24 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
सैवं विलप्य करुणं सोन्मादेव तपस्विनी
उत्तरा न्यपतद्भूमौ कृपणा पुत्रगृद्धिनी
vaiśaṃpāyana uvāca
saivaṃ vilapya karuṇaṃ sonmādeva tapasvinī
uttarā nyapatadbhūmau kṛpaṇā putragṛddhinī
- 2
तां तु दृष्ट्वा निपतितां हतबन्धुपरिच्छदाम्
चुक्रोश कुन्ती दुःखार्ता सर्वाश्च भरतस्त्रियः
tāṃ tu dṛṣṭvā nipatitāṃ hatabandhuparicchadām
cukrośa kuntī duḥkhārtā sarvāśca bharatastriyaḥ
- 3
मुहूर्तम् इव तद्राजन्पाण्डवानां निवेशनम्
अप्रेक्षणीयम् अभवद् आर्तस्वरनिनादितम्
muhūrtam iva tadrājanpāṇḍavānāṃ niveśanam
aprekṣaṇīyam abhavad ārtasvaranināditam
- 4
सा मुहूर्तं च राजेन्द्र पुत्रशोकाभिपीडिता
कश्मलाभिहता वीर वैराटी त्वभवत्तदा
sā muhūrtaṃ ca rājendra putraśokābhipīḍitā
kaśmalābhihatā vīra vairāṭī tvabhavattadā
- 5
प्रतिलभ्य तु सा संज्ञाम् उत्तरा भरतर्षभ
अङ्कम् आरोप्य तं पुत्रम् इदं वचनम् अब्रवीत्
pratilabhya tu sā saṃjñām uttarā bharatarṣabha
aṅkam āropya taṃ putram idaṃ vacanam abravīt
- 6
धर्मज्ञस्य सुतः संस्त्वम् अधर्मम् अवबुध्यसे
यस्त्वं वृष्णिप्रवीरस्य कुरुषे नाभिवादनम्
dharmajñasya sutaḥ saṃstvam adharmam avabudhyase
yastvaṃ vṛṣṇipravīrasya kuruṣe nābhivādanam
- 7
पुत्र गत्वा मम वचो ब्रूयास्त्वं पितरं तव
दुर्मरं प्राणिनां वीर काले प्राप्ते कथंचन
putra gatvā mama vaco brūyāstvaṃ pitaraṃ tava
durmaraṃ prāṇināṃ vīra kāle prāpte kathaṃcana
- 8
याहं त्वया विहीनाद्य पत्या पुत्रेण चैव ह
मर्तव्ये सति जीवामि हतस्वस्तिर् अकिंचना
yāhaṃ tvayā vihīnādya patyā putreṇa caiva ha
martavye sati jīvāmi hatasvastir akiṃcanā
- 9
अथवा धर्मराज्ञाहम् अनुज्ञाता महाभुज
भक्षयिष्ये विषं तीक्ष्णं प्रवेक्ष्ये वा हुताशनम्
athavā dharmarājñāham anujñātā mahābhuja
bhakṣayiṣye viṣaṃ tīkṣṇaṃ pravekṣye vā hutāśanam
- 10
अथवा दुर्मरं तात यद् इदं मे सहस्रधा
पतिपुत्रविहीनाया हृदयं न विदीर्यते
athavā durmaraṃ tāta yad idaṃ me sahasradhā
patiputravihīnāyā hṛdayaṃ na vidīryate
- 11
उत्तिष्ठ पुत्र पश्येमां दुःखितां प्रपितामहीम्
आर्ताम् उपप्लुतां दीनां निमग्नां शोकसागरे
uttiṣṭha putra paśyemāṃ duḥkhitāṃ prapitāmahīm
ārtām upaplutāṃ dīnāṃ nimagnāṃ śokasāgare
- 12
आर्यां च पश्य पाञ्चालीं सात्वतीं च तपस्विनीम्
मां च पश्य सुदुःखार्तां व्याधविद्धां मृगीम् इव
āryāṃ ca paśya pāñcālīṃ sātvatīṃ ca tapasvinīm
