41 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
कथयन्न् एव तु तदा वासुदेवः प्रतापवान्
महाभारतयुद्धं तत्कथान्ते पितुर् अग्रतः
vaiśaṃpāyana uvāca
kathayann eva tu tadā vāsudevaḥ pratāpavān
mahābhāratayuddhaṃ tatkathānte pitur agrataḥ
- 2
अभिमन्योर्वधं वीरः सो ऽत्यक्रामत भारत
अप्रियं वसुदेवस्य मा भूद् इति महामनाः
abhimanyorvadhaṃ vīraḥ so 'tyakrāmata bhārata
apriyaṃ vasudevasya mā bhūd iti mahāmanāḥ
- 3
मा दौहित्रवधं श्रुत्वा वसुदेवो महात्ययम्
दुःखशोकाभिसंतप्तो भवेद् इति महामतिः
mā dauhitravadhaṃ śrutvā vasudevo mahātyayam
duḥkhaśokābhisaṃtapto bhaved iti mahāmatiḥ
- 4
सुभद्रा तु तम् उत्क्रान्तम् आत्मजस्य वधं रणे
आचक्ष्व कृष्ण सौभद्रवधम् इत्यपतद्भुवि
subhadrā tu tam utkrāntam ātmajasya vadhaṃ raṇe
ācakṣva kṛṣṇa saubhadravadham ityapatadbhuvi
- 5
ताम् अपश्यन्निपतितां वसुदेवः क्षितौ तदा
दृष्ट्वैव च पपातोर्व्यां सो ऽपि दुःखेन मूर्छितः
tām apaśyannipatitāṃ vasudevaḥ kṣitau tadā
dṛṣṭvaiva ca papātorvyāṃ so 'pi duḥkhena mūrchitaḥ
- 6
ततः स दौहित्रवधाद्दुःखशोकसमन्वितः
वसुदेवो महाराज कृष्णं वाक्यम् अथाब्रवीत्
tataḥ sa dauhitravadhādduḥkhaśokasamanvitaḥ
vasudevo mahārāja kṛṣṇaṃ vākyam athābravīt
- 7
ननु त्वं पुण्डरीकाक्ष सत्यवाग्भुवि विश्रुतः
यद्दौहित्रवधं मे ऽद्य न ख्यापयसि शत्रुहन्
nanu tvaṃ puṇḍarīkākṣa satyavāgbhuvi viśrutaḥ
yaddauhitravadhaṃ me 'dya na khyāpayasi śatruhan
- 8
तद्भागिनेयनिधनं तत्त्वेनाचक्ष्व मे विभो
सदृशाक्षस्तव कथं शत्रुभिर्निहतो रणे
tadbhāgineyanidhanaṃ tattvenācakṣva me vibho
sadṛśākṣastava kathaṃ śatrubhirnihato raṇe
- 9
दुर्मरं बत वार्ष्णेय काले ऽप्राप्ते नृभिः सदा
यत्र मे हृदयं दुःखाच्छतधा न विदीर्यते
durmaraṃ bata vārṣṇeya kāle 'prāpte nṛbhiḥ sadā
yatra me hṛdayaṃ duḥkhācchatadhā na vidīryate
- 10
किम् अब्रवीत्त्वा संग्रामे सुभद्रां मातरं प्रति
मां चापि पुण्डरीकाक्ष चपलाक्षः प्रियो मम
kim abravīttvā saṃgrāme subhadrāṃ mātaraṃ prati
māṃ cāpi puṇḍarīkākṣa capalākṣaḥ priyo mama
- 11
आहवं पृष्ठतः कृत्वा कच्चिन्न निहतः परैः
कच्चिन्मुखं न गोविन्द तेनाजौ विकृतं कृतम्
āhavaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā kaccinna nihataḥ paraiḥ
kaccinmukhaṃ na govinda tenājau vikṛtaṃ kṛtam
- 12
स हि कृष्ण महातेजाः श्लाघन्न् इव ममाग्रतः
बालभावेन विजयम् आत्मनो ऽकथयत्प्रभुः
sa hi kṛṣṇa mahātejāḥ ślāghann iva mamāgrataḥ
bālabhāvena vijayam ātmano 'kathayatprabhuḥ
- 13
कच्चिन्न विकृतो बालो द्रोणकर्णकृपादिभिः
धरण्यां निहतः शेते तन्ममाचक्ष्व केशव
kaccinna vikṛto bālo droṇakarṇakṛpādibhiḥ
dharaṇyāṃ nihataḥ śete tanmamācakṣva keśava
- 14
स हि द्रोणं च भीष्मं च कर्णं च रथिनां वरम्
स्पर्धते स्म रणे नित्यं दुहितुः पुत्रको मम
sa hi droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca karṇaṃ ca rathināṃ varam
spardhate sma raṇe nityaṃ duhituḥ putrako mama
- 15
एवंविधं बहु तदा विलपन्तं सुदुःखितम्
पितरं दुःखिततरो गोविन्दो वाक्यम् अब्रवीत्
evaṃvidhaṃ bahu tadā vilapantaṃ suduḥkhitam
