25 shlokas
- 1
ब्राह्मण उवाच
संकल्पदंशमशकं शोकहर्षहिमातपम्
मोहान्धकारतिमिरं लोभव्यालसरीसृपम्
brāhmaṇa uvāca
saṃkalpadaṃśamaśakaṃ śokaharṣahimātapam
mohāndhakāratimiraṃ lobhavyālasarīsṛpam
- 2
विषयैकात्ययाध्वानं कामक्रोधविरोधकम्
तद् अतीत्य महादुर्गं प्रविष्टो ऽस्मि महद्वनम्
viṣayaikātyayādhvānaṃ kāmakrodhavirodhakam
tad atītya mahādurgaṃ praviṣṭo 'smi mahadvanam
- 3
ब्राह्मण्युवाच
क्व तद्वनं महाप्राज्ञ के वृक्षाः सरितश्च काः
गिरयः पर्वताश्चैव कियत्यध्वनि तद्वनम्
brāhmaṇyuvāca
kva tadvanaṃ mahāprājña ke vṛkṣāḥ saritaśca kāḥ
girayaḥ parvatāścaiva kiyatyadhvani tadvanam
- 4
ब्राह्मण उवाच
न तद् अस्ति पृथग्भावे किंचिद् अन्यत्ततः समम्
न तद् अस्त्यपृथग्भावे किंचिद्दूरतरं ततः
brāhmaṇa uvāca
na tad asti pṛthagbhāve kiṃcid anyattataḥ samam
na tad astyapṛthagbhāve kiṃciddūrataraṃ tataḥ
- 5
तस्माद्ध्रस्वतरं नास्ति न ततो ऽस्ति बृहत्तरम्
नास्ति तस्माद्दुःखतरं नास्त्यन्यत्तत्समं सुखम्
tasmāddhrasvataraṃ nāsti na tato 'sti bṛhattaram
nāsti tasmādduḥkhataraṃ nāstyanyattatsamaṃ sukham
- 6
न तत्प्रविश्य शोचन्ति न प्रहृष्यन्ति च द्विजाः
न च बिभ्यति केषांचित्तेभ्यो बिभ्यति केचन
na tatpraviśya śocanti na prahṛṣyanti ca dvijāḥ
na ca bibhyati keṣāṃcittebhyo bibhyati kecana
- 7
तस्मिन्वने सप्त महाद्रुमाश्च फलानि सप्तातिथयश्च सप्त
सप्ताश्रमाः सप्त समाधयश्च दीक्षाश्च सप्तैतद् अरण्यरूपम्
tasminvane sapta mahādrumāśca phalāni saptātithayaśca sapta
saptāśramāḥ sapta samādhayaśca dīkṣāśca saptaitad araṇyarūpam
- 8
पञ्चवर्णानि दिव्यानि पुष्पाणि च फलानि च
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम्
pañcavarṇāni divyāni puṣpāṇi ca phalāni ca
sṛjantaḥ pādapāstatra vyāpya tiṣṭhanti tadvanam
- 9
सुवर्णानि द्विवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम्
suvarṇāni dvivarṇāni puṣpāṇi ca phalāni ca
sṛjantaḥ pādapāstatra vyāpya tiṣṭhanti tadvanam
- 10
चतुर्वर्णानि दिव्यानि पुष्पाणि च फलानि च
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम्
caturvarṇāni divyāni puṣpāṇi ca phalāni ca
sṛjantaḥ pādapāstatra vyāpya tiṣṭhanti tadvanam
- 11
शंकराणि त्रिवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम्
śaṃkarāṇi trivarṇāni puṣpāṇi ca phalāni ca
sṛjantaḥ pādapāstatra vyāpya tiṣṭhanti tadvanam
- 12
सुरभीण्येकवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम्
surabhīṇyekavarṇāni puṣpāṇi ca phalāni ca
sṛjantaḥ pādapāstatra vyāpya tiṣṭhanti tadvanam
- 13
बहून्यव्यक्तवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च
विसृजन्तौ महावृक्षौ तद्वनं व्याप्य तिष्ठतः
