60 shlokas
- 1
ब्राह्मण उवाच
यः स्याद् एकायने लीनस्तूष्णीं किंचिद् अचिन्तयन्
पूर्वं पूर्वं परित्यज्य स निरारम्भको भवेत्
brāhmaṇa uvāca
yaḥ syād ekāyane līnastūṣṇīṃ kiṃcid acintayan
pūrvaṃ pūrvaṃ parityajya sa nirārambhako bhavet
- 2
सर्वमित्रः सर्वसहः समरक्तो जितेन्द्रियः
व्यपेतभयमन्युश्च कामहा मुच्यते नरः
sarvamitraḥ sarvasahaḥ samarakto jitendriyaḥ
vyapetabhayamanyuśca kāmahā mucyate naraḥ
- 3
आत्मवत्सर्वभूतेषु यश्चरेन्नियतः शुचिः
अमानी निरभीमानः सर्वतो मुक्त एव सः
ātmavatsarvabhūteṣu yaścarenniyataḥ śuciḥ
amānī nirabhīmānaḥ sarvato mukta eva saḥ
- 4
जीवितं मरणं चोभे सुखदुःखे तथैव च
लाभालाभे प्रियद्वेष्ये यः समः स च मुच्यते
jīvitaṃ maraṇaṃ cobhe sukhaduḥkhe tathaiva ca
lābhālābhe priyadveṣye yaḥ samaḥ sa ca mucyate
- 5
न कस्यचित्स्पृहयते नावजानाति किंचन
निर्द्वंद्वो वीतरागात्मा सर्वतो मुक्त एव सः
na kasyacitspṛhayate nāvajānāti kiṃcana
nirdvaṃdvo vītarāgātmā sarvato mukta eva saḥ
- 6
अनमित्रो ऽथ निर्बन्धुर् अनपत्यश्च यः क्वचित्
त्यक्तधर्मार्थकामश्च निराकाङ्क्षी स मुच्यते
anamitro 'tha nirbandhur anapatyaśca yaḥ kvacit
tyaktadharmārthakāmaśca nirākāṅkṣī sa mucyate
- 7
नैव धर्मी न चाधर्मी पूर्वोपचितहा च यः
धातुक्षयप्रशान्तात्मा निर्द्वंद्वः स विमुच्यते
naiva dharmī na cādharmī pūrvopacitahā ca yaḥ
dhātukṣayapraśāntātmā nirdvaṃdvaḥ sa vimucyate
- 8
अकर्मा चाविकाङ्क्षश्च पश्यञ्जगद् अशाश्वतम्
अस्वस्थम् अवशं नित्यं जन्मसंसारमोहितम्
akarmā cāvikāṅkṣaśca paśyañjagad aśāśvatam
asvastham avaśaṃ nityaṃ janmasaṃsāramohitam
- 9
वैराग्यबुद्धिः सततं तापदोषव्यपेक्षकः
आत्मबन्धविनिर्मोक्षं स करोत्यचिराद् इव
vairāgyabuddhiḥ satataṃ tāpadoṣavyapekṣakaḥ
ātmabandhavinirmokṣaṃ sa karotyacirād iva
- 10
अगन्धरसम् अस्पर्शम् अशब्दम् अपरिग्रहम्
अरूपम् अनभिज्ञेयं दृष्ट्वात्मानं विमुच्यते
agandharasam asparśam aśabdam aparigraham
arūpam anabhijñeyaṃ dṛṣṭvātmānaṃ vimucyate
- 11
पञ्चभूतगुणैर्हीनम् अमूर्तिमद् अलेपकम्
अगुणं गुणभोक्तारं यः पश्यति स मुच्यते
pañcabhūtaguṇairhīnam amūrtimad alepakam
aguṇaṃ guṇabhoktāraṃ yaḥ paśyati sa mucyate
- 12
विहाय सर्वसंकल्पान्बुद्ध्या शारीरमानसान्
शनैर्निर्वाणम् आप्नोति निरिन्धन इवानलः
vihāya sarvasaṃkalpānbuddhyā śārīramānasān
śanairnirvāṇam āpnoti nirindhana ivānalaḥ
- 13
विमुक्तः सर्वसंस्कारैस्ततो ब्रह्म सनातनम्
परम् आप्नोति संशान्तम् अचलं दिव्यम् अक्षरम्
vimuktaḥ sarvasaṃskāraistato brahma sanātanam
param āpnoti saṃśāntam acalaṃ divyam akṣaram
- 14
अतः परं प्रवक्ष्यामि योगशास्त्रम् अनुत्तमम्
यज्ज्ञात्वा सिद्धम् आत्मानं लोके पश्यन्ति योगिनः
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi yogaśāstram anuttamam
yajjñātvā siddham ātmānaṃ loke paśyanti yoginaḥ
- 15
तस्योपदेशं पश्यामि यथावत्तन्निबोध मे
यैर्द्वारैश्चारयन्नित्यं पश्यत्यात्मानम् आत्मनि
tasyopadeśaṃ paśyāmi yathāvattannibodha me
yairdvāraiścārayannityaṃ paśyatyātmānam ātmani
