33 shlokas
- 1
व्यास उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
बृहस्पतेश्च संवादं मरुत्तस्य च भारत
vyāsa uvāca
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
bṛhaspateśca saṃvādaṃ maruttasya ca bhārata
- 2
देवराजस्य समयं कृतम् आङ्गिरसेन ह
श्रुत्वा मरुत्तो नृपतिर्मन्युम् आहारयत्तदा
devarājasya samayaṃ kṛtam āṅgirasena ha
śrutvā marutto nṛpatirmanyum āhārayattadā
- 3
संकल्प्य मनसा यज्ञं करंधमसुतात्मजः
बृहस्पतिम् उपागम्य वाग्मी वचनम् अब्रवीत्
saṃkalpya manasā yajñaṃ karaṃdhamasutātmajaḥ
bṛhaspatim upāgamya vāgmī vacanam abravīt
- 4
भगवन्यन्मया पूर्वम् अभिगम्य तपोधन
कृतो ऽभिसंधिर्यज्ञाय भवतो वचनाद्गुरो
bhagavanyanmayā pūrvam abhigamya tapodhana
kṛto 'bhisaṃdhiryajñāya bhavato vacanādguro
- 5
तम् अहं यष्टुम् इच्छामि संभाराः संभृताश्च मे
याज्यो ऽस्मि भवतः साधो तत्प्राप्नुहि विधत्स्व च
tam ahaṃ yaṣṭum icchāmi saṃbhārāḥ saṃbhṛtāśca me
yājyo 'smi bhavataḥ sādho tatprāpnuhi vidhatsva ca
- 6
बृहस्पतिर् उवाच
न कामये याजयितुं त्वाम् अहं पृथिवीपते
वृतो ऽस्मि देवराजेन प्रतिज्ञातं च तस्य मे
bṛhaspatir uvāca
na kāmaye yājayituṃ tvām ahaṃ pṛthivīpate
vṛto 'smi devarājena pratijñātaṃ ca tasya me
- 7
मरुत्त उवाच
पित्र्यम् अस्मि तव क्षेत्रं बहु मन्ये च ते भृशम्
न चास्म्य् अयाज्यतां प्राप्तो भजमानं भजस्व माम्
marutta uvāca
pitryam asmi tava kṣetraṃ bahu manye ca te bhṛśam
na cāsmy ayājyatāṃ prāpto bhajamānaṃ bhajasva mām
- 8
बृहस्पतिर् उवाच
अमर्त्यं याजयित्वाहं याजयिष्ये न मानुषम्
मरुत्त गच्छ वा मा वा निवृत्तो ऽस्म्यद्य याजनात्
bṛhaspatir uvāca
amartyaṃ yājayitvāhaṃ yājayiṣye na mānuṣam
marutta gaccha vā mā vā nivṛtto 'smyadya yājanāt
- 9
न त्वां याजयितास्म्यद्य वृणु त्वं यम् इहेच्छसि
उपाध्यायं महाबाहो यस्ते यज्ञं करिष्यति
na tvāṃ yājayitāsmyadya vṛṇu tvaṃ yam ihecchasi
upādhyāyaṃ mahābāho yaste yajñaṃ kariṣyati
- 10
व्यास उवाच
एवम् उक्तस्तु नृपतिर्मरुत्तो व्रीडितो ऽभवत्
प्रत्यागच्छच्च संविग्नो ददर्श पथि नारदम्
vyāsa uvāca
evam uktastu nṛpatirmarutto vrīḍito 'bhavat
pratyāgacchacca saṃvigno dadarśa pathi nāradam
- 11
देवर्षिणा समागम्य नारदेन स पार्थिवः
विधिवत्प्राञ्जलिस्तस्थावथैनं नारदो ऽब्रवीत्
devarṣiṇā samāgamya nāradena sa pārthivaḥ
vidhivatprāñjalistasthāvathainaṃ nārado 'bravīt
- 12
राजर्षे नातिहृष्टो ऽसि कच्चित्क्षेमं तवानघ
क्व गतो ऽसि कुतो वेदम् अप्रीतिस्थानम् आगतम्
rājarṣe nātihṛṣṭo 'si kaccitkṣemaṃ tavānagha
kva gato 'si kuto vedam aprītisthānam āgatam
