Sarga 3

32 shlokas

1. 1

   तेषामञ्जलिपद्मानि प्रगृहीतानि सर्वशः

   प्रतिगृह्याब्रवीद्राजा तेभ्यः प्रियहितं वचः

   teṣāmañjalipadmāni pragṛhītāni sarvaśaḥ

   pratigṛhyābravīdrājā tebhyaḥ priyahitaṃ vacaḥ

2. 2

   अहोऽस्मि परमप्रीतः प्रभावश्चातुलो मम

   यन्मे ज्येष्ठं प्रियं पुत्रं यौवराज्यस्थमिच्छथ

   aho'smi paramaprītaḥ prabhāvaścātulo mama

   yanme jyeṣṭhaṃ priyaṃ putraṃ yauvarājyasthamicchatha

3. 3

   इति प्रत्यर्च्य तान्राजा ब्राह्मणानिदमब्रवीत्

   वसिष्ठं वामदेवं च तेषामेवोपशृण्वताम्

   iti pratyarcya tānrājā brāhmaṇānidamabravīt

   vasiṣṭhaṃ vāmadevaṃ ca teṣāmevopaśṛṇvatām

4. 4

   चैत्रः श्रीमानयं मासः पुण्यः पुष्पितकाननः

   यौवराज्याय रामस्य सर्वमेवोपकल्प्यताम्

   caitraḥ śrīmānayaṃ māsaḥ puṇyaḥ puṣpitakānanaḥ

   yauvarājyāya rāmasya sarvamevopakalpyatām

5. 5

   कृतमित्येव चाब्रूतामभिगम्य जगत्पतिम्

   यथोक्तवचनं प्रीतौ हर्षयुक्तौ द्विजर्षभौ

   kṛtamityeva cābrūtāmabhigamya jagatpatim

   yathoktavacanaṃ prītau harṣayuktau dvijarṣabhau

6. 6

   ततः सुमन्त्रं द्युतिमान्राजा वचनमब्रवीत्

   रामः कृतात्मा भवता शीघ्रमानीयतामिति

   tataḥ sumantraṃ dyutimānrājā vacanamabravīt

   rāmaḥ kṛtātmā bhavatā śīghramānīyatāmiti

7. 7

   स तथेति प्रतिज्ञाय सुमन्त्रो राजशासनात्

   रामं तत्रानयांचक्रे रथेन रथिनां वरम्

   sa tatheti pratijñāya sumantro rājaśāsanāt

   rāmaṃ tatrānayāṃcakre rathena rathināṃ varam

8. 8

   अथ तत्र समासीनास्तदा दशरथं नृपम्

   प्राच्योदीच्याः प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भूमिपाः

   atha tatra samāsīnāstadā daśarathaṃ nṛpam

   prācyodīcyāḥ pratīcyāśca dākṣiṇātyāśca bhūmipāḥ

9. 9

   म्लेच्छाश्चार्याश्च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः

   उपासांचक्रिरे सर्वे तं देवा इव वासवम्

   mlecchāścāryāśca ye cānye vanaśailāntavāsinaḥ

   upāsāṃcakrire sarve taṃ devā iva vāsavam

10. 10

    तेषां मध्ये स राजर्षिर्मरुतामिव वासवः

    प्रासादस्थो रथगतं ददर्शायान्तमात्मजम्

    teṣāṃ madhye sa rājarṣirmarutāmiva vāsavaḥ

    prāsādastho rathagataṃ dadarśāyāntamātmajam

11. 11

    गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम्

    दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातंगगामिनम्

    gandharvarājapratimaṃ loke vikhyātapauruṣam

    dīrghabāhuṃ mahāsattvaṃ mattamātaṃgagāminam

12. 12

    चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम्

    रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्

    candrakāntānanaṃ rāmamatīva priyadarśanam

    rūpaudāryaguṇaiḥ puṃsāṃ dṛṣṭicittāpahāriṇam

13. 13

    घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः

    न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः

    gharmābhitaptāḥ parjanyaṃ hlādayantamiva prajāḥ

    na tatarpa samāyāntaṃ paśyamāno narādhipaḥ

14. 14

    अवतार्य सुमन्त्रस्तं राघवं स्यन्दनोत्तमात्

    पितुः समीपं गच्छन्तं प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात्

    avatārya sumantrastaṃ rāghavaṃ syandanottamāt

    pituḥ samīpaṃ gacchantaṃ prāñjaliḥ pṛṣṭhato'nvagāt

15. 15

    स तं कैलासशृङ्गाभं प्रासादं नरपुंगवः

    आरुरोह नृपं द्रष्टुं सह सूतेन राघवः

    sa taṃ kailāsaśṛṅgābhaṃ prāsādaṃ narapuṃgavaḥ

    āruroha nṛpaṃ draṣṭuṃ saha sūtena rāghavaḥ