māṃ ca paśya suduḥkhārtāṃ vyādhaviddhāṃ mṛgīm iva
- 13
उत्तिष्ठ पश्य वदनं लोकनाथस्य धीमतः
पुण्डरीकपलाशाक्षं पुरेव चपलेक्षणम्
uttiṣṭha paśya vadanaṃ lokanāthasya dhīmataḥ
puṇḍarīkapalāśākṣaṃ pureva capalekṣaṇam
- 14
एवं विप्रलपन्तीं तु दृष्ट्वा निपतितां पुनः
उत्तरां ताः स्त्रियः सर्वाः पुनर् उत्थापयन्त्युत
evaṃ vipralapantīṃ tu dṛṣṭvā nipatitāṃ punaḥ
uttarāṃ tāḥ striyaḥ sarvāḥ punar utthāpayantyuta
- 15
उत्थाय तु पुनर्धैर्यात्तदा मत्स्यपतेः सुता
प्राञ्जलिः पुण्डरीकाक्षं भूमावेवाभ्यवादयत्
utthāya tu punardhairyāttadā matsyapateḥ sutā
prāñjaliḥ puṇḍarīkākṣaṃ bhūmāvevābhyavādayat
- 16
श्रुत्वा स तस्या विपुलं विलापं पुरुषर्षभः
उपस्पृश्य ततः कृष्णो ब्रह्मास्त्रं संजहार तत्
śrutvā sa tasyā vipulaṃ vilāpaṃ puruṣarṣabhaḥ
upaspṛśya tataḥ kṛṣṇo brahmāstraṃ saṃjahāra tat
- 17
प्रतिजज्ञे च दाशार्हस्तस्य जीवितम् अच्युतः
अब्रवीच्च विशुद्धात्मा सर्वं विश्रावयञ्जगत्
pratijajñe ca dāśārhastasya jīvitam acyutaḥ
abravīcca viśuddhātmā sarvaṃ viśrāvayañjagat
- 18
न ब्रवीम्युत्तरे मिथ्या सत्यम् एतद्भविष्यति
एष संजीवयाम्येनं पश्यतां सर्वदेहिनाम्
na bravīmyuttare mithyā satyam etadbhaviṣyati
eṣa saṃjīvayāmyenaṃ paśyatāṃ sarvadehinām
- 19
नोक्तपूर्वं मया मिथ्या स्वैरेष्वपि कदाचन
न च युद्धे परावृत्तस्तथा संजीवताम् अयम्
noktapūrvaṃ mayā mithyā svaireṣvapi kadācana
na ca yuddhe parāvṛttastathā saṃjīvatām ayam
- 20
यथा मे दयितो धर्मो ब्राह्मणाश्च विशेषतः
अभिमन्योः सुतो जातो मृतो जीवत्वयं तथा
yathā me dayito dharmo brāhmaṇāśca viśeṣataḥ
abhimanyoḥ suto jāto mṛto jīvatvayaṃ tathā
- 21
यथाहं नाभिजानामि विजयेन कदाचन
विरोधं तेन सत्येन मृतो जीवत्वयं शिशुः
yathāhaṃ nābhijānāmi vijayena kadācana
virodhaṃ tena satyena mṛto jīvatvayaṃ śiśuḥ
- 22
यथा सत्यं च धर्मश्च मयि नित्यं प्रतिष्ठितौ
तथा मृतः शिशुर् अयं जीवताम् अभिमन्युजः
yathā satyaṃ ca dharmaśca mayi nityaṃ pratiṣṭhitau
tathā mṛtaḥ śiśur ayaṃ jīvatām abhimanyujaḥ
- 23
यथा कंसश्च केशी च धर्मेण निहतौ मया
तेन सत्येन बालो ऽयं पुनर् उज्जीवताम् इह
yathā kaṃsaśca keśī ca dharmeṇa nihatau mayā
tena satyena bālo 'yaṃ punar ujjīvatām iha
- 24
इत्युक्तो वासुदेवेन स बालो भरतर्षभ
शनैः शनैर्महाराज प्रास्पन्दत सचेतनः
ityukto vāsudevena sa bālo bharatarṣabha
śanaiḥ śanairmahārāja prāspandata sacetanaḥ

