43 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
सभायां वसतोस्तस्यां निहत्यारीन्महात्मनोः
केशवार्जुनयोः का नु कथा समभवद्द्विज
janamejaya uvāca
sabhāyāṃ vasatostasyāṃ nihatyārīnmahātmanoḥ
keśavārjunayoḥ kā nu kathā samabhavaddvija
- 2
वैशंपायन उवाच
कृष्णेन सहितः पार्थः स्वराज्यं प्राप्य केवलम्
तस्यां सभायां रम्यायां विजहार मुदा युतः
vaiśaṃpāyana uvāca
kṛṣṇena sahitaḥ pārthaḥ svarājyaṃ prāpya kevalam
tasyāṃ sabhāyāṃ ramyāyāṃ vijahāra mudā yutaḥ
- 3
ततः कंचित्सभोद्देशं स्वर्गोद्देशसमं नृप
यदृच्छया तौ मुदितौ जग्मतुः स्वजनावृतौ
tataḥ kaṃcitsabhoddeśaṃ svargoddeśasamaṃ nṛpa
yadṛcchayā tau muditau jagmatuḥ svajanāvṛtau
- 4
ततः प्रतीतः कृष्णेन सहितः पाण्डवो ऽर्जुनः
निरीक्ष्य तां सभां रम्याम् इदं वचनम् अब्रवीत्
tataḥ pratītaḥ kṛṣṇena sahitaḥ pāṇḍavo 'rjunaḥ
nirīkṣya tāṃ sabhāṃ ramyām idaṃ vacanam abravīt
- 5
विदितं ते महाबाहो संग्रामे समुपस्थिते
माहात्म्यं देवकीमातस्तच्च ते रूपम् ऐश्वरम्
viditaṃ te mahābāho saṃgrāme samupasthite
māhātmyaṃ devakīmātastacca te rūpam aiśvaram
- 6
यत्तु तद्भवता प्रोक्तं तदा केशव सौहृदात्
तत्सर्वं पुरुषव्याघ्र नष्टं मे नष्टचेतसः
yattu tadbhavatā proktaṃ tadā keśava sauhṛdāt
tatsarvaṃ puruṣavyāghra naṣṭaṃ me naṣṭacetasaḥ
- 7
मम कौतूहलं त्वस्ति तेष्वर्थेषु पुनः प्रभो
भवांश्च द्वारकां गन्ता नचिराद् इव माधव
mama kautūhalaṃ tvasti teṣvartheṣu punaḥ prabho
bhavāṃśca dvārakāṃ gantā nacirād iva mādhava
- 8
एवम् उक्तस्ततः कृष्णः फल्गुनं प्रत्यभाषत
परिष्वज्य महातेजा वचनं वदतां वरः
evam uktastataḥ kṛṣṇaḥ phalgunaṃ pratyabhāṣata
pariṣvajya mahātejā vacanaṃ vadatāṃ varaḥ
- 9
श्रावितस्त्वं मया गुह्यं ज्ञापितश्च सनातनम्
धर्मं स्वरूपिणं पार्थ सर्वलोकांश्च शाश्वतान्
śrāvitastvaṃ mayā guhyaṃ jñāpitaśca sanātanam
dharmaṃ svarūpiṇaṃ pārtha sarvalokāṃśca śāśvatān
- 10
अबुद्ध्वा यन्न गृह्णीथास्तन्मे सुमहद् अप्रियम्
नूनम् अश्रद्दधानो ऽसि दुर्मेधाश्चासि पाण्डव
abuddhvā yanna gṛhṇīthāstanme sumahad apriyam
nūnam aśraddadhāno 'si durmedhāścāsi pāṇḍava
- 11
स हि धर्मः सुपर्याप्तो ब्रह्मणः पदवेदने
न शक्यं तन्मया भूयस्तथा वक्तुम् अशेषतः
sa hi dharmaḥ suparyāpto brahmaṇaḥ padavedane
na śakyaṃ tanmayā bhūyastathā vaktum aśeṣataḥ
- 12
परं हि ब्रह्म कथितं योगयुक्तेन तन्मया
इतिहासं तु वक्ष्यामि तस्मिन्न् अर्थे पुरातनम्
paraṃ hi brahma kathitaṃ yogayuktena tanmayā
itihāsaṃ tu vakṣyāmi tasminn arthe purātanam
- 13
यथा तां बुद्धिम् आस्थाय गतिम् अग्र्यां गमिष्यसि
शृणु धर्मभृतां श्रेष्ठ गदतः सर्वम् एव मे
yathā tāṃ buddhim āsthāya gatim agryāṃ gamiṣyasi
śṛṇu dharmabhṛtāṃ śreṣṭha gadataḥ sarvam eva me
- 14
आगच्छद्ब्राह्मणः कश्चित्स्वर्गलोकाद् अरिंदम
ब्रह्मलोकाच्च दुर्धर्षः सो ऽस्माभिः पूजितो ऽभवत्
āgacchadbrāhmaṇaḥ kaścitsvargalokād ariṃdama
brahmalokācca durdharṣaḥ so 'smābhiḥ pūjito 'bhavat
- 15
अस्माभिः परिपृष्टश्च यद् आह भरतर्षभ
दिव्येन विधिना पार्थ तच्छृणुष्वाविचारयन्
asmābhiḥ paripṛṣṭaśca yad āha bharatarṣabha
divyena vidhinā pārtha tacchṛṇuṣvāvicārayan
- 16
