Sarga 32

22 shlokas

1. 1

   ततः सुमन्त्रमैक्ष्वाकः पीडितोऽत्र प्रतिज्ञया

   सबाष्पमतिनिःश्वस्य जगादेदं पुनः पुनः

   tataḥ sumantramaikṣvākaḥ pīḍito'tra pratijñayā

   sabāṣpamatiniḥśvasya jagādedaṃ punaḥ punaḥ

2. 2

   सूत रत्नसुसम्पूर्णा चतुर्विधबला चमूः

   राघवस्यानुयात्रार्थं क्षिप्रं प्रतिविधीयताम्

   sūta ratnasusampūrṇā caturvidhabalā camūḥ

   rāghavasyānuyātrārthaṃ kṣipraṃ pratividhīyatām

3. 3

   रूपाजीवाश्च शालिन्यो वणिजश्च महाधनाः

   शोभयन्तु कुमारस्य वाहिनीं सुप्रसारिताः

   rūpājīvāśca śālinyo vaṇijaśca mahādhanāḥ

   śobhayantu kumārasya vāhinīṃ suprasāritāḥ

4. 4

   ये चैनमुपजीवन्ति रमते यैश्च वीर्यतः

   तेषां बहुविधं दत्त्वा तानप्यत्र नियोजय

   ye cainamupajīvanti ramate yaiśca vīryataḥ

   teṣāṃ bahuvidhaṃ dattvā tānapyatra niyojaya

5. 5

   निघ्नन्मृगान्कुञ्जरांश्च पिबंश्चारण्यकं मधु

   नदीश्च विविधाः पश्यन्न राज्यं संस्मरिष्यति

   nighnanmṛgānkuñjarāṃśca pibaṃścāraṇyakaṃ madhu

   nadīśca vividhāḥ paśyanna rājyaṃ saṃsmariṣyati

6. 6

   धान्यकोशश्च यः कश्चिद्धनकोशश्च मामकः

   तौ राममनुगच्छेतां वसन्तं निर्जने वने

   dhānyakośaśca yaḥ kaściddhanakośaśca māmakaḥ

   tau rāmamanugacchetāṃ vasantaṃ nirjane vane

7. 7

   यजन्पुण्येषु देशेषु विसृजंश्चाप्तदक्षिणाः

   ऋषिभिश्च समागम्य प्रवत्स्यति सुखं वने

   yajanpuṇyeṣu deśeṣu visṛjaṃścāptadakṣiṇāḥ

   ṛṣibhiśca samāgamya pravatsyati sukhaṃ vane

8. 8

   भरतश्च महाबाहुरयोध्यां पालयिष्यति

   सर्वकामैः पुनः श्रीमान्रामः संसाध्यतामिति

   bharataśca mahābāhurayodhyāṃ pālayiṣyati

   sarvakāmaiḥ punaḥ śrīmānrāmaḥ saṃsādhyatāmiti

9. 9

   एवं ब्रुवति काकुत्स्थे कैकेय्या भयमागतम्

   मुखं चाप्यगमच्छोषं स्वरश्चापि न्यरुध्यत

   evaṃ bruvati kākutsthe kaikeyyā bhayamāgatam

   mukhaṃ cāpyagamacchoṣaṃ svaraścāpi nyarudhyata

10. 10

    सा विषण्णा च संत्रस्ता कैकेयी वाक्यमब्रवीत्

    राज्यं गतजनं साधो पीतमण्डां सुरामिव

    निरास्वाद्यतमं शून्यं भरतो नाभिपत्स्यते

    sā viṣaṇṇā ca saṃtrastā kaikeyī vākyamabravīt

    rājyaṃ gatajanaṃ sādho pītamaṇḍāṃ surāmiva

    nirāsvādyatamaṃ śūnyaṃ bharato nābhipatsyate

11. 11

    कैकेय्यां मुक्तलज्जायां वदन्त्यामतिदारुणम्

    राजा दशरथो वाक्यमुवाचायतलोचनाम्

    वहन्तं किं तुदसि मां नियुज्य धुरि माहिते

    kaikeyyāṃ muktalajjāyāṃ vadantyāmatidāruṇam

    rājā daśaratho vākyamuvācāyatalocanām

    vahantaṃ kiṃ tudasi māṃ niyujya dhuri māhite

12. 12

    कैकेयी द्विगुणं क्रुद्धा राजानमिदमब्रवीत्

    तवैव वंशे सगरो ज्येष्ठं पुत्रमुपारुधत्

    असमञ्ज इति ख्यातं तथायं गन्तुमर्हति

    kaikeyī dviguṇaṃ kruddhā rājānamidamabravīt

    tavaiva vaṃśe sagaro jyeṣṭhaṃ putramupārudhat

    asamañja iti khyātaṃ tathāyaṃ gantumarhati

13. 13

    एवमुक्तो धिगित्येव राजा दशरथोऽब्रवीत्

    व्रीडितश्च जनः सर्वः सा च तन्नावबुध्यत

    evamukto dhigityeva rājā daśaratho'bravīt

    vrīḍitaśca janaḥ sarvaḥ sā ca tannāvabudhyata

14. 14

    तत्र वृद्धो महामात्रः सिद्धार्थो नाम नामतः

    शुचिर्बहुमतो राज्ञः कैकेयीमिदमब्रवीत्

    tatra vṛddho mahāmātraḥ siddhārtho nāma nāmataḥ

    śucirbahumato rājñaḥ kaikeyīmidamabravīt

15. 15

    असमञ्जो गृहीत्वा तु क्रीडितः पथि दारकान्

    सरय्वाः प्रक्षिपन्नप्सु रमते तेन दुर्मतिः

    asamañjo gṛhītvā tu krīḍitaḥ pathi dārakān

    sarayvāḥ prakṣipannapsu ramate tena durmatiḥ

16. 16

    तं दृष्ट्वा नागराः सर्वे क्रुद्धा राजानमब्रुवन्

    असमञ्जं वृणीष्वैकमस्मान्वा राष्ट्रवर्धन

    taṃ dṛṣṭvā nāgarāḥ sarve kruddhā rājānamabruvan

    asamañjaṃ vṛṇīṣvaikamasmānvā rāṣṭravardhana

17. 17

    तानुवाच ततो राजा किंनिमित्तमिदं भयम्

    ताश्चापि राज्ञा संपृष्टा वाक्यं प्रकृतयोऽब्रुवन्

    tānuvāca tato rājā kiṃnimittamidaṃ bhayam

    tāścāpi rājñā saṃpṛṣṭā vākyaṃ prakṛtayo'bruvan

18. 18

    क्रीडितस्त्वेष नः पुत्रान्बालानुद्भ्रान्तचेतनः

    सरय्वां प्रक्षिपन्मौर्ख्यादतुलां प्रीतिमश्नुते

    krīḍitastveṣa naḥ putrānbālānudbhrāntacetanaḥ

    sarayvāṃ prakṣipanmaurkhyādatulāṃ prītimaśnute

19. 19

    स तासां वचनं श्रुत्वा प्रकृतीनां नराधिप

    तं तत्याजाहितं पुत्रं तासां प्रियचिकीर्षया

    sa tāsāṃ vacanaṃ śrutvā prakṛtīnāṃ narādhipa

    taṃ tatyājāhitaṃ putraṃ tāsāṃ priyacikīrṣayā

20. 20

    इत्येवमत्यजद्राजा सगरो वै सुधार्मिकः

    रामः किमकरोत्पापं येनैवमुपरुध्यते

    ityevamatyajadrājā sagaro vai sudhārmikaḥ

    rāmaḥ kimakarotpāpaṃ yenaivamuparudhyate

21. 21

    श्रुत्वा तु सिद्धार्थवचो राजा श्रान्ततरस्वनः

    शोकोपहतया वाचा कैकेयीमिदमब्रवीत्

    śrutvā tu siddhārthavaco rājā śrāntatarasvanaḥ

    śokopahatayā vācā kaikeyīmidamabravīt

22. 22

    अनुव्रजिष्याम्यहमद्य रामं राज्यं परित्यज्य सुखं धनं च

    सहैव राज्ञा भरतेन च त्वं यथासुखं भुङ्क्ष्व चिराय राज्यम्

    anuvrajiṣyāmyahamadya rāmaṃ rājyaṃ parityajya sukhaṃ dhanaṃ ca

    sahaiva rājñā bharatena ca tvaṃ yathāsukhaṃ bhuṅkṣva cirāya rājyam