27 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
दीक्षाकाले तु सम्प्राप्ते ततस्ते सुमहर्त्विजः
विधिवद्दीक्षयामासुर् अश्वमेधाय पार्थिवम्
vaiśaṃpāyana uvāca
dīkṣākāle tu samprāpte tataste sumahartvijaḥ
vidhivaddīkṣayāmāsur aśvamedhāya pārthivam
- 2
कृत्वा स पशुबन्धांश्च दीक्षितः पाण्डुनन्दनः
धर्मराजो महातेजाः सहर्त्विग्भिर्व्यरोचत
kṛtvā sa paśubandhāṃśca dīkṣitaḥ pāṇḍunandanaḥ
dharmarājo mahātejāḥ sahartvigbhirvyarocata
- 3
हयश्च हयमेधार्थं स्वयं स ब्रह्मवादिना
उत्सृष्टः शास्त्रविधिना व्यासेनामिततेजसा
hayaśca hayamedhārthaṃ svayaṃ sa brahmavādinā
utsṛṣṭaḥ śāstravidhinā vyāsenāmitatejasā
- 4
स राजा धर्मजो राजन्दीक्षितो विबभौ तदा
हेममाली रुक्मकण्ठः प्रदीप्त इव पावकः
sa rājā dharmajo rājandīkṣito vibabhau tadā
hemamālī rukmakaṇṭhaḥ pradīpta iva pāvakaḥ
- 5
कृष्णाजिनी दण्डपाणिः क्षौमवासाः स धर्मजः
विबभौ द्युतिमान्भूयः प्रजापतिर् इवाध्वरे
kṛṣṇājinī daṇḍapāṇiḥ kṣaumavāsāḥ sa dharmajaḥ
vibabhau dyutimānbhūyaḥ prajāpatir ivādhvare
- 6
तथैवास्यर्त्विजः सर्वे तुल्यवेषा विशां पते
बभूवुर् अर्जुनश्चैव प्रदीप्त इव पावकः
tathaivāsyartvijaḥ sarve tulyaveṣā viśāṃ pate
babhūvur arjunaścaiva pradīpta iva pāvakaḥ
- 7
श्वेताश्वः कृष्णसारं तं ससाराश्वं धनंजयः
विधिवत्पृथिवीपाल धर्मराजस्य शासनात्
śvetāśvaḥ kṛṣṇasāraṃ taṃ sasārāśvaṃ dhanaṃjayaḥ
vidhivatpṛthivīpāla dharmarājasya śāsanāt
- 8
विक्षिपन्गाण्डिवं राजन्बद्धगोधाङ्गुलित्रवान्
तम् अश्वं पृथिवीपाल मुदा युक्तः ससार ह
vikṣipangāṇḍivaṃ rājanbaddhagodhāṅgulitravān
tam aśvaṃ pṛthivīpāla mudā yuktaḥ sasāra ha
- 9
आकुमारं तदा राजन्न् आगमत्तत्पुरं विभो
द्रष्टुकामं कुरुश्रेष्ठं प्रयास्यन्तं धनंजयम्
ākumāraṃ tadā rājann āgamattatpuraṃ vibho
draṣṭukāmaṃ kuruśreṣṭhaṃ prayāsyantaṃ dhanaṃjayam
- 10
तेषाम् अन्योन्यसंमर्दाद् ऊष्मेव समजायत
दिदृक्षूणां हयं तं च तं चैव हयसारिणम्
teṣām anyonyasaṃmardād ūṣmeva samajāyata
didṛkṣūṇāṃ hayaṃ taṃ ca taṃ caiva hayasāriṇam
- 11
ततः शब्दो महाराज दशाशाः प्रतिपूरयन्
बभूव प्रेक्षतां नॄणां कुन्तीपुत्रं धनंजयम्
tataḥ śabdo mahārāja daśāśāḥ pratipūrayan
babhūva prekṣatāṃ nṝṇāṃ kuntīputraṃ dhanaṃjayam
- 12
एष गच्छति कौन्तेयस्तुरगश्चैव दीप्तिमान्
यम् अन्वेति महाबाहुः संस्पृशन्धनुर् उत्तमम्
eṣa gacchati kaunteyasturagaścaiva dīptimān
yam anveti mahābāhuḥ saṃspṛśandhanur uttamam
- 13
एवं शुश्राव वदतां गिरो जिष्णुर् उदारधीः
स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजारिष्टं पुनश्चैहीति भारत
evaṃ śuśrāva vadatāṃ giro jiṣṇur udāradhīḥ
svasti te 'stu vrajāriṣṭaṃ punaścaihīti bhārata
- 14
अथापरे मनुष्येन्द्र पुरुषा वाक्यम् अब्रुवन्
नैनं पश्याम संमर्दे धनुर् एतत्प्रदृश्यते
athāpare manuṣyendra puruṣā vākyam abruvan
nainaṃ paśyāma saṃmarde dhanur etatpradṛśyate
- 15
एतद्धि भीमनिर्ह्रादं विश्रुतं गाण्डिवं धनुः
स्वस्ति गच्छत्वरिष्टं वै पन्थानम् अकुतोभयम्
निवृत्तम् एनं द्रक्ष्यामः पुनर् एवं च ते ऽब्रुवन्
etaddhi bhīmanirhrādaṃ viśrutaṃ gāṇḍivaṃ dhanuḥ
svasti gacchatvariṣṭaṃ vai panthānam akutobhayam
nivṛttam enaṃ drakṣyāmaḥ punar evaṃ ca te 'bruvan
- 16
एवमाद्या मनुष्याणां स्त्रीणां च भरतर्षभ
शुश्राव मधुरा वाचः पुनः पुनर् उदीरिताः
evamādyā manuṣyāṇāṃ strīṇāṃ ca bharatarṣabha
śuśrāva madhurā vācaḥ punaḥ punar udīritāḥ
- 17
याज्ञवल्क्यस्य शिष्यश्च कुशलो यज्ञकर्मणि
प्रायात्पार्थेन सहितः शान्त्यर्थं वेदपारगः
yājñavalkyasya śiṣyaśca kuśalo yajñakarmaṇi
prāyātpārthena sahitaḥ śāntyarthaṃ vedapāragaḥ
- 18
ब्राह्मणाश्च महीपाल बहवो वेदपारगाः
अनुजग्मुर्महात्मानं क्षत्रियाश्च विशो ऽपि च
brāhmaṇāśca mahīpāla bahavo vedapāragāḥ
anujagmurmahātmānaṃ kṣatriyāśca viśo 'pi ca
- 19
पाण्डवैः पृथिवीम् अश्वो निर्जिताम् अस्त्रतेजसा
चचार स महाराज यथादेशं स सत्तम
pāṇḍavaiḥ pṛthivīm aśvo nirjitām astratejasā
cacāra sa mahārāja yathādeśaṃ sa sattama
- 20
तत्र युद्धानि वृत्तानि यान्यासन्पाण्डवस्य ह
तानि वक्ष्यामि ते वीर विचित्राणि महान्ति च
tatra yuddhāni vṛttāni yānyāsanpāṇḍavasya ha
tāni vakṣyāmi te vīra vicitrāṇi mahānti ca
- 21
स हयः पृथिवीं राजन्प्रदक्षिणम् अरिंदम
ससारोत्तरतः पूर्वं तन्निबोध महीपते
sa hayaḥ pṛthivīṃ rājanpradakṣiṇam ariṃdama
sasārottarataḥ pūrvaṃ tannibodha mahīpate
- 22
अवमृद्नन्स राष्ट्राणि पार्थिवानां हयोत्तमः
शनैस्तदा परिययौ श्वेताश्वश्च महारथः
avamṛdnansa rāṣṭrāṇi pārthivānāṃ hayottamaḥ
śanaistadā pariyayau śvetāśvaśca mahārathaḥ
- 23
तत्र संकलना नास्ति राज्ञाम् अयुतशस्तदा
ये ऽयुध्यन्त महाराज क्षत्रिया हतबान्धवाः
tatra saṃkalanā nāsti rājñām ayutaśastadā
ye 'yudhyanta mahārāja kṣatriyā hatabāndhavāḥ
- 24
किराता विकृता राजन्बहवो ऽसिधनुर्धराः
म्लेच्छाश्चान्ये बहुविधाः पूर्वं विनिकृता रणे
kirātā vikṛtā rājanbahavo 'sidhanurdharāḥ
mlecchāścānye bahuvidhāḥ pūrvaṃ vinikṛtā raṇe
- 25
आर्याश्च पृथिवीपालाः प्रहृष्टनरवाहनाः
समीयुः पाण्डुपुत्रेण बहवो युद्धदुर्मदाः
āryāśca pṛthivīpālāḥ prahṛṣṭanaravāhanāḥ
samīyuḥ pāṇḍuputreṇa bahavo yuddhadurmadāḥ
- 26
एवं युद्धानि वृत्तानि तत्र तत्र महीपते
अर्जुनस्य महीपालैर्नानादेशनिवासिभिः
evaṃ yuddhāni vṛttāni tatra tatra mahīpate
arjunasya mahīpālairnānādeśanivāsibhiḥ
- 27
यानि तूभयतो राजन्प्रतप्तानि महान्ति च
तानि युद्धानि वक्ष्यामि कौन्तेयस्य तवानघ
yāni tūbhayato rājanprataptāni mahānti ca
tāni yuddhāni vakṣyāmi kaunteyasya tavānagha