ब्राह्मण उवाच
मोक्षधर्मं समाश्रित्य कृष्ण यन्मानुपृच्छसि
भूतानाम् अनुकम्पार्थं यन्मोहच्छेदनं प्रभो
brāhmaṇa uvāca
mokṣadharmaṃ samāśritya kṛṣṇa yanmānupṛcchasi
bhūtānām anukampārthaṃ yanmohacchedanaṃ prabho
- 17
तत्ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि यथावन्मधुसूदन
शृणुष्वावहितो भूत्वा गदतो मम माधव
tatte 'haṃ sampravakṣyāmi yathāvanmadhusūdana
śṛṇuṣvāvahito bhūtvā gadato mama mādhava
- 18
कश्चिद्विप्रस्तपोयुक्तः काश्यपो धर्मवित्तमः
आससाद द्विजं कंचिद्धर्माणाम् आगतागमम्
kaścidviprastapoyuktaḥ kāśyapo dharmavittamaḥ
āsasāda dvijaṃ kaṃciddharmāṇām āgatāgamam
- 19
गतागते सुबहुशो ज्ञानविज्ञानपारगम्
लोकतत्त्वार्थकुशलं ज्ञातारं सुखदुःखयोः
gatāgate subahuśo jñānavijñānapāragam
lokatattvārthakuśalaṃ jñātāraṃ sukhaduḥkhayoḥ
- 20
जातीमरणतत्त्वज्ञं कोविदं पुण्यपापयोः
द्रष्टारम् उच्चनीचानां कर्मभिर्देहिनां गतिम्
jātīmaraṇatattvajñaṃ kovidaṃ puṇyapāpayoḥ
draṣṭāram uccanīcānāṃ karmabhirdehināṃ gatim
- 21
चरन्तं मुक्तवत्सिद्धं प्रशान्तं संयतेन्द्रियम्
दीप्यमानं श्रिया ब्राह्म्या क्रममाणं च सर्वशः
carantaṃ muktavatsiddhaṃ praśāntaṃ saṃyatendriyam
dīpyamānaṃ śriyā brāhmyā kramamāṇaṃ ca sarvaśaḥ
- 22
अन्तर्धानगतिज्ञं च श्रुत्वा तत्त्वेन काश्यपः
तथैवान्तर्हितैः सिद्धैर्यान्तं चक्रधरैः सह
antardhānagatijñaṃ ca śrutvā tattvena kāśyapaḥ
tathaivāntarhitaiḥ siddhairyāntaṃ cakradharaiḥ saha
- 23
सम्भाषमाणम् एकान्ते समासीनं च तैः सह
यदृच्छया च गच्छन्तम् असक्तं पवनं यथा
sambhāṣamāṇam ekānte samāsīnaṃ ca taiḥ saha
yadṛcchayā ca gacchantam asaktaṃ pavanaṃ yathā
- 24
तं समासाद्य मेधावी स तदा द्विजसत्तमः
चरणौ धर्मकामो वै तपस्वी सुसमाहितः
प्रतिपेदे यथान्यायं भक्त्या परमया युतः
taṃ samāsādya medhāvī sa tadā dvijasattamaḥ
caraṇau dharmakāmo vai tapasvī susamāhitaḥ
pratipede yathānyāyaṃ bhaktyā paramayā yutaḥ
- 25
विस्मितश्चाद्भुतं दृष्ट्वा काश्यपस्तं द्विजोत्तमम्
परिचारेण महता गुरुं वैद्यम् अतोषयत्
vismitaścādbhutaṃ dṛṣṭvā kāśyapastaṃ dvijottamam
paricāreṇa mahatā guruṃ vaidyam atoṣayat
- 26
प्रीतात्मा चोपपन्नश्च श्रुतचारित्रसंयुतः
भावेन तोषयच्चैनं गुरुवृत्त्या परंतपः
prītātmā copapannaśca śrutacāritrasaṃyutaḥ
bhāvena toṣayaccainaṃ guruvṛttyā paraṃtapaḥ
- 27
तस्मै तुष्टः स शिष्याय प्रसन्नो ऽथाब्रवीद्गुरुः
सिद्धिं पराम् अभिप्रेक्ष्य शृणु तन्मे जनार्दन
tasmai tuṣṭaḥ sa śiṣyāya prasanno 'thābravīdguruḥ
siddhiṃ parām abhiprekṣya śṛṇu tanme janārdana
- 28
विविधैः कर्मभिस्तात पुण्ययोगैश्च केवलैः
गच्छन्तीह गतिं मर्त्या देवलोके ऽपि च स्थितिम्
vividhaiḥ karmabhistāta puṇyayogaiśca kevalaiḥ
gacchantīha gatiṃ martyā devaloke 'pi ca sthitim
- 29
न क्वचित्सुखम् अत्यन्तं न क्वचिच्छाश्वती स्थितिः
स्थानाच्च महतो भ्रंशो दुःखलब्धात्पुनः पुनः
na kvacitsukham atyantaṃ na kvacicchāśvatī sthitiḥ
sthānācca mahato bhraṃśo duḥkhalabdhātpunaḥ punaḥ
- 30
अशुभा गतयः प्राप्ताः कष्टा मे पापसेवनात्
काममन्युपरीतेन तृष्णया मोहितेन च
aśubhā gatayaḥ prāptāḥ kaṣṭā me pāpasevanāt
kāmamanyuparītena tṛṣṇayā mohitena ca

