26 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
एवं त्रिरात्रम् अभवत्तद्युद्धं भरतर्षभ
अर्जुनस्य नरेन्द्रेण वृत्रेणेव शतक्रतोः
vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ trirātram abhavattadyuddhaṃ bharatarṣabha
arjunasya narendreṇa vṛtreṇeva śatakratoḥ
- 2
ततश्चतुर्थे दिवसे वज्रदत्तो महाबलः
जहास सस्वनं हासं वाक्यं चेदम् अथाब्रवीत्
tataścaturthe divase vajradatto mahābalaḥ
jahāsa sasvanaṃ hāsaṃ vākyaṃ cedam athābravīt
- 3
अर्जुनार्जुन तिष्ठस्व न मे जीवन्विमोक्ष्यसे
त्वां निहत्य करिष्यामि पितुस्तोयं यथाविधि
arjunārjuna tiṣṭhasva na me jīvanvimokṣyase
tvāṃ nihatya kariṣyāmi pitustoyaṃ yathāvidhi
- 4
त्वया वृद्धो मम पिता भगदत्तः पितुः सखा
हतो वृद्धो ऽपचायित्वाच्छिशुं माम् अद्य योधय
tvayā vṛddho mama pitā bhagadattaḥ pituḥ sakhā
hato vṛddho 'pacāyitvācchiśuṃ mām adya yodhaya
- 5
इत्येवम् उक्त्वा संक्रुद्धो वज्रदत्तो नराधिपः
प्रेषयामास कौरव्य वारणं पाण्डवं प्रति
ityevam uktvā saṃkruddho vajradatto narādhipaḥ
preṣayāmāsa kauravya vāraṇaṃ pāṇḍavaṃ prati
- 6
संप्रेष्यमाणो नागेन्द्रो वज्रदत्तेन धीमता
उत्पतिष्यन्न् इवाकाशम् अभिदुद्राव पाण्डवम्
saṃpreṣyamāṇo nāgendro vajradattena dhīmatā
utpatiṣyann ivākāśam abhidudrāva pāṇḍavam
- 7
अग्रहस्तप्रमुक्तेन शीकरेण स फल्गुनम्
समुक्षत महाराज शैलं नील इवाम्बुदः
agrahastapramuktena śīkareṇa sa phalgunam
samukṣata mahārāja śailaṃ nīla ivāmbudaḥ
- 8
स तेन प्रेषितो राज्ञा मेघवन्निनदन्मुहुः
मुखाडम्बरघोषेण समाद्रवत फल्गुनम्
sa tena preṣito rājñā meghavanninadanmuhuḥ
mukhāḍambaraghoṣeṇa samādravata phalgunam
- 9
स नृत्यन्न् इव नागेन्द्रो वज्रदत्तप्रचोदितः
आससाद द्रुतं राजन्कौरवाणां महारथम्
sa nṛtyann iva nāgendro vajradattapracoditaḥ
āsasāda drutaṃ rājankauravāṇāṃ mahāratham
- 10
तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य वज्रदत्तस्य वारणम्
गाण्डीवम् आश्रित्य बली न व्यकम्पत शत्रुहा
tam āpatantaṃ samprekṣya vajradattasya vāraṇam
gāṇḍīvam āśritya balī na vyakampata śatruhā
- 11
चुक्रोध बलवच्चापि पाण्डवस्तस्य भूपतेः
कार्यविघ्नम् अनुस्मृत्य पूर्ववैरं च भारत
cukrodha balavaccāpi pāṇḍavastasya bhūpateḥ
kāryavighnam anusmṛtya pūrvavairaṃ ca bhārata
- 12
ततस्तं वारणं क्रुद्धः शरजालेन पाण्डवः
निवारयामास तदा वेलेव मकरालयम्
tatastaṃ vāraṇaṃ kruddhaḥ śarajālena pāṇḍavaḥ
nivārayāmāsa tadā veleva makarālayam
- 13
स नागप्रवरो वीर्याद् अर्जुनेन निवारितः
तस्थौ शरैर्वितुन्नाङ्गः श्वाविच्छललितो यथा
sa nāgapravaro vīryād arjunena nivāritaḥ
tasthau śarairvitunnāṅgaḥ śvāvicchalalito yathā
- 14
निवारितं गजं दृष्ट्वा भगदत्तात्मजो नृपः
उत्ससर्ज शितान्बाणान् अर्जुने क्रोधमूर्छितः
nivāritaṃ gajaṃ dṛṣṭvā bhagadattātmajo nṛpaḥ
utsasarja śitānbāṇān arjune krodhamūrchitaḥ
- 15
अर्जुनस्तु महाराज शरैः शरविघातिभिः
वारयामास तान् अस्तांस्तद् अद्भुतम् इवाभवत्
arjunastu mahārāja śaraiḥ śaravighātibhiḥ
vārayāmāsa tān astāṃstad adbhutam ivābhavat
- 16
ततः पुनर् अतिक्रुद्धो राजा प्राग्ज्योतिषाधिपः
प्रेषयामास नागेन्द्रं बलवच्छ्वसनोपमम्
tataḥ punar atikruddho rājā prāgjyotiṣādhipaḥ
preṣayāmāsa nāgendraṃ balavacchvasanopamam
- 17
तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य बलवान्पाकशासनिः
नाराचम् अग्निसंकाशं प्राहिणोद्वारणं प्रति
tam āpatantaṃ samprekṣya balavānpākaśāsaniḥ
nārācam agnisaṃkāśaṃ prāhiṇodvāraṇaṃ prati
- 18
स तेन वारणो राजन्मर्मण्यभिहतो भृशम्
पपात सहसा भूमौ वज्ररुग्ण इवाचलः
sa tena vāraṇo rājanmarmaṇyabhihato bhṛśam
papāta sahasā bhūmau vajrarugṇa ivācalaḥ
- 19
स पतञ्शुशुभे नागो धनंजयशराहतः
विशन्न् इव महाशैलो महीं वज्रप्रपीडितः
sa patañśuśubhe nāgo dhanaṃjayaśarāhataḥ
viśann iva mahāśailo mahīṃ vajraprapīḍitaḥ
- 20
तस्मिन्निपतिते नागे वज्रदत्तस्य पाण्डवः
तं न भेतव्यम् इत्याह ततो भूमिगतं नृपम्
tasminnipatite nāge vajradattasya pāṇḍavaḥ
taṃ na bhetavyam ityāha tato bhūmigataṃ nṛpam
- 21
अब्रवीद्धि महातेजाः प्रस्थितं मां युधिष्ठिरः
राजानस्ते न हन्तव्या धनंजय कथंचन
abravīddhi mahātejāḥ prasthitaṃ māṃ yudhiṣṭhiraḥ
rājānaste na hantavyā dhanaṃjaya kathaṃcana
- 22
सर्वम् एतन्नरव्याघ्र भवत्वेतावता कृतम्
योधाश्चापि न हन्तव्या धनंजय रणे त्वया
sarvam etannaravyāghra bhavatvetāvatā kṛtam
yodhāścāpi na hantavyā dhanaṃjaya raṇe tvayā
- 23
वक्तव्याश्चापि राजानः सर्वैः सह सुहृज्जनैः
युधिष्ठिरस्याश्वमेधो भवद्भिर् अनुभूयताम्
vaktavyāścāpi rājānaḥ sarvaiḥ saha suhṛjjanaiḥ
yudhiṣṭhirasyāśvamedho bhavadbhir anubhūyatām
- 24
इति भ्रातृवचः श्रुत्वा न हन्मि त्वां जनाधिप
उत्तिष्ठ न भयं ते ऽस्ति स्वस्तिमान्गच्छ पार्थिव
iti bhrātṛvacaḥ śrutvā na hanmi tvāṃ janādhipa
uttiṣṭha na bhayaṃ te 'sti svastimāngaccha pārthiva
- 25
आगच्छेथा महाराज परां चैत्रीम् उपस्थिताम्
तदाश्वमेधो भविता धर्मराजस्य धीमतः
āgacchethā mahārāja parāṃ caitrīm upasthitām
tadāśvamedho bhavitā dharmarājasya dhīmataḥ
- 26
एवम् उक्तः स राजा तु भगदत्तात्मजस्तदा
तथेत्य् एवाब्रवीद्वाक्यं पाण्डवेनाभिनिर्जितः
evam uktaḥ sa rājā tu bhagadattātmajastadā
tathety evābravīdvākyaṃ pāṇḍavenābhinirjitaḥ