pitaraṃ duḥkhitataro govindo vākyam abravīt
- 16
न तेन विकृतं वक्त्रं कृतं संग्राममूर्धनि
न पृष्ठतः कृतश्चापि संग्रामस्तेन दुस्तरः
na tena vikṛtaṃ vaktraṃ kṛtaṃ saṃgrāmamūrdhani
na pṛṣṭhataḥ kṛtaścāpi saṃgrāmastena dustaraḥ
- 17
निहत्य पृथिवीपालान्सहस्रशतसंघशः
खेदितो द्रोणकर्णाभ्यां दौःशासनिवशं गतः
nihatya pṛthivīpālānsahasraśatasaṃghaśaḥ
khedito droṇakarṇābhyāṃ dauḥśāsanivaśaṃ gataḥ
- 18
एको ह्येकेन सततं युध्यमानो यदि प्रभो
न स शक्येत संग्रामे निहन्तुम् अपि वज्रिणा
eko hyekena satataṃ yudhyamāno yadi prabho
na sa śakyeta saṃgrāme nihantum api vajriṇā
- 19
समाहूते तु संग्रामे पार्थे संशप्तकैस्तदा
पर्यवार्यत संक्रुद्धैः स द्रोणादिभिर् आहवे
samāhūte tu saṃgrāme pārthe saṃśaptakaistadā
paryavāryata saṃkruddhaiḥ sa droṇādibhir āhave
- 20
ततः शत्रुक्षयं कृत्वा सुमहान्तं रणे पितुः
दौहित्रस्तव वार्ष्णेय दौःशासनिवशं गतः
tataḥ śatrukṣayaṃ kṛtvā sumahāntaṃ raṇe pituḥ
dauhitrastava vārṣṇeya dauḥśāsanivaśaṃ gataḥ
- 21
नूनं च स गतः स्वर्गं जहि शोकं महामते
न हि व्यसनम् आसाद्य सीदन्ते सन्नराः क्वचित्
nūnaṃ ca sa gataḥ svargaṃ jahi śokaṃ mahāmate
na hi vyasanam āsādya sīdante sannarāḥ kvacit
- 22
द्रोणकर्णप्रभृतयो येन प्रतिसमासिताः
रणे महेन्द्रप्रतिमाः स कथं नाप्नुयाद्दिवम्
droṇakarṇaprabhṛtayo yena pratisamāsitāḥ
raṇe mahendrapratimāḥ sa kathaṃ nāpnuyāddivam
- 23
स शोकं जहि दुर्धर्ष मा च मन्युवशं गमः
शस्त्रपूतां हि स गतिं गतः परपुरंजयः
sa śokaṃ jahi durdharṣa mā ca manyuvaśaṃ gamaḥ
śastrapūtāṃ hi sa gatiṃ gataḥ parapuraṃjayaḥ
- 24
तस्मिंस्तु निहते वीरे सुभद्रेयं स्वसा मम
दुःखार्ताथो पृथां प्राप्य कुररीव ननाद ह
tasmiṃstu nihate vīre subhadreyaṃ svasā mama
duḥkhārtātho pṛthāṃ prāpya kurarīva nanāda ha
- 25
द्रौपदीं च समासाद्य पर्यपृच्छत दुःखिता
आर्ये क्व दारकाः सर्वे द्रष्टुम् इच्छामि तान् अहम्
draupadīṃ ca samāsādya paryapṛcchata duḥkhitā
ārye kva dārakāḥ sarve draṣṭum icchāmi tān aham
- 26
अस्यास्तु वचनं श्रुत्वा सर्वास्ताः कुरुयोषितः
भुजाभ्यां परिगृह्यैनां चुक्रुशुः परमार्तवत्
asyāstu vacanaṃ śrutvā sarvāstāḥ kuruyoṣitaḥ
bhujābhyāṃ parigṛhyaināṃ cukruśuḥ paramārtavat
- 27
उत्तरां चाब्रवीद्भद्रा भद्रे भर्ता क्व ते गतः
क्षिप्रम् आगमनं मह्यं तस्मै त्वं वेदयस्व ह
uttarāṃ cābravīdbhadrā bhadre bhartā kva te gataḥ
kṣipram āgamanaṃ mahyaṃ tasmai tvaṃ vedayasva ha
- 28
ननु नाम स वैराटि श्रुत्वा मम गिरं पुरा
भवनान्निष्पतत्याशु कस्मान्नाभ्येति ते पतिः
nanu nāma sa vairāṭi śrutvā mama giraṃ purā
bhavanānniṣpatatyāśu kasmānnābhyeti te patiḥ
- 29
अभिमन्यो कुशलिनो मातुलास्ते महारथाः
कुशलं चाब्रुवन्सर्वे त्वां युयुत्सुम् इहागतम्
abhimanyo kuśalino mātulāste mahārathāḥ
kuśalaṃ cābruvansarve tvāṃ yuyutsum ihāgatam
- 30
आचक्ष्व मे ऽद्य संग्रामं यथापूर्वम् अरिंदम
कस्माद् एव विलपतीं नाद्येह प्रतिभाषसे
ācakṣva me 'dya saṃgrāmaṃ yathāpūrvam ariṃdama
kasmād eva vilapatīṃ nādyeha pratibhāṣase

