22 shlokas
- 1
व्यास उवाच
युधिष्ठिर तव प्रज्ञा न सम्यग् इति मे मतिः
न हि कश्चित्स्वयं मर्त्यः स्ववशः कुरुते क्रियाः
vyāsa uvāca
yudhiṣṭhira tava prajñā na samyag iti me matiḥ
na hi kaścitsvayaṃ martyaḥ svavaśaḥ kurute kriyāḥ
- 2
ईश्वरेण नियुक्तो ऽयं साध्वसाधु च मानवः
करोति पुरुषः कर्म तत्र का परिदेवना
īśvareṇa niyukto 'yaṃ sādhvasādhu ca mānavaḥ
karoti puruṣaḥ karma tatra kā paridevanā
- 3
आत्मानं मन्यसे चाथ पापकर्माणम् अन्ततः
शृणु तत्र यथा पापम् अपकृष्येत भारत
ātmānaṃ manyase cātha pāpakarmāṇam antataḥ
śṛṇu tatra yathā pāpam apakṛṣyeta bhārata
- 4
तपोभिः क्रतुभिश्चैव दानेन च युधिष्ठिर
तरन्ति नित्यं पुरुषा ये स्म पापानि कुर्वते
tapobhiḥ kratubhiścaiva dānena ca yudhiṣṭhira
taranti nityaṃ puruṣā ye sma pāpāni kurvate
- 5
यज्ञेन तपसा चैव दानेन च नराधिप
पूयन्ते राजशार्दूल नरा दुष्कृतकर्मिणः
yajñena tapasā caiva dānena ca narādhipa
pūyante rājaśārdūla narā duṣkṛtakarmiṇaḥ
- 6
असुराश्च सुराश्चैव पुण्यहेतोर्मखक्रियाम्
प्रयतन्ते महात्मानस्तस्माद्यज्ञाः परायणम्
asurāśca surāścaiva puṇyahetormakhakriyām
prayatante mahātmānastasmādyajñāḥ parāyaṇam
- 7
यज्ञैर् एव महात्मानो बभूवुर् अधिकाः सुराः
ततो देवाः क्रियावन्तो दानवान् अभ्यधर्षयन्
yajñair eva mahātmāno babhūvur adhikāḥ surāḥ
tato devāḥ kriyāvanto dānavān abhyadharṣayan
- 8
राजसूयाश्वमेधौ च सर्वमेधं च भारत
नरमेधं च नृपते त्वम् आहर युधिष्ठिर
rājasūyāśvamedhau ca sarvamedhaṃ ca bhārata
naramedhaṃ ca nṛpate tvam āhara yudhiṣṭhira
- 9
यजस्व वाजिमेधेन विधिवद्दक्षिणावता
बहुकामान्नवित्तेन रामो दाशरथिर्यथा
yajasva vājimedhena vidhivaddakṣiṇāvatā
bahukāmānnavittena rāmo dāśarathiryathā
- 10
यथा च भरतो राजा दौःषन्तिः पृथिवीपतिः
शाकुन्तलो महावीर्यस्तव पूर्वपितामहः
yathā ca bharato rājā dauḥṣantiḥ pṛthivīpatiḥ
śākuntalo mahāvīryastava pūrvapitāmahaḥ
- 11
युधिष्ठिर उवाच
असंशयं वाजिमेधः पावयेत्पृथिवीम् अपि
अभिप्रायस्तु मे कश्चित्तं त्वं श्रोतुम् इहार्हसि
yudhiṣṭhira uvāca
asaṃśayaṃ vājimedhaḥ pāvayetpṛthivīm api
abhiprāyastu me kaścittaṃ tvaṃ śrotum ihārhasi
- 12
इमं ज्ञातिवधं कृत्वा सुमहान्तं द्विजोत्तम
दानम् अल्पं न शक्यामि दातुं वित्तं च नास्ति मे
imaṃ jñātivadhaṃ kṛtvā sumahāntaṃ dvijottama
dānam alpaṃ na śakyāmi dātuṃ vittaṃ ca nāsti me
- 13
न च बालान् इमान्दीनान् उत्सहे वसु याचितुम्
तथैवार्द्रव्रणान्कृच्छ्रे वर्तमानान्नृपात्मजान्
na ca bālān imāndīnān utsahe vasu yācitum
tathaivārdravraṇānkṛcchre vartamānānnṛpātmajān
- 14
स्वयं विनाश्य पृथिवीं यज्ञार्थे द्विजसत्तम
करम् आहारयिष्यामि कथं शोकपरायणान्
svayaṃ vināśya pṛthivīṃ yajñārthe dvijasattama
karam āhārayiṣyāmi kathaṃ śokaparāyaṇān
- 15
दुर्योधनापराधेन वसुधा वसुधाधिपाः
प्रनष्टा योजयित्वास्मान् अकीर्त्या मुनिसत्तम
duryodhanāparādhena vasudhā vasudhādhipāḥ
pranaṣṭā yojayitvāsmān akīrtyā munisattama
- 16
दुर्योधनेन पृथिवी क्षयिता वित्तकारणात्
कोशश्चापि विशीर्णो ऽसौ धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः
duryodhanena pṛthivī kṣayitā vittakāraṇāt
kośaścāpi viśīrṇo 'sau dhārtarāṣṭrasya durmateḥ
- 17
पृथिवी दक्षिणा चात्र विधिः प्रथमकल्पिकः
विद्वद्भिः परिदृष्टो ऽयं शिष्टो विधिविपर्ययः
pṛthivī dakṣiṇā cātra vidhiḥ prathamakalpikaḥ
vidvadbhiḥ paridṛṣṭo 'yaṃ śiṣṭo vidhiviparyayaḥ
- 18
न च प्रतिनिधिं कर्तुं चिकीर्षामि तपोधन
अत्र मे भगवन्सम्यक्साचिव्यं कर्तुम् अर्हसि
na ca pratinidhiṃ kartuṃ cikīrṣāmi tapodhana
atra me bhagavansamyaksācivyaṃ kartum arhasi
- 19
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तस्तु पार्थेन कृष्णद्वैपायनस्तदा
मुहूर्तम् अनुसंचिन्त्य धर्मराजानम् अब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktastu pārthena kṛṣṇadvaipāyanastadā
muhūrtam anusaṃcintya dharmarājānam abravīt
- 20
विद्यते द्रविणं पार्थ गिरौ हिमवति स्थितम्
उत्सृष्टं ब्राह्मणैर्यज्ञे मरुत्तस्य महीपतेः
तद् आनयस्व कौन्तेय पर्याप्तं तद्भविष्यति
vidyate draviṇaṃ pārtha girau himavati sthitam
utsṛṣṭaṃ brāhmaṇairyajñe maruttasya mahīpateḥ
tad ānayasva kaunteya paryāptaṃ tadbhaviṣyati
- 21
युधिष्ठिर उवाच
कथं यज्ञे मरुत्तस्य द्रविणं तत्समाचितम्
कस्मिंश्च काले स नृपो बभूव वदतां वर
yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃ yajñe maruttasya draviṇaṃ tatsamācitam
kasmiṃśca kāle sa nṛpo babhūva vadatāṃ vara
- 22
व्यास उवाच
यदि शुश्रूषसे पार्थ शृणु कारंधमं नृपम्
यस्मिन्काले महावीर्यः स राजासीन्महाधनः
vyāsa uvāca
yadi śuśrūṣase pārtha śṛṇu kāraṃdhamaṃ nṛpam
yasminkāle mahāvīryaḥ sa rājāsīnmahādhanaḥ