- 16
इन्द्रियाणि तु संहृत्य मन आत्मनि धारयेत्
तीव्रं तप्त्वा तपः पूर्वं ततो योक्तुम् उपक्रमेत्
indriyāṇi tu saṃhṛtya mana ātmani dhārayet
tīvraṃ taptvā tapaḥ pūrvaṃ tato yoktum upakramet
- 17
तपस्वी त्यक्तसंकल्पो दम्भाहंकारवर्जितः
मनीषी मनसा विप्रः पश्यत्यात्मानम् आत्मनि
tapasvī tyaktasaṃkalpo dambhāhaṃkāravarjitaḥ
manīṣī manasā vipraḥ paśyatyātmānam ātmani
- 18
स चेच्छक्नोत्ययं साधुर्योक्तुम् आत्मानम् आत्मनि
तत एकान्तशीलः स पश्यत्यात्मानम् आत्मनि
sa cecchaknotyayaṃ sādhuryoktum ātmānam ātmani
tata ekāntaśīlaḥ sa paśyatyātmānam ātmani
- 19
संयतः सततं युक्त आत्मवान्विजितेन्द्रियः
तथायम् आत्मनात्मानं साधु युक्तः प्रपश्यति
saṃyataḥ satataṃ yukta ātmavānvijitendriyaḥ
tathāyam ātmanātmānaṃ sādhu yuktaḥ prapaśyati
- 20
यथा हि पुरुषः स्वप्ने दृष्ट्वा पश्यत्यसाविति
तथारूपम् इवात्मानं साधु युक्तः प्रपश्यति
yathā hi puruṣaḥ svapne dṛṣṭvā paśyatyasāviti
tathārūpam ivātmānaṃ sādhu yuktaḥ prapaśyati
- 21
इषीकां वा यथा मुञ्जात्कश्चिन्निर्हृत्य दर्शयेत्
योगी निष्कृष्टम् आत्मानं तथा संपश्यते तनौ
iṣīkāṃ vā yathā muñjātkaścinnirhṛtya darśayet
yogī niṣkṛṣṭam ātmānaṃ tathā saṃpaśyate tanau
- 22
मुञ्जं शरीरं तस्याहुर् इषीकाम् आत्मनि श्रिताम्
एतन्निदर्शनं प्रोक्तं योगविद्भिर् अनुत्तमम्
muñjaṃ śarīraṃ tasyāhur iṣīkām ātmani śritām
etannidarśanaṃ proktaṃ yogavidbhir anuttamam
- 23
यदा हि युक्तम् आत्मानं सम्यक्पश्यति देहभृत्
तदास्य नेशते कश्चित्त्रैलोक्यस्यापि यः प्रभुः
yadā hi yuktam ātmānaṃ samyakpaśyati dehabhṛt
tadāsya neśate kaścittrailokyasyāpi yaḥ prabhuḥ
- 24
अन्योन्याश्चैव तनवो यथेष्टं प्रतिपद्यते
विनिवृत्य जरामृत्यू न हृष्यति न शोचति
anyonyāścaiva tanavo yatheṣṭaṃ pratipadyate
vinivṛtya jarāmṛtyū na hṛṣyati na śocati
- 25
देवानाम् अपि देवत्वं युक्तः कारयते वशी
ब्रह्म चाव्ययम् आप्नोति हित्वा देहम् अशाश्वतम्
devānām api devatvaṃ yuktaḥ kārayate vaśī
brahma cāvyayam āpnoti hitvā deham aśāśvatam
- 26
विनश्यत्स्वपि लोकेषु न भयं तस्य जायते
क्लिश्यमानेषु भूतेषु न स क्लिश्यति केनचित्
vinaśyatsvapi lokeṣu na bhayaṃ tasya jāyate
kliśyamāneṣu bhūteṣu na sa kliśyati kenacit
- 27
दुःखशोकमयैर्घोरैः सङ्गस्नेहसमुद्भवैः
न विचाल्येत युक्तात्मा निःस्पृहः शान्तमानसः
duḥkhaśokamayairghoraiḥ saṅgasnehasamudbhavaiḥ
na vicālyeta yuktātmā niḥspṛhaḥ śāntamānasaḥ
- 28
नैनं शस्त्राणि विध्यन्ते न मृत्युश्चास्य विद्यते
नातः सुखतरं किंचिल्लोके क्वचन विद्यते
nainaṃ śastrāṇi vidhyante na mṛtyuścāsya vidyate
nātaḥ sukhataraṃ kiṃcilloke kvacana vidyate
- 29
सम्यग्युक्त्वा यदात्मानम् आत्मन्येव प्रपश्यति
तदैव न स्पृहयते साक्षाद् अपि शतक्रतोः
samyagyuktvā yadātmānam ātmanyeva prapaśyati
tadaiva na spṛhayate sākṣād api śatakratoḥ
- 30
निर्वेदस्तु न गन्तव्यो युञ्जानेन कथंचन
योगम् एकान्तशीलस्तु यथा युञ्जीत तच्छृणु
nirvedastu na gantavyo yuñjānena kathaṃcana
yogam ekāntaśīlastu yathā yuñjīta tacchṛṇu

