56 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततो ऽभ्यचोदयत्कृष्णो युज्यताम् इति दारुकम्
मुहूर्ताद् इव चाचष्ट युक्तम् इत्येव दारुकः
vaiśaṃpāyana uvāca
tato 'bhyacodayatkṛṣṇo yujyatām iti dārukam
muhūrtād iva cācaṣṭa yuktam ityeva dārukaḥ
- 2
तथैव चानुयात्राणि चोदयामास पाण्डवः
सज्जयध्वं प्रयास्यामो नगरं गजसाह्वयम्
tathaiva cānuyātrāṇi codayāmāsa pāṇḍavaḥ
sajjayadhvaṃ prayāsyāmo nagaraṃ gajasāhvayam
- 3
इत्युक्ताः सैनिकास्ते तु सज्जीभूता विशां पते
आचख्युः सज्जम् इत्येव पार्थायामिततेजसे
ityuktāḥ sainikāste tu sajjībhūtā viśāṃ pate
ācakhyuḥ sajjam ityeva pārthāyāmitatejase
- 4
ततस्तौ रथम् आस्थाय प्रयातौ कृष्णपाण्डवौ
विकुर्वाणौ कथाश्चित्राः प्रीयमाणौ विशां पते
tatastau ratham āsthāya prayātau kṛṣṇapāṇḍavau
vikurvāṇau kathāścitrāḥ prīyamāṇau viśāṃ pate
- 5
रथस्थं तु महातेजा वासुदेवं धनंजयः
पुनर् एवाब्रवीद्वाक्यम् इदं भरतसत्तम
rathasthaṃ tu mahātejā vāsudevaṃ dhanaṃjayaḥ
punar evābravīdvākyam idaṃ bharatasattama
- 6
त्वत्प्रसादाज्जयः प्राप्तो राज्ञा वृष्णिकुलोद्वह
निहताः शत्रवश्चापि प्राप्तं राज्यम् अकण्टकम्
tvatprasādājjayaḥ prāpto rājñā vṛṣṇikulodvaha
nihatāḥ śatravaścāpi prāptaṃ rājyam akaṇṭakam
- 7
नाथवन्तश्च भवता पाण्डवा मधुसूदन
भवन्तं प्लवम् आसाद्य तीर्णाः स्म कुरुसागरम्
nāthavantaśca bhavatā pāṇḍavā madhusūdana
bhavantaṃ plavam āsādya tīrṇāḥ sma kurusāgaram
- 8
विश्वकर्मन्नमस्ते ऽस्तु विश्वात्मन्विश्वसंभव
यथाहं त्वा विजानामि यथा चाहं भवन्मनाः
viśvakarmannamaste 'stu viśvātmanviśvasaṃbhava
yathāhaṃ tvā vijānāmi yathā cāhaṃ bhavanmanāḥ
- 9
त्वत्तेजःसंभवो नित्यं हुताशो मधुसूदन
रतिः क्रीडामयी तुभ्यं माया ते रोदसी विभो
tvattejaḥsaṃbhavo nityaṃ hutāśo madhusūdana
ratiḥ krīḍāmayī tubhyaṃ māyā te rodasī vibho
- 10
त्वयि सर्वम् इदं विश्वं यद् इदं स्थाणुजङ्गमम्
त्वं हि सर्वं विकुरुषे भूतग्रामं सनातनम्
tvayi sarvam idaṃ viśvaṃ yad idaṃ sthāṇujaṅgamam
tvaṃ hi sarvaṃ vikuruṣe bhūtagrāmaṃ sanātanam
- 11
पृथिवीं चान्तरिक्षं च तथा स्थावरजङ्गमम्
हसितं ते ऽमला ज्योत्स्ना ऋतवश्चेन्द्रियान्वयाः
pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca tathā sthāvarajaṅgamam
hasitaṃ te 'malā jyotsnā ṛtavaścendriyānvayāḥ
- 12
प्राणो वायुः सततगः क्रोधो मृत्युः सनातनः
प्रसादे चापि पद्मा श्रीर्नित्यं त्वयि महामते
prāṇo vāyuḥ satatagaḥ krodho mṛtyuḥ sanātanaḥ
prasāde cāpi padmā śrīrnityaṃ tvayi mahāmate
- 13
रतिस्तुष्टिर्धृतिः क्षान्तिस्त्वयि चेदं चराचरम्
त्वम् एवेह युगान्तेषु निधनं प्रोच्यसे ऽनघ
ratistuṣṭirdhṛtiḥ kṣāntistvayi cedaṃ carācaram
tvam eveha yugānteṣu nidhanaṃ procyase 'nagha
- 14
सुदीर्घेणापि कालेन न ते शक्या गुणा मया
आत्मा च परमो वक्तुं नमस्ते नलिनेक्षण
sudīrgheṇāpi kālena na te śakyā guṇā mayā
ātmā ca paramo vaktuṃ namaste nalinekṣaṇa
- 15
विदितो मे ऽसि दुर्धर्ष नारदाद्देवलात्तथा
कृष्णद्वैपायनाच्चैव तथा कुरुपितामहात्
vidito me 'si durdharṣa nāradāddevalāttathā
kṛṣṇadvaipāyanāccaiva tathā kurupitāmahāt
- 16
त्वयि सर्वं समासक्तं त्वम् एवैको जनेश्वरः
यच्चानुग्रहसंयुक्तम् एतद् उक्तं त्वयानघ
tvayi sarvaṃ samāsaktaṃ tvam evaiko janeśvaraḥ
yaccānugrahasaṃyuktam etad uktaṃ tvayānagha
- 17
एतत्सर्वम् अहं सम्यग् आचरिष्ये जनार्दन
इदं चाद्भुतम् अत्यर्थं कृतम् अस्मत्प्रियेप्सया
etatsarvam ahaṃ samyag ācariṣye janārdana
idaṃ cādbhutam atyarthaṃ kṛtam asmatpriyepsayā
- 18
यत्पापो निहतः संख्ये कौरव्यो धृतराष्ट्रजः
त्वया दग्धं हि तत्सैन्यं मया विजितम् आहवे
yatpāpo nihataḥ saṃkhye kauravyo dhṛtarāṣṭrajaḥ
tvayā dagdhaṃ hi tatsainyaṃ mayā vijitam āhave
- 19
भवता तत्कृतं कर्म येनावाप्तो जयो मया
दुर्योधनस्य संग्रामे तव बुद्धिपराक्रमैः
bhavatā tatkṛtaṃ karma yenāvāpto jayo mayā
duryodhanasya saṃgrāme tava buddhiparākramaiḥ
- 20
कर्णस्य च वधोपायो यथावत्संप्रदर्शितः
सैन्धवस्य च पापस्य भूरिश्रवस एव च
karṇasya ca vadhopāyo yathāvatsaṃpradarśitaḥ
saindhavasya ca pāpasya bhūriśravasa eva ca
- 21
अहं च प्रीयमाणेन त्वया देवकिनन्दन
यद् उक्तस्तत्करिष्यामि न हि मे ऽत्र विचारणा
ahaṃ ca prīyamāṇena tvayā devakinandana
yad uktastatkariṣyāmi na hi me 'tra vicāraṇā
- 22
राजानं च समासाद्य धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्
चोदयिष्यामि धर्मज्ञ गमनार्थं तवानघ
rājānaṃ ca samāsādya dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram
codayiṣyāmi dharmajña gamanārthaṃ tavānagha
- 23
रुचितं हि ममैतत्ते द्वारकागमनं प्रभो
अचिराच्चैव दृष्टा त्वं मातुलं मधुसूदन
बलदेवं च दुर्धर्षं तथान्यान्वृष्णिपुंगवान्
rucitaṃ hi mamaitatte dvārakāgamanaṃ prabho
acirāccaiva dṛṣṭā tvaṃ mātulaṃ madhusūdana
baladevaṃ ca durdharṣaṃ tathānyānvṛṣṇipuṃgavān
- 24
एवं सम्भाषमाणौ तौ प्राप्तौ वारणसाह्वयम्
तथा विविशतुश्चोभौ सम्प्रहृष्टनराकुलम्
evaṃ sambhāṣamāṇau tau prāptau vāraṇasāhvayam
tathā viviśatuścobhau samprahṛṣṭanarākulam
- 25
तौ गत्वा धृतराष्ट्रस्य गृहं शक्रगृहोपमम्
ददृशाते महाराज धृतराष्ट्रं जनेश्वरम्
tau gatvā dhṛtarāṣṭrasya gṛhaṃ śakragṛhopamam
dadṛśāte mahārāja dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram
- 26
विदुरं च महाबुद्धिं राजानं च युधिष्ठिरम्
भीमसेनं च दुर्धर्षं माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
धृतराष्ट्रम् उपासीनं युयुत्सुं चापराजितम्
viduraṃ ca mahābuddhiṃ rājānaṃ ca yudhiṣṭhiram
bhīmasenaṃ ca durdharṣaṃ mādrīputrau ca pāṇḍavau
dhṛtarāṣṭram upāsīnaṃ yuyutsuṃ cāparājitam
- 27
गान्धारीं च महाप्राज्ञां पृथां कृष्णां च भामिनीम्
सुभद्राद्याश्च ताः सर्वा भरतानां स्त्रियस्तथा
ददृशाते स्थिताः सर्वा गान्धारीं परिवार्य वै
gāndhārīṃ ca mahāprājñāṃ pṛthāṃ kṛṣṇāṃ ca bhāminīm
subhadrādyāśca tāḥ sarvā bharatānāṃ striyastathā
dadṛśāte sthitāḥ sarvā gāndhārīṃ parivārya vai
- 28
ततः समेत्य राजानं धृतराष्ट्रम् अरिंदमौ
निवेद्य नामधेये स्वे तस्य पादावगृह्णताम्
tataḥ sametya rājānaṃ dhṛtarāṣṭram ariṃdamau
nivedya nāmadheye sve tasya pādāvagṛhṇatām
- 29
गान्धार्याश्च पृथायाश्च धर्मराज्ञस्तथैव च
भीमस्य च महात्मानौ तथा पादावगृह्णताम्
gāndhāryāśca pṛthāyāśca dharmarājñastathaiva ca
bhīmasya ca mahātmānau tathā pādāvagṛhṇatām
- 30
क्षत्तारं चापि सम्पूज्य पृष्ट्वा कुशलम् अव्ययम्
तैः सार्धं नृपतिं वृद्धं ततस्तं पर्युपासताम्
kṣattāraṃ cāpi sampūjya pṛṣṭvā kuśalam avyayam
taiḥ sārdhaṃ nṛpatiṃ vṛddhaṃ tatastaṃ paryupāsatām