- 13
श्रोतव्यं चेन्मया राजन्ब्रूहि मे पार्थिवर्षभ
व्यपनेष्यामि ते मन्युं सर्वयत्नैर्नराधिप
śrotavyaṃ cenmayā rājanbrūhi me pārthivarṣabha
vyapaneṣyāmi te manyuṃ sarvayatnairnarādhipa
- 14
एवम् उक्तो मरुत्तस्तु नारदेन महर्षिणा
विप्रलम्भम् उपाध्यायात्सर्वम् एव न्यवेदयत्
evam ukto maruttastu nāradena maharṣiṇā
vipralambham upādhyāyātsarvam eva nyavedayat
- 15
गतो ऽस्म्यङ्गिरसः पुत्रं देवाचार्यं बृहस्पतिम्
यज्ञार्थम् ऋत्विजं द्रष्टुं स च मां नाभ्यनन्दत
gato 'smyaṅgirasaḥ putraṃ devācāryaṃ bṛhaspatim
yajñārtham ṛtvijaṃ draṣṭuṃ sa ca māṃ nābhyanandata
- 16
प्रत्याख्यातश्च तेनाहं जीवितुं नाद्य कामये
परित्यक्तश्च गुरुणा दूषितश्चास्मि नारद
pratyākhyātaśca tenāhaṃ jīvituṃ nādya kāmaye
parityaktaśca guruṇā dūṣitaścāsmi nārada
- 17
एवम् उक्तस्तु राज्ञा स नारदः प्रत्युवाच ह
आविक्षितं महाराज वाचा संजीवयन्न् इव
evam uktastu rājñā sa nāradaḥ pratyuvāca ha
āvikṣitaṃ mahārāja vācā saṃjīvayann iva
- 18
राजन्न् अङ्गिरसः पुत्रः संवर्तो नाम धार्मिकः
चङ्क्रमीति दिशः सर्वा दिग्वासा मोहयन्प्रजाः
rājann aṅgirasaḥ putraḥ saṃvarto nāma dhārmikaḥ
caṅkramīti diśaḥ sarvā digvāsā mohayanprajāḥ
- 19
तं गच्छ यदि याज्यं त्वां न वाञ्छति बृहस्पतिः
प्रसन्नस्त्वां महाराज संवर्तो याजयिष्यति
taṃ gaccha yadi yājyaṃ tvāṃ na vāñchati bṛhaspatiḥ
prasannastvāṃ mahārāja saṃvarto yājayiṣyati
- 20
मरुत्त उवाच
संजीवितो ऽहं भवता वाक्येनानेन नारद
पश्येयं क्व नु संवर्तं शंस मे वदतां वर
marutta uvāca
saṃjīvito 'haṃ bhavatā vākyenānena nārada
paśyeyaṃ kva nu saṃvartaṃ śaṃsa me vadatāṃ vara
- 21
कथं च तस्मै वर्तेयं कथं मां न परित्यजेत्
प्रत्याख्यातश्च तेनापि नाहं जीवितुम् उत्सहे
kathaṃ ca tasmai varteyaṃ kathaṃ māṃ na parityajet
pratyākhyātaśca tenāpi nāhaṃ jīvitum utsahe
- 22
नारद उवाच
उन्मत्तवेषं बिभ्रत्स चङ्क्रमीति यथासुखम्
वाराणसीं तु नगरीम् अभीक्ष्णम् उपसेवते
nārada uvāca
unmattaveṣaṃ bibhratsa caṅkramīti yathāsukham
vārāṇasīṃ tu nagarīm abhīkṣṇam upasevate
- 23
तस्या द्वारं समासाद्य न्यसेथाः कुणपं क्वचित्
तं दृष्ट्वा यो निवर्तेत स संवर्तो महीपते
tasyā dvāraṃ samāsādya nyasethāḥ kuṇapaṃ kvacit
taṃ dṛṣṭvā yo nivarteta sa saṃvarto mahīpate
- 24
तं पृष्ठतो ऽनुगच्छेथा यत्र गच्छेत्स वीर्यवान्
तम् एकान्ते समासाद्य प्राञ्जलिः शरणं व्रजेः
taṃ pṛṣṭhato 'nugacchethā yatra gacchetsa vīryavān
tam ekānte samāsādya prāñjaliḥ śaraṇaṃ vrajeḥ
- 25
पृच्छेत्त्वां यदि केनाहं तवाख्यात इति स्म ह
ब्रूयास्त्वं नारदेