14 shlokas
- 1
वासुदेव उवाच
द्विविधो जायते व्याधिः शारीरो मानसस्तथा
परस्परं तयोर्जन्म निर्द्वंद्वं नोपलभ्यते
vāsudeva uvāca
dvividho jāyate vyādhiḥ śārīro mānasastathā
parasparaṃ tayorjanma nirdvaṃdvaṃ nopalabhyate
- 2
शरीरे जायते व्याधिः शारीरो नात्र संशयः
मानसो जायते व्याधिर्मनस्येवेति निश्चयः
śarīre jāyate vyādhiḥ śārīro nātra saṃśayaḥ
mānaso jāyate vyādhirmanasyeveti niścayaḥ
- 3
शीतोष्णे चैव वायुश्च गुणा राजञ्शरीरजाः
तेषां गुणानां साम्यं चेत्तद् आहुः स्वस्थलक्षणम्
उष्णेन बाध्यते शीतं शीतेनोष्णं च बाध्यते
śītoṣṇe caiva vāyuśca guṇā rājañśarīrajāḥ
teṣāṃ guṇānāṃ sāmyaṃ cettad āhuḥ svasthalakṣaṇam
uṣṇena bādhyate śītaṃ śītenoṣṇaṃ ca bādhyate
- 4
सत्त्वं रजस्तमश्चेति त्रयस्त्वात्मगुणाः स्मृताः
तेषां गुणानां साम्यं चेत्तद् आहुः स्वस्थलक्षणम्
तेषाम् अन्यतमोत्सेके विधानम् उपदिश्यते
sattvaṃ rajastamaśceti trayastvātmaguṇāḥ smṛtāḥ
teṣāṃ guṇānāṃ sāmyaṃ cettad āhuḥ svasthalakṣaṇam
teṣām anyatamotseke vidhānam upadiśyate
- 5
हर्षेण बाध्यते शोको हर्षः शोकेन बाध्यते
कश्चिद्दुःखे वर्तमानः सुखस्य स्मर्तुम् इच्छति
कश्चित्सुखे वर्तमानो दुःखस्य स्मर्तुम् इच्छति
harṣeṇa bādhyate śoko harṣaḥ śokena bādhyate
kaścidduḥkhe vartamānaḥ sukhasya smartum icchati
kaścitsukhe vartamāno duḥkhasya smartum icchati
- 6
स त्वं न दुःखी दुःखस्य न सुखी सुसुखस्य वा
स्मर्तुम् इच्छसि कौन्तेय दिष्टं हि बलवत्तरम्
sa tvaṃ na duḥkhī duḥkhasya na sukhī susukhasya vā
smartum icchasi kaunteya diṣṭaṃ hi balavattaram
- 7
अथवा ते स्वभावो ऽयं येन पार्थावकृष्यसे
दृष्ट्वा सभागतां कृष्णाम् एकवस्त्रां रजस्वलाम्
मिषतां पाण्डवेयानां न तत्संस्मर्तुम् इच्छसि
athavā te svabhāvo 'yaṃ yena pārthāvakṛṣyase
dṛṣṭvā sabhāgatāṃ kṛṣṇām ekavastrāṃ rajasvalām
miṣatāṃ pāṇḍaveyānāṃ na tatsaṃsmartum icchasi
- 8
प्रव्राजनं च नगराद् अजिनैश्च विवासनम्
महारण्यनिवासश्च न तस्य स्मर्तुम् इच्छसि
pravrājanaṃ ca nagarād ajinaiśca vivāsanam
mahāraṇyanivāsaśca na tasya smartum icchasi
- 9
जटासुरात्परिक्लेशश्चित्रसेनेन चाहवः
सैन्धवाच्च परिक्लेशो न तस्य स्मर्तुम् इच्छसि
jaṭāsurātparikleśaścitrasenena cāhavaḥ
saindhavācca parikleśo na tasya smartum icchasi
- 10
पुनर् अज्ञातचर्यायां कीचकेन पदा वधः
याज्ञसेन्यास्तदा पार्थ न तस्य स्मर्तुम् इच्छसि
punar ajñātacaryāyāṃ kīcakena padā vadhaḥ
yājñasenyāstadā pārtha na tasya smartum icchasi
- 11
यच्च ते द्रोणभीष्माभ्यां युद्धम् आसीद् अरिंदम
मनसैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धम् उपस्थितम्
तस्माद् अभ्युपगन्तव्यं युद्धाय भरतर्षभ
yacca te droṇabhīṣmābhyāṃ yuddham āsīd ariṃdama
manasaikena yoddhavyaṃ tatte yuddham upasthitam
tasmād abhyupagantavyaṃ yuddhāya bharatarṣabha
- 12
परम् अव्यक्तरूपस्य परं मुक्त्वा स्वकर्मभिः
यत्र नैव शरैः कार्यं न भृत्यैर्न च बन्धुभिः
आत्मनैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धम् उपस्थितम्
param avyaktarūpasya paraṃ muktvā svakarmabhiḥ
yatra naiva śaraiḥ kāryaṃ na bhṛtyairna ca bandhubhiḥ
ātmanaikena yoddhavyaṃ tatte yuddham upasthitam
- 13
तस्मिन्न् अनिर्जिते युद्धे काम् अवस्थां गमिष्यसि
एतज्ज्ञात्वा तु कौन्तेय कृतकृत्यो भविष्यसि
tasminn anirjite yuddhe kām avasthāṃ gamiṣyasi
etajjñātvā tu kaunteya kṛtakṛtyo bhaviṣyasi
- 14
एतां बुद्धिं विनिश्चित्य भूतानाम् आगतिं गतिम्
पितृपैतामहे वृत्ते शाधि राज्यं यथोचितम्
etāṃ buddhiṃ viniścitya bhūtānām āgatiṃ gatim
pitṛpaitāmahe vṛtte śādhi rājyaṃ yathocitam

