26 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
कथंवीर्यः समभवत्स राजा वदतां वरः
कथं च जातरूपेण समयुज्यत स द्विज
yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃvīryaḥ samabhavatsa rājā vadatāṃ varaḥ
kathaṃ ca jātarūpeṇa samayujyata sa dvija
- 2
क्व च तत्सांप्रतं द्रव्यं भगवन्न् अवतिष्ठते
कथं च शक्यम् अस्माभिस्तद् अवाप्तुं तपोधन
kva ca tatsāṃprataṃ dravyaṃ bhagavann avatiṣṭhate
kathaṃ ca śakyam asmābhistad avāptuṃ tapodhana
- 3
व्यास उवाच
असुराश्चैव देवाश्च दक्षस्यासन्प्रजापतेः
अपत्यं बहुलं तात ते ऽस्पर्धन्त परस्परम्
vyāsa uvāca
asurāścaiva devāśca dakṣasyāsanprajāpateḥ
apatyaṃ bahulaṃ tāta te 'spardhanta parasparam
- 4
तथैवाङ्गिरसः पुत्रौ व्रततुल्यौ बभूवतुः
बृहस्पतिर्बृहत्तेजाः संवर्तश्च तपोधनः
tathaivāṅgirasaḥ putrau vratatulyau babhūvatuḥ
bṛhaspatirbṛhattejāḥ saṃvartaśca tapodhanaḥ
- 5
तावपि स्पर्धिनौ राजन्पृथग् आस्तां परस्परम्
बृहस्पतिश्च संवर्तं बाधते स्म पुनः पुनः
tāvapi spardhinau rājanpṛthag āstāṃ parasparam
bṛhaspatiśca saṃvartaṃ bādhate sma punaḥ punaḥ
- 6
स बाध्यमानः सततं भ्रात्रा ज्येष्ठेन भारत
अर्थान् उत्सृज्य दिग्वासा वनवासम् अरोचयत्
sa bādhyamānaḥ satataṃ bhrātrā jyeṣṭhena bhārata
arthān utsṛjya digvāsā vanavāsam arocayat
- 7
वासवो ऽप्यसुरान्सर्वान्निर्जित्य च निहत्य च
इन्द्रत्वं प्राप्य लोकेषु ततो वव्रे पुरोहितम्
पुत्रम् अङ्गिरसो ज्येष्ठं विप्रश्रेष्ठं बृहस्पतिम्
vāsavo 'pyasurānsarvānnirjitya ca nihatya ca
indratvaṃ prāpya lokeṣu tato vavre purohitam
putram aṅgiraso jyeṣṭhaṃ vipraśreṣṭhaṃ bṛhaspatim
- 8
याज्यस्त्वङ्गिरसः पूर्वम् आसीद्राजा करंधमः
वीर्येणाप्रतिमो लोके वृत्तेन च बलेन च
शतक्रतुर् इवौजस्वी धर्मात्मा संशितव्रतः
yājyastvaṅgirasaḥ pūrvam āsīdrājā karaṃdhamaḥ
vīryeṇāpratimo loke vṛttena ca balena ca
śatakratur ivaujasvī dharmātmā saṃśitavrataḥ
- 9
वाहनं यस्य योधाश्च द्रव्याणि विविधानि च
ध्यानाद् एवाभवद्राजन्मुखवातेन सर्वशः
vāhanaṃ yasya yodhāśca dravyāṇi vividhāni ca
dhyānād evābhavadrājanmukhavātena sarvaśaḥ
- 10
स गुणैः पार्थिवान्सर्वान्वशे चक्रे नराधिपः
संजीव्य कालम् इष्टं च सशरीरो दिवं गतः
sa guṇaiḥ pārthivānsarvānvaśe cakre narādhipaḥ
saṃjīvya kālam iṣṭaṃ ca saśarīro divaṃ gataḥ
- 11
बभूव तस्य पुत्रस्तु ययातिर् इव धर्मवित्
अविक्षिन्नाम शत्रुक्षित्स वशे कृतवान्महीम्
विक्रमेण गुणैश्चैव पितेवासीत्स पार्थिवः
babhūva tasya putrastu yayātir iva dharmavit
avikṣinnāma śatrukṣitsa vaśe kṛtavānmahīm
vikrameṇa guṇaiścaiva pitevāsītsa pārthivaḥ
- 12
तस्य वासवतुल्यो ऽभून्मरुत्तो नाम वीर्यवान्
पुत्रस्तम् अनुरक्ताभूत्पृथिवी सागराम्बरा
tasya vāsavatulyo 'bhūnmarutto nāma vīryavān
putrastam anuraktābhūtpṛthivī sāgarāmbarā
- 13
स्पर्धते सततं स स्म देवराजेन पार्थिवः
वासवो ऽपि मरुत्तेन स्पर्धते पाण्डुनन्दन
spardhate satataṃ sa sma devarājena pārthivaḥ
vāsavo 'pi maruttena spardhate pāṇḍunandana
- 14
शुचिः स गुणवान् आसीन्मरुत्तः पृथिवीपतिः
यतमानो ऽपि यं शक्रो न विशेषयति स्म ह
śuciḥ sa guṇavān āsīnmaruttaḥ pṛthivīpatiḥ
yatamāno 'pi yaṃ śakro na viśeṣayati sma ha
- 15
सो ऽशक्नुवन्विशेषाय समाहूय बृहस्पतिम्
उवाचेदं वचो देवैः सहितो हरिवाहनः
so 'śaknuvanviśeṣāya samāhūya bṛhaspatim
uvācedaṃ vaco devaiḥ sahito harivāhanaḥ
- 16
बृहस्पते मरुत्तस्य मा स्म कार्षीः कथंचन
दैवं कर्माथवा पित्र्यं कर्तासि मम चेत्प्रियम्
bṛhaspate maruttasya mā sma kārṣīḥ kathaṃcana
daivaṃ karmāthavā pitryaṃ kartāsi mama cetpriyam
- 17
अहं हि त्रिषु लोकेषु सुराणां च बृहस्पते
इन्द्रत्वं प्राप्तवान् एको मरुत्तस्तु महीपतिः
ahaṃ hi triṣu lokeṣu surāṇāṃ ca bṛhaspate
indratvaṃ prāptavān eko maruttastu mahīpatiḥ
- 18
कथं ह्यमर्त्यं ब्रह्मंस्त्वं याजयित्वा सुराधिपम्
याजयेर्मृत्युसंयुक्तं मरुत्तम् अविशङ्कया
kathaṃ hyamartyaṃ brahmaṃstvaṃ yājayitvā surādhipam
yājayermṛtyusaṃyuktaṃ maruttam aviśaṅkayā
- 19
मां वा वृणीष्व भद्रं ते मरुत्तं वा महीपतिम्
परित्यज्य मरुत्तं वा यथाजोषं भजस्व माम्
māṃ vā vṛṇīṣva bhadraṃ te maruttaṃ vā mahīpatim
parityajya maruttaṃ vā yathājoṣaṃ bhajasva mām
- 20
एवम् उक्तः स कौरव्य देवराज्ञा बृहस्पतिः
मुहूर्तम् इव संचिन्त्य देवराजानम् अब्रवीत्
evam uktaḥ sa kauravya devarājñā bṛhaspatiḥ
muhūrtam iva saṃcintya devarājānam abravīt
- 21
त्वं भूतानाम् अधिपतिस्त्वयि लोकाः प्रतिष्ठिताः
नमुचेर्विश्वरूपस्य निहन्ता त्वं बलस्य च
tvaṃ bhūtānām adhipatistvayi lokāḥ pratiṣṭhitāḥ
namucerviśvarūpasya nihantā tvaṃ balasya ca
- 22
त्वम् आजहर्थ देवानाम् एको वीर श्रियं पराम्
त्वं बिभर्षि भुवं द्यां च सदैव बलसूदन
tvam ājahartha devānām eko vīra śriyaṃ parām
tvaṃ bibharṣi bhuvaṃ dyāṃ ca sadaiva balasūdana
- 23
पौरोहित्यं कथं कृत्वा तव देवगणेश्वर
याजयेयम् अहं मर्त्यं मरुत्तं पाकशासन
paurohityaṃ kathaṃ kṛtvā tava devagaṇeśvara
yājayeyam ahaṃ martyaṃ maruttaṃ pākaśāsana
- 24
समाश्वसिहि देवेश नाहं मर्त्याय कर्हिचित्
ग्रहीष्यामि स्रुवं यज्ञे शृणु चेदं वचो मम
samāśvasihi deveśa nāhaṃ martyāya karhicit
grahīṣyāmi sruvaṃ yajñe śṛṇu cedaṃ vaco mama
- 25
हिरण्यरेतसो ऽम्भः स्यात्परिवर्तेत मेदिनी
भासं च न रविः कुर्यान्मत्सत्यं विचलेद्यदि
hiraṇyaretaso 'mbhaḥ syātparivarteta medinī
bhāsaṃ ca na raviḥ kuryānmatsatyaṃ vicaledyadi
- 26
बृहस्पतिवचः श्रुत्वा शक्रो विगतमत्सरः
प्रशस्यैनं विवेशाथ स्वम् एव भवनं तदा
bṛhaspativacaḥ śrutvā śakro vigatamatsaraḥ
praśasyainaṃ viveśātha svam eva bhavanaṃ tadā

