37 shlokas
- 1
इन्द्र उवाच
कच्चित्सुखं स्वपिषि त्वं बृहस्पते कच्चिन्मनोज्ञाः परिचारकास्ते
कच्चिद्देवानां सुखकामो ऽसि विप्र कच्चिद्देवास्त्वां परिपालयन्ति
indra uvāca
kaccitsukhaṃ svapiṣi tvaṃ bṛhaspate kaccinmanojñāḥ paricārakāste
kacciddevānāṃ sukhakāmo 'si vipra kacciddevāstvāṃ paripālayanti
- 2
बृहस्पतिर् उवाच
सुखं शये ऽहं शयने महेन्द्र तथा मनोज्ञाः परिचारका मे
तथा देवानां सुखकामो ऽस्मि शक्र देवाश्च मां सुभृशं पालयन्ति
bṛhaspatir uvāca
sukhaṃ śaye 'haṃ śayane mahendra tathā manojñāḥ paricārakā me
tathā devānāṃ sukhakāmo 'smi śakra devāśca māṃ subhṛśaṃ pālayanti
- 3
इन्द्र उवाच
कुतो दुःखं मानसं देहजं वा पाण्डुर्विवर्णश्च कुतस्त्वम् अद्य
आचक्ष्व मे तद्द्विज यावद् एतान्निहन्मि सर्वांस्तव दुःखकर्तॄन्
indra uvāca
kuto duḥkhaṃ mānasaṃ dehajaṃ vā pāṇḍurvivarṇaśca kutastvam adya
ācakṣva me taddvija yāvad etānnihanmi sarvāṃstava duḥkhakartṝn
- 4
बृहस्पतिर् उवाच
मरुत्तम् आहुर्मघवन्यक्ष्यमाणं महायज्ञेनोत्तमदक्षिणेन
तं संवर्तो याजयितेति मे श्रुतं तद् इच्छामि न स तं याजयेत
bṛhaspatir uvāca
maruttam āhurmaghavanyakṣyamāṇaṃ mahāyajñenottamadakṣiṇena
taṃ saṃvarto yājayiteti me śrutaṃ tad icchāmi na sa taṃ yājayeta
- 5
इन्द्र उवाच
सर्वान्कामान् अनुजातो ऽसि विप्र यस्त्वं देवानां मन्त्रयसे पुरोधाः
उभौ च ते जन्ममृत्यू व्यतीतौ किं संवर्तस्तव कर्ताद्य विप्र
indra uvāca
sarvānkāmān anujāto 'si vipra yastvaṃ devānāṃ mantrayase purodhāḥ
ubhau ca te janmamṛtyū vyatītau kiṃ saṃvartastava kartādya vipra
- 6
बृहस्पतिर् उवाच
देवैः सह त्वम् असुरान्सम्प्रणुद्य जिघांससे ऽद्याप्युत सानुबन्धान्
यं यं समृद्धं पश्यसि तत्र तत्र दुःखं सपत्नेषु समृद्धभावः
bṛhaspatir uvāca
devaiḥ saha tvam asurānsampraṇudya jighāṃsase 'dyāpyuta sānubandhān
yaṃ yaṃ samṛddhaṃ paśyasi tatra tatra duḥkhaṃ sapatneṣu samṛddhabhāvaḥ
- 7
अतो ऽस्मि देवेन्द्र विवर्णरूपः सपत्नो मे वर्धते तन्निशम्य
सर्वोपायैर्मघवन्संनियच्छ संवर्तं वा पार्थिवं वा मरुत्तम्
ato 'smi devendra vivarṇarūpaḥ sapatno me vardhate tanniśamya
sarvopāyairmaghavansaṃniyaccha saṃvartaṃ vā pārthivaṃ vā maruttam
- 8
इन्द्र उवाच
एहि गच्छ प्रहितो जातवेदो बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते
अयं वै त्वा याजयिता बृहस्पतिस्तथामरं चैव करिष्यतीति
indra uvāca
ehi gaccha prahito jātavedo bṛhaspatiṃ paridātuṃ marutte
ayaṃ vai tvā yājayitā bṛhaspatistathāmaraṃ caiva kariṣyatīti
- 9
अग्निर् उवाच
अयं गच्छामि तव शक्राद्य दूतो बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते
वाचं सत्यां पुरुहूतस्य कर्तुं बृहस्पतेश्चापचितिं चिकीर्षुः
agnir uvāca
ayaṃ gacchāmi tava śakrādya dūto bṛhaspatiṃ paridātuṃ marutte
vācaṃ satyāṃ puruhūtasya kartuṃ bṛhaspateścāpacitiṃ cikīrṣuḥ
- 10
व्यास उवाच
ततः प्रायाद्धूमकेतुर्महात्मा वनस्पतीन्वीरुधश्चावमृद्नन्
कामाद्धिमान्ते परिवर्तमानः काष्ठातिगो मातरिश्वेव नर्दन्
vyāsa uvāca
tataḥ prāyāddhūmaketurmahātmā vanaspatīnvīrudhaścāvamṛdnan