16. 16

    स प्राञ्जलिरभिप्रेत्य प्रणतः पितुरन्तिके

    नाम स्वं श्रावयन्रामो ववन्दे चरणौ पितुः

    sa prāñjalirabhipretya praṇataḥ piturantike

    nāma svaṃ śrāvayanrāmo vavande caraṇau pituḥ

17. 17

    तं दृष्ट्वा प्रणतं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं नृपः

    गृह्याञ्जलौ समाकृष्य सस्वजे प्रियमात्मजम्

    taṃ dṛṣṭvā praṇataṃ pārśve kṛtāñjalipuṭaṃ nṛpaḥ

    gṛhyāñjalau samākṛṣya sasvaje priyamātmajam

18. 18

    तस्मै चाभ्युद्यतं श्रीमान्मणिकाञ्चनभूषितम्

    दिदेश राजा रुचिरं रामाय परमासनम्

    tasmai cābhyudyataṃ śrīmānmaṇikāñcanabhūṣitam

    dideśa rājā ruciraṃ rāmāya paramāsanam

19. 19

    तदासनवरं प्राप्य व्यदीपयत राघवः

    स्वयेव प्रभया मेरुमुदये विमलो रविः

    tadāsanavaraṃ prāpya vyadīpayata rāghavaḥ

    svayeva prabhayā merumudaye vimalo raviḥ

20. 20

    तेन विभ्राजिता तत्र सा सभाभिव्यरोचत

    विमलग्रहनक्षत्रा शारदी द्यौरिवेन्दुना

    tena vibhrājitā tatra sā sabhābhivyarocata

    vimalagrahanakṣatrā śāradī dyaurivendunā

21. 21

    तं पश्यमानो नृपतिस्तुतोष प्रियमात्मजम्

    अलंकृतमिवात्मानमादर्शतलसंस्थितम्

    taṃ paśyamāno nṛpatistutoṣa priyamātmajam

    alaṃkṛtamivātmānamādarśatalasaṃsthitam

22. 22

    स तं सस्मितमाभाष्य पुत्रं पुत्रवतां वरः

    उवाचेदं वचो राजा देवेन्द्रमिव कश्यपः

    sa taṃ sasmitamābhāṣya putraṃ putravatāṃ varaḥ

    uvācedaṃ vaco rājā devendramiva kaśyapaḥ

23. 23

    ज्येष्ठायामसि मे पत्न्यां सदृश्यां सदृशः सुतः

    उत्पन्नस्त्वं गुणश्रेष्ठो मम रामात्मजः प्रियः

    jyeṣṭhāyāmasi me patnyāṃ sadṛśyāṃ sadṛśaḥ sutaḥ

    utpannastvaṃ guṇaśreṣṭho mama rāmātmajaḥ priyaḥ

24. 24

    त्वया यतः प्रजाश्चेमाः स्वगुणैरनुरञ्जिताः

    तस्मात्त्वं पुष्ययोगेन यौवराज्यमवाप्नुहि

    tvayā yataḥ prajāścemāḥ svaguṇairanurañjitāḥ

    tasmāttvaṃ puṣyayogena yauvarājyamavāpnuhi

25. 25

    कामतस्त्वं प्रकृत्यैव विनीतो गुणवानसि

    गुणवत्यपि तु स्नेहात्पुत्र वक्ष्यामि ते हितम्

    kāmatastvaṃ prakṛtyaiva vinīto guṇavānasi

    guṇavatyapi tu snehātputra vakṣyāmi te hitam

26. 26

    भूयो विनयमास्थाय भव नित्यं जितेन्द्रियः

    कामक्रोधसमुत्थानि त्यजेथा व्यसनानि च

    bhūyo vinayamāsthāya bhava nityaṃ jitendriyaḥ

    kāmakrodhasamutthāni tyajethā vyasanāni ca

27. 27

    परोक्षया वर्तमानो वृत्त्या प्रत्यक्षया तथा

    अमात्यप्रभृतीः सर्वाः प्रकृतीश्चानुरञ्जय

    parokṣayā vartamāno vṛttyā pratyakṣayā tathā

    amātyaprabhṛtīḥ sarvāḥ prakṛtīścānurañjaya

28. 28

    तुष्टानुरक्तप्रकृतिर्यः पालयति मेदिनीम्

    तस्य नन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वामृतमिवामराः

    तस्मात्पुत्र त्वमात्मानं नियम्यैव समाचर

    tuṣṭānuraktaprakṛtiryaḥ pālayati medinīm

    tasya nandanti mitrāṇi labdhvāmṛtamivāmarāḥ

    tasmātputra tvamātmānaṃ niyamyaiva samācara

29. 29

    तच्छ्रुत्वा सुहृदस्तस्य रामस्य प्रियकारिणः

    त्वरिताः शीघ्रमभ्येत्य कौसल्यायै न्यवेदयन्

    tacchrutvā suhṛdastasya rāmasya priyakāriṇaḥ

    tvaritāḥ śīghramabhyetya kausalyāyai nyavedayan

30. 30

    सा हिरण्यं च गाश्चैव रत्नानि विविधानि च

    व्यादिदेश प्रियाख्येभ्यः कौसल्या प्रमदोत्तमा

    sā hiraṇyaṃ ca gāścaiva ratnāni vividhāni ca

    vyādideśa priyākhyebhyaḥ kausalyā pramadottamā