौ

   sa praviśyaiva dharmātmā svagṛhaṃ śrīvivarjitam

   bharataḥ prekṣya jagrāha jananyāścaraṇau śubhau

4. 4

   तं मूर्ध्नि समुपाघ्राय परिष्वज्य यशस्विनम्

   अङ्के भरतमारोप्य प्रष्टुं समुपचक्रमे

   taṃ mūrdhni samupāghrāya pariṣvajya yaśasvinam

   aṅke bharatamāropya praṣṭuṃ samupacakrame

5. 5

   अद्य ते कतिचिद्रात्र्यश्च्युतस्यार्यकवेश्मनः

   अपि नाध्वश्रमः शीघ्रं रथेनापततस्तव

   adya te katicidrātryaścyutasyāryakaveśmanaḥ

   api nādhvaśramaḥ śīghraṃ rathenāpatatastava

6. 6

   आर्यकस्ते सुकुशलो युधाजिन्मातुलस्तव

   प्रवासाच्च सुखं पुत्र सर्वं मे वक्तुमर्हसि

   āryakaste sukuśalo yudhājinmātulastava

   pravāsācca sukhaṃ putra sarvaṃ me vaktumarhasi

7. 7

   एवं पृष्टस्तु कैकेय्या प्रियं पार्थिवनन्दनः

   आचष्ट भरतः सर्वं मात्रे राजीवलोचनः

   evaṃ pṛṣṭastu kaikeyyā priyaṃ pārthivanandanaḥ

   ācaṣṭa bharataḥ sarvaṃ mātre rājīvalocanaḥ

8. 8

   अद्य मे सप्तमी रात्रिश्च्युतस्यार्यकवेश्मनः

   अम्बायाः कुशली तातो युधाजिन्मातुलश्च मे

   adya me saptamī rātriścyutasyāryakaveśmanaḥ

   ambāyāḥ kuśalī tāto yudhājinmātulaśca me

9. 9

   यन्मे धनं च रत्नं च ददौ राजा परंतपः

   परिश्रान्तं पथ्यभवत्ततोऽहं पूर्वमागतः

   yanme dhanaṃ ca ratnaṃ ca dadau rājā paraṃtapaḥ

   pariśrāntaṃ pathyabhavattato'haṃ pūrvamāgataḥ

10. 10

    राजवाक्यहरैर्दूतैस्त्वर्यमाणोऽहमागतः

    यदहं प्रष्टुमिच्छामि तदम्बा वक्तुमर्हति

    rājavākyaharairdūtaistvaryamāṇo'hamāgataḥ

    yadahaṃ praṣṭumicchāmi tadambā vaktumarhati

11. 11

    शून्योऽयं शयनीयस्ते पर्यङ्को हेमभूषितः

    न चायमिक्ष्वाकुजनः प्रहृष्टः प्रतिभाति मे

    śūnyo'yaṃ śayanīyaste paryaṅko hemabhūṣitaḥ

    na cāyamikṣvākujanaḥ prahṛṣṭaḥ pratibhāti me

12. 12

    राजा भवति भूयिष्ठमिहाम्बाया निवेशने

    तमहं नाद्य पश्यामि द्रष्टुमिच्छन्निहागतः

    rājā bhavati bhūyiṣṭhamihāmbāyā niveśane

    tamahaṃ nādya paśyāmi draṣṭumicchannihāgataḥ

13. 13

    पितुर्ग्रहीष्ये चरणौ तं ममाख्याहि पृच्छतः

    आहोस्विदम्ब ज्येष्ठायाः कौसल्याया निवेशने

    piturgrahīṣye caraṇau taṃ mamākhyāhi pṛcchataḥ

    āhosvidamba jyeṣṭhāyāḥ kausalyāyā niveśane

14. 14

    तं प्रत्युवाच कैकेयी प्रियवद्घोरमप्रियम्

    अजानन्तं प्रजानन्ती राज्यलोभेन मोहिता

    या गतिः सर्वभूतानां तां गतिं ते पिता गतः

    taṃ pratyuvāca kaikeyī priyavadghoramapriyam

    ajānantaṃ prajānantī rājyalobhena mohitā

    yā gatiḥ sarvabhūtānāṃ tāṃ gatiṃ te pitā gataḥ

15. 15

    तच्छ्रुत्वा भरतो वाक्यं धर्माभिजनवाञ्शुचिः

    पपात सहसा भूमौ पितृशोकबलार्दितः

    tacchrutvā bharato vākyaṃ dharmābhijanavāñśuciḥ

    papāta sahasā bhūmau pitṛśokabalārditaḥ

16. 16

    ततः शोकेन संवीतः पितुर्मरणदुःखितः

    विललाप महातेजा भ्रान्ताकुलितचेतनः

    tataḥ śokena saṃvītaḥ piturmaraṇaduḥkhitaḥ

    vilalāpa mahātejā bhrāntākulitacetanaḥ

17. 17

    एतत्सुरुचिरं भाति पितुर्मे शयनं पुरा

    तदिदं न विभात्यद्य विहीनं तेन धीमता

    etatsuruciraṃ bhāti piturme śayanaṃ purā

    tadidaṃ na vibhātyadya vihīnaṃ tena dhīmatā

18. 18

    तमार्तं देवसंकाशं समीक्ष्य पतितं भुवि

    उत्थापयित्वा शोकार्तं वचनं चेदमब्रवीत्

    tamārtaṃ devasaṃkāśaṃ samīkṣya patitaṃ bhuvi

    utthāpayitvā śokārtaṃ vacanaṃ cedamabravīt

19. 19

    उत्तिष्ठोत्तिष्ठ किं शेषे राजपुत्र महायशः

    त्वद्विधा न हि शोचन्ति सन्तः सदसि संमताः

    uttiṣṭhottiṣṭha kiṃ śeṣe rājaputra mahāyaśaḥ

    tvadvidhā na hi śocanti santaḥ sadasi saṃmatāḥ

20. 20

    स रुदित्वा चिरं कालं भूमौ विपरिवृत्य च

    जननीं प्रत्युवाचेदं शोकैर्बहुभिरावृतः

    sa ruditvā ciraṃ kālaṃ bhūmau viparivṛtya ca

    jananīṃ pratyuvācedaṃ śokairbahubhirāvṛtaḥ

21. 21

    अभिषेक्ष्यति रामं तु राजा यज्ञं नु यक्ष्यति

    इत्यहं कृतसंकल्पो हृष्टो यात्रामयासिषम्

    abhiṣekṣyati rāmaṃ tu rājā yajñaṃ nu yakṣyati

    ityahaṃ kṛtasaṃkalpo hṛṣṭo yātrāmayāsiṣam

22. 22

    तदिदं ह्यन्यथा भूतं व्यवदीर्णं मनो मम

    पितरं यो न पश्यामि नित्यं प्रियहिते रतम्

    tadidaṃ hyanyathā bhūtaṃ vyavadīrṇaṃ mano mama

    pitaraṃ yo na paśyāmi nityaṃ priyahite ratam

23. 23

    अम्ब केनात्यगाद्राजा व्याधिना मय्यनागते

    धन्या रामादयः सर्वे यैः पिता संस्कृतः स्वयम्

    amba kenātyagādrājā vyādhinā mayyanāgate

    dhanyā rāmādayaḥ sarve yaiḥ pitā saṃskṛtaḥ svayam

24. 24

    न नूनं मां महाराजः प्राप्तं जानाति कीर्तिमान्

    उपजिघ्रेद्धि मां मूर्ध्नि तातः संनम्य सत्वरम्

    na nūnaṃ māṃ mahārājaḥ prāptaṃ jānāti kīrtimān

    upajighreddhi māṃ mūrdhni tātaḥ saṃnamya satvaram

25. 25

    क्व स पाणिः सुखस्पर्शस्तातस्याक्लिष्टकर्मणः

    येन मां रजसा ध्वस्तमभीक्ष्णं परिमार्जति

    kva sa pāṇiḥ sukhasparśastātasyākliṣṭakarmaṇaḥ

    yena māṃ rajasā dhvastamabhīkṣṇaṃ parimārjati

26. 26

    यो मे भ्राता पिता बन्धुर्यस्य दासोऽस्मि धीमतः

    तस्य मां शीघ्रमाख्याहि रामस्याक्लिष्टकर्मणः

    yo me bhrātā pitā bandhuryasya dāso'smi dhīmataḥ

    tasya māṃ śīghramākhyāhi rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ

27. 27

    पिता हि भवति ज्येष्ठो धर्ममार्यस्य जानतः

    तस्य पादौ ग्रहीष्यामि स हीदानीं गतिर्मम

    pitā hi bhavati jyeṣṭho dharmamāryasya jānataḥ

    tasya pādau grahīṣyāmi sa hīdānīṃ gatirmama

28. 28

    आर्ये किमब्रवीद्राजा पिता मे सत्यविक्रमः

    पश्चिमं साधुसंदेशमिच्छामि श्रोतुमात्मनः

    ārye kimabravīdrājā pitā me satyavikramaḥ

    paścimaṃ sādhusaṃdeśamicchāmi śrotumātmanaḥ

29. 29

    इति पृष्टा यथातत्त्वं कैकेयी वाक्यमब्रवीत्

    रामेति राजा विलपन्हा सीते लक्ष्मणेति च

    स महात्मा परं लोकं गतो गतिमतां वरः

    iti pṛṣṭā yathātattvaṃ kaikeyī vākyamabravīt

    rāmeti rājā vilapanhā sīte lakṣmaṇeti ca

    sa mahātmā paraṃ lokaṃ gato gatimatāṃ varaḥ

30. 30

    इमां तु पश्चिमां वाचं व्याजहार पिता तव

    कालधर्मपरिक्षिप्तः पाशैरिव महागजः

    imāṃ tu paścimāṃ vācaṃ vyājahāra pitā tava

    kāladharmaparikṣiptaḥ pāśairiva mahāgajaḥ