kāmāddhimānte parivartamānaḥ kāṣṭhātigo mātariśveva nardan
- 11
मरुत्त उवाच
आश्चर्यम् अद्य पश्यामि रूपिणं वह्निम् आगतम्
आसनं सलिलं पाद्यं गां चोपानय वै मुने
marutta uvāca
āścaryam adya paśyāmi rūpiṇaṃ vahnim āgatam
āsanaṃ salilaṃ pādyaṃ gāṃ copānaya vai mune
- 12
अग्निर् उवाच
आसनं सलिलं पाद्यं प्रतिनन्दामि ते ऽनघ
इन्द्रेण तु समादिष्टं विद्धि मां दूतम् आगतम्
agnir uvāca
āsanaṃ salilaṃ pādyaṃ pratinandāmi te 'nagha
indreṇa tu samādiṣṭaṃ viddhi māṃ dūtam āgatam
- 13
मरुत्त उवाच
कच्चिच्छ्रीमान्देवराजः सुखी च कच्चिच्चास्मान्प्रीयते धूमकेतो
कच्चिद्देवाश्चास्य वशे यथावत्तद्ब्रूहि त्वं मम कार्त्स्न्येन देव
marutta uvāca
kaccicchrīmāndevarājaḥ sukhī ca kacciccāsmānprīyate dhūmaketo
kacciddevāścāsya vaśe yathāvattadbrūhi tvaṃ mama kārtsnyena deva
- 14
अग्निर् उवाच
शक्रो भृशं सुसुखी पार्थिवेन्द्र प्रीतिं चेच्छत्यजरां वै त्वया सः
देवाश्च सर्वे वशगास्तस्य राजन्संदेशं त्वं शृणु मे देवराज्ञः
agnir uvāca
śakro bhṛśaṃ susukhī pārthivendra prītiṃ cecchatyajarāṃ vai tvayā saḥ
devāśca sarve vaśagāstasya rājansaṃdeśaṃ tvaṃ śṛṇu me devarājñaḥ
- 15
यदर्थं मां प्राहिणोत्त्वत्सकाशं बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते
अयं गुरुर्याजयिता नृप त्वां मर्त्यं सन्तम् अमरं त्वां करोतु
yadarthaṃ māṃ prāhiṇottvatsakāśaṃ bṛhaspatiṃ paridātuṃ marutte
ayaṃ gururyājayitā nṛpa tvāṃ martyaṃ santam amaraṃ tvāṃ karotu
- 16
मरुत्त उवाच
संवर्तो ऽयं याजयिता द्विजो मे बृहस्पतेर् अञ्जलिर् एष तस्य
नासौ देवं याजयित्वा महेन्द्रं मर्त्यं सन्तं याजयन्न् अद्य शोभेत्
marutta uvāca
saṃvarto 'yaṃ yājayitā dvijo me bṛhaspater añjalir eṣa tasya
nāsau devaṃ yājayitvā mahendraṃ martyaṃ santaṃ yājayann adya śobhet
- 17
अग्निर् उवाच
ये वै लोका देवलोके महान्तः सम्प्राप्स्यसे तान्देवराजप्रसादात्
त्वां चेद् असौ याजयेद्वै बृहस्पतिर्नूनं स्वर्गं त्वं जयेः कीर्तियुक्तः
agnir uvāca
ye vai lokā devaloke mahāntaḥ samprāpsyase tāndevarājaprasādāt
tvāṃ ced asau yājayedvai bṛhaspatirnūnaṃ svargaṃ tvaṃ jayeḥ kīrtiyuktaḥ
- 18
तथा लोका मानुषा ये च दिव्याः प्रजापतेश्चापि ये वै महान्तः
ते ते जिता देवराज्यं च कृत्स्नं बृहस्पतिश्चेद्याजयेत्त्वां नरेन्द्र
tathā lokā mānuṣā ye ca divyāḥ prajāpateścāpi ye vai mahāntaḥ
te te jitā devarājyaṃ ca kṛtsnaṃ bṛhaspatiścedyājayettvāṃ narendra
- 19
संवर्त उवाच
मास्मान् एवं त्वं पुनर् आगाः कथंचिद्बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते
मा त्वां धक्ष्ये चक्षुषा दारुणेन संक्रुद्धो ऽहं पावक तन्निबोध
saṃvarta uvāca
māsmān evaṃ tvaṃ punar āgāḥ kathaṃcidbṛhaspatiṃ paridātuṃ marutte
mā tvāṃ dhakṣye cakṣuṣā dāruṇena saṃkruddho 'haṃ pāvaka tannibodha
- 20
व्यास उवाच
ततो देवान् अगमद्धूमकेतुर्दाहाद्भीतो व्यथितो ऽश्वत्थपर्णवत्
तं वै दृष्ट्वा प्राह शक्रो महात्मा बृहस्पतेः संनिधौ हव्यवाहम्
vyāsa uvāca
tato devān agamaddhūmaketurdāhādbhīto vyathito 'śvatthaparṇavat
taṃ vai dṛṣṭvā prāha śakro mahātmā bṛhaspateḥ saṃnidhau havyavāham
- 21
यत्त्वं गतः प्रहितो जातवेदो बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते
तत्किं प्राह स नृपो यक्ष्यमाणः कच्चिद्वचः प्रतिगृह्णाति तच्च
yattvaṃ gataḥ prahito jātavedo bṛhaspatiṃ paridātuṃ marutte
tatkiṃ prāha sa nṛpo yakṣyamāṇaḥ kaccidvacaḥ pratigṛhṇāti tacca
- 22
अग्निर् उवाच
न ते वाचं रोचयते मरुत्तो बृहस्पतेर् अञ्जलिं प्राहिणोत्सः
संवर्तो मां याजयितेत्यभीक्ष्णं पुनः पुनः स मया प्रोच्यमानः
agnir uvāca
na te vācaṃ rocayate marutto bṛhaspater añjaliṃ prāhiṇotsaḥ
saṃvarto māṃ yājayitetyabhīkṣṇaṃ punaḥ punaḥ sa mayā procyamānaḥ
- 23
उवाचेदं मानुषा ये च दिव्याः प्रजापतेर्ये च लोका महान्तः
तांश्चेल्लभेयं संविदं तेन कृत्वा तथापि नेच्छेयम् इति प्रतीतः
uvācedaṃ mānuṣā ye ca divyāḥ prajāpaterye ca lokā mahāntaḥ
tāṃścellabheyaṃ saṃvidaṃ tena kṛtvā tathāpi neccheyam iti pratītaḥ
- 24
इन्द्र उवाच
पुनर्भवान्पार्थिवं तं समेत्य वाक्यं मदीयं प्रापय स्वार्थयुक्तम्
पुनर्यद्युक्तो न करिष्यते वचस्ततो वज्रं सम्प्रहर्तास्मि तस्मै
indra uvāca
punarbhavānpārthivaṃ taṃ sametya vākyaṃ madīyaṃ prāpaya svārthayuktam
punaryadyukto na kariṣyate vacastato vajraṃ samprahartāsmi tasmai
- 25
अग्निर् उवाच
गन्धर्वराड्यात्वयं तत्र दूतो बिभेम्यहं वासव तत्र गन्तुम्
संरब्धो माम् अब्रवीत्तीक्ष्णरोषः संवर्तो वाक्यं चरितब्रह्मचर्यः
agnir uvāca
gandharvarāḍyātvayaṃ tatra dūto bibhemyahaṃ vāsava tatra gantum
saṃrabdho mām abravīttīkṣṇaroṣaḥ saṃvarto vākyaṃ caritabrahmacaryaḥ
- 26
यद्यागच्छेः पुनर् एवं कथंचिद्बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते
दहेयं त्वां चक्षुषा दारुणेन संक्रुद्ध इत्येतद् अवैहि शक्र
yadyāgaccheḥ punar evaṃ kathaṃcidbṛhaspatiṃ paridātuṃ marutte
daheyaṃ tvāṃ cakṣuṣā dāruṇena saṃkruddha ityetad avaihi śakra
- 27
इन्द्र उवाच
त्वम् एवान्यान्दहसे जातवेदो न हि त्वद् अन्यो विद्यते भस्मकर्ता
त्वत्संस्पर्शात्सर्वलोको बिभेत्य् अश्रद्धेयं वदसे हव्यवाह
indra uvāca
tvam evānyāndahase jātavedo na hi tvad anyo vidyate bhasmakartā
tvatsaṃsparśātsarvaloko bibhety aśraddheyaṃ vadase havyavāha
- 28
अग्निर् उवाच
दिवं देवेन्द्र पृथिवीं चैव सर्वां संवेष्टयेस्त्वं स्वबलेनैव शक्र
एवंविधस्येह सतस्तवासौ कथं वृत्रस्त्रिदिवं प्राग्जहार
agnir uvāca
divaṃ devendra pṛthivīṃ caiva sarvāṃ saṃveṣṭayestvaṃ svabalenaiva śakra
evaṃvidhasyeha satastavāsau kathaṃ vṛtrastridivaṃ prāgjahāra
- 29
इन्द्र उवाच
न चण्डिका जङ्गमा नो करेणुर्न वारिसोमं प्रपिबामि वह्ने
न दुर्बले वै विसृजामि वज्रं को मे ऽसुखाय प्रहरेन्मनुष्यः
indra uvāca
na caṇḍikā jaṅgamā no kareṇurna vārisomaṃ prapibāmi vahne
na durbale vai visṛjāmi vajraṃ ko me 'sukhāya praharenmanuṣyaḥ
- 30
प्रव्राजयेयं कालकेयान्पृथिव्याम् अपाकर्षं दानवान् अन्तरिक्षात्
दिवः प्रह्रादम् अवसानम् आनयं को मे ऽसुखाय प्रहरेत मर्त्यः
pravrājayeyaṃ kālakeyānpṛthivyām apākarṣaṃ dānavān antarikṣāt
divaḥ prahrādam avasānam ānayaṃ ko me 'sukhāya prahareta martyaḥ

