46 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततो गाण्डीवभृच्छूरो युद्धाय समवस्थितः
विबभौ युधि दुर्धर्षो हिमवान् अचलो यथा
vaiśaṃpāyana uvāca
tato gāṇḍīvabhṛcchūro yuddhāya samavasthitaḥ
vibabhau yudhi durdharṣo himavān acalo yathā
- 2
ततः सैन्धवयोधास्ते पुनर् एव व्यवस्थिताः
विमुञ्चन्तः सुसंरब्धाः शरवर्षाणि भारत
tataḥ saindhavayodhāste punar eva vyavasthitāḥ
vimuñcantaḥ susaṃrabdhāḥ śaravarṣāṇi bhārata
- 3
तान्प्रसह्य महावीर्यः पुनर् एव व्यवस्थितान्
ततः प्रोवाच कौन्तेयो मुमूर्षूञ्श्लक्ष्णया गिरा
tānprasahya mahāvīryaḥ punar eva vyavasthitān
tataḥ provāca kaunteyo mumūrṣūñślakṣṇayā girā
- 4
युध्यध्वं परया शक्त्या यतध्वं च वधे मम
कुरुध्वं सर्वकार्याणि महद्वो भयम् आगतम्
yudhyadhvaṃ parayā śaktyā yatadhvaṃ ca vadhe mama
kurudhvaṃ sarvakāryāṇi mahadvo bhayam āgatam
- 5
एष योत्स्यामि वः सर्वान्निवार्य शरवागुराम्
तिष्ठध्वं युद्धमनसो दर्पं विनयितास्मि वः
eṣa yotsyāmi vaḥ sarvānnivārya śaravāgurām
tiṣṭhadhvaṃ yuddhamanaso darpaṃ vinayitāsmi vaḥ
- 6
एतावद् उक्त्वा कौरव्यो रुषा गाण्डीवभृत्तदा
ततो ऽथ वचनं स्मृत्वा भ्रातुर्ज्येष्ठस्य भारत
etāvad uktvā kauravyo ruṣā gāṇḍīvabhṛttadā
tato 'tha vacanaṃ smṛtvā bhrāturjyeṣṭhasya bhārata
- 7
न हन्तव्या रणे तात क्षत्रिया विजिगीषवः
जेतव्याश्चेति यत्प्रोक्तं धर्मराज्ञा महात्मना
चिन्तयामास च तदा फल्गुनः पुरुषर्षभः
na hantavyā raṇe tāta kṣatriyā vijigīṣavaḥ
jetavyāśceti yatproktaṃ dharmarājñā mahātmanā
cintayāmāsa ca tadā phalgunaḥ puruṣarṣabhaḥ
- 8
इत्युक्तो ऽहं नरेन्द्रेण न हन्तव्या नृपा इति
कथं तन्न मृषेह स्याद्धर्मराजवचः शुभम्
ityukto 'haṃ narendreṇa na hantavyā nṛpā iti
kathaṃ tanna mṛṣeha syāddharmarājavacaḥ śubham
- 9
न हन्येरंश्च राजानो राज्ञश्चाज्ञा कृता भवेत्
इति संचिन्त्य स तदा भ्रातुः प्रियहिते रतः
प्रोवाच वाक्यं धर्मज्ञः सैन्धवान्युद्धदुर्मदान्
na hanyeraṃśca rājāno rājñaścājñā kṛtā bhavet
iti saṃcintya sa tadā bhrātuḥ priyahite rataḥ
provāca vākyaṃ dharmajñaḥ saindhavānyuddhadurmadān
- 10
बालान्स्त्रियो वा युष्माकं न हनिष्ये व्यवस्थितान्
यश्च वक्ष्यति संग्रामे तवास्मीति पराजितः
bālānstriyo vā yuṣmākaṃ na haniṣye vyavasthitān
yaśca vakṣyati saṃgrāme tavāsmīti parājitaḥ
- 11
एतच्छ्रुत्वा वचो मह्यं कुरुध्वं हितम् आत्मनः
अतो ऽन्यथा कृच्छ्रगता भविष्यथ मयार्दिताः
etacchrutvā vaco mahyaṃ kurudhvaṃ hitam ātmanaḥ
ato 'nyathā kṛcchragatā bhaviṣyatha mayārditāḥ
- 12
एवम् उक्त्वा तु तान्वीरान्युयुधे कुरुपुंगवः
अत्वरावान् असंरब्धः संरब्धैर्विजिगीषुभिः
evam uktvā tu tānvīrānyuyudhe kurupuṃgavaḥ
atvarāvān asaṃrabdhaḥ saṃrabdhairvijigīṣubhiḥ
- 13
ततः शतसहस्राणि शराणां नतपर्वणाम्
मुमुचुः सैन्धवा राजंस्तदा गाण्डीवधन्वनि
tataḥ śatasahasrāṇi śarāṇāṃ nataparvaṇām
mumucuḥ saindhavā rājaṃstadā gāṇḍīvadhanvani
- 14
स तान् आपततः क्रूरान् आशीविषविषोपमान्
चिछेद निशितैर्बाणैर् अन्तरैव धनंजयः
sa tān āpatataḥ krūrān āśīviṣaviṣopamān
cicheda niśitairbāṇair antaraiva dhanaṃjayaḥ
- 15
छित्त्वा तु तान् आशुगमान्कङ्कपत्राञ्शिलाशितान्
एकैकम् एष दशभिर्बिभेद समरे शरैः
chittvā tu tān āśugamānkaṅkapatrāñśilāśitān
ekaikam eṣa daśabhirbibheda samare śaraiḥ
- 16
ततः प्रासांश्च शक्तीश्च पुनर् एव धनंजये
जयद्रथं हतं स्मृत्वा चिक्षिपुः सैन्धवा नृपाः
tataḥ prāsāṃśca śaktīśca punar eva dhanaṃjaye
jayadrathaṃ hataṃ smṛtvā cikṣipuḥ saindhavā nṛpāḥ
- 17
तेषां किरीटी संकल्पं मोघं चक्रे महामनाः
सर्वांस्तान् अन्तरा छित्त्वा मुदा चुक्रोश पाण्डवः
teṣāṃ kirīṭī saṃkalpaṃ moghaṃ cakre mahāmanāḥ
sarvāṃstān antarā chittvā mudā cukrośa pāṇḍavaḥ
- 18
तथैवापततां तेषां योधानां जयगृद्धिनाम्
शिरांसि पातयामास भल्लैः संनतपर्वभिः
tathaivāpatatāṃ teṣāṃ yodhānāṃ jayagṛddhinām
śirāṃsi pātayāmāsa bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ
- 19
तेषां प्रद्रवतां चैव पुनर् एव च धावताम्
निवर्ततां च शब्दो ऽभूत्पूर्णस्येव महोदधेः
teṣāṃ pradravatāṃ caiva punar eva ca dhāvatām
nivartatāṃ ca śabdo 'bhūtpūrṇasyeva mahodadheḥ
- 20
ते वध्यमानास्तु तदा पार्थेनामिततेजसा
यथाप्राणं यथोत्साहं योधयामासुर् अर्जुनम्
te vadhyamānāstu tadā pārthenāmitatejasā
yathāprāṇaṃ yathotsāhaṃ yodhayāmāsur arjunam
- 21
ततस्ते फल्गुनेनाजौ शरैः संनतपर्वभिः
कृता विसंज्ञा भूयिष्ठाः क्लान्तवाहनसैनिकाः
tataste phalgunenājau śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
kṛtā visaṃjñā bhūyiṣṭhāḥ klāntavāhanasainikāḥ
- 22
तांस्तु सर्वान्परिग्लानान्विदित्वा धृतराष्ट्रजा
दुःशला बालम् आदाय नप्तारं प्रययौ तदा
सुरथस्य सुतं वीरं रथेनानागसं तदा
tāṃstu sarvānpariglānānviditvā dhṛtarāṣṭrajā
duḥśalā bālam ādāya naptāraṃ prayayau tadā
surathasya sutaṃ vīraṃ rathenānāgasaṃ tadā
- 23
शान्त्यर्थं सर्वयोधानाम् अभ्यगच्छत पाण्डवम्
सा धनंजयम् आसाद्य मुमोचार्तस्वरं तदा
धनंजयो ऽपि तां दृष्ट्वा धनुर्विससृजे प्रभुः
śāntyarthaṃ sarvayodhānām abhyagacchata pāṇḍavam
sā dhanaṃjayam āsādya mumocārtasvaraṃ tadā
dhanaṃjayo 'pi tāṃ dṛṣṭvā dhanurvisasṛje prabhuḥ
- 24
समुत्सृष्टधनुः पार्थो विधिवद्भगिनीं तदा
प्राह किं करवाणीति सा च तं वाक्यम् अब्रवीत्
samutsṛṣṭadhanuḥ pārtho vidhivadbhaginīṃ tadā
prāha kiṃ karavāṇīti sā ca taṃ vākyam abravīt
- 25
एष ते भरतश्रेष्ठ स्वस्रीयस्यात्मजः शिशुः
अभिवादयते वीर तं पश्य पुरुषर्षभ
eṣa te bharataśreṣṭha svasrīyasyātmajaḥ śiśuḥ
abhivādayate vīra taṃ paśya puruṣarṣabha
- 26
इत्युक्तस्तस्य पितरं स पप्रच्छार्जुनस्तदा
क्वासाविति ततो राजन्दुःशला वाक्यम् अब्रवीत्
ityuktastasya pitaraṃ sa papracchārjunastadā
kvāsāviti tato rājanduḥśalā vākyam abravīt
- 27
पितृशोकाभिसंतप्तो विषादार्तो ऽस्य वै पिता
पञ्चत्वम् अगमद्वीर यथा तन्मे निबोध ह
pitṛśokābhisaṃtapto viṣādārto 'sya vai pitā
pañcatvam agamadvīra yathā tanme nibodha ha
- 28
स पूर्वं पितरं श्रुत्वा हतं युद्धे त्वयानघ
त्वाम् आगतं च संश्रुत्य युद्धाय हयसारिणम्
पितुश्च मृत्युदुःखार्तो ऽजहात्प्राणान्धनंजय
sa pūrvaṃ pitaraṃ śrutvā hataṃ yuddhe tvayānagha
tvām āgataṃ ca saṃśrutya yuddhāya hayasāriṇam
pituśca mṛtyuduḥkhārto 'jahātprāṇāndhanaṃjaya
- 29
प्राप्तो बीभत्सुर् इत्येव नाम श्रुत्वैव ते ऽनघ
विषादार्तः पपातोर्व्यां ममार च ममात्मजः
prāpto bībhatsur ityeva nāma śrutvaiva te 'nagha
viṣādārtaḥ papātorvyāṃ mamāra ca mamātmajaḥ
- 30
तं तु दृष्ट्वा निपतितं ततस्तस्यात्मजं विभो
गृहीत्वा समनुप्राप्ता त्वाम् अद्य शरणैषिणी
taṃ tu dṛṣṭvā nipatitaṃ tatastasyātmajaṃ vibho
gṛhītvā samanuprāptā tvām adya śaraṇaiṣiṇī