bahūnyavyaktavarṇāni puṣpāṇi ca phalāni ca
visṛjantau mahāvṛkṣau tadvanaṃ vyāpya tiṣṭhataḥ
- 14
एको ह्यग्निः सुमना ब्राह्मणो ऽत्र पञ्चेन्द्रियाणि समिधश्चात्र सन्ति
तेभ्यो मोक्षाः सप्त भवन्ति दीक्षा गुणाः फलान्यतिथयः फलाशाः
eko hyagniḥ sumanā brāhmaṇo 'tra pañcendriyāṇi samidhaścātra santi
tebhyo mokṣāḥ sapta bhavanti dīkṣā guṇāḥ phalānyatithayaḥ phalāśāḥ
- 15
आतिथ्यं प्रतिगृह्णन्ति तत्र सप्त महर्षयः
अर्चितेषु प्रलीनेषु तेष्वन्यद्रोचते वनम्
ātithyaṃ pratigṛhṇanti tatra sapta maharṣayaḥ
arciteṣu pralīneṣu teṣvanyadrocate vanam
- 16
प्रतिज्ञावृक्षम् अफलं शान्तिच्छायासमन्वितम्
ज्ञानाश्रयं तृप्तितोयम् अन्तःक्षेत्रज्ञभास्करम्
pratijñāvṛkṣam aphalaṃ śānticchāyāsamanvitam
jñānāśrayaṃ tṛptitoyam antaḥkṣetrajñabhāskaram
- 17
ये ऽधिगच्छन्ति तत्सन्तस्तेषां नास्ति भयं पुनः
ऊर्ध्वं चावाक्च तिर्यक्च तस्य नान्तो ऽधिगम्यते
ye 'dhigacchanti tatsantasteṣāṃ nāsti bhayaṃ punaḥ
ūrdhvaṃ cāvākca tiryakca tasya nānto 'dhigamyate
- 18
सप्त स्त्रियस्तत्र वसन्ति सद्यो ऽवाङ्मुखा भानुमत्यो जनित्र्यः
ऊर्ध्वं रसानां ददते प्रजाभ्यः सर्वान्यथा सर्वम् अनित्यतां च
sapta striyastatra vasanti sadyo 'vāṅmukhā bhānumatyo janitryaḥ
ūrdhvaṃ rasānāṃ dadate prajābhyaḥ sarvānyathā sarvam anityatāṃ ca
- 19
तत्रैव प्रतितिष्ठन्ति पुनस्तत्रोदयन्ति च
सप्त सप्तर्षयः सिद्धा वसिष्ठप्रमुखाः सह
tatraiva pratitiṣṭhanti punastatrodayanti ca
sapta saptarṣayaḥ siddhā vasiṣṭhapramukhāḥ saha
- 20
यशो वर्चो भगश्चैव विजयः सिद्धितेजसी
एवम् एवानुवर्तन्ते सप्त ज्योतींषि भास्करम्
yaśo varco bhagaścaiva vijayaḥ siddhitejasī
evam evānuvartante sapta jyotīṃṣi bhāskaram
- 21
गिरयः पर्वताश्चैव सन्ति तत्र समासतः
नद्यश्च सरितो वारि वहन्त्यो ब्रह्मसंभवम्
girayaḥ parvatāścaiva santi tatra samāsataḥ
nadyaśca sarito vāri vahantyo brahmasaṃbhavam
- 22
नदीनां संगमस्तत्र वैतानः समुपह्वरे
स्वात्मतृप्ता यतो यान्ति साक्षाद्दान्ताः पितामहम्
nadīnāṃ saṃgamastatra vaitānaḥ samupahvare
svātmatṛptā yato yānti sākṣāddāntāḥ pitāmaham
- 23
कृशाशाः सुव्रताशाश्च तपसा दग्धकिल्बिषाः
आत्मन्यात्मानम् आवेश्य ब्रह्माणं समुपासते
kṛśāśāḥ suvratāśāśca tapasā dagdhakilbiṣāḥ
ātmanyātmānam āveśya brahmāṇaṃ samupāsate
- 24
ऋचम् अप्यत्र शंसन्ति विद्यारण्यविदो जनाः
तद् अरण्यम् अभिप्रेत्य यथाधीरम् अजायत
ṛcam apyatra śaṃsanti vidyāraṇyavido janāḥ
tad araṇyam abhipretya yathādhīram ajāyata
- 25
एतद् एतादृशं दिव्यम् अरण्यं ब्राह्मणा विदुः
विदित्वा चान्वतिष्ठन्त क्षेत्रज्ञेनानुदर्शितम्
etad etādṛśaṃ divyam araṇyaṃ brāhmaṇā viduḥ
viditvā cānvatiṣṭhanta kṣetrajñenānudarśitam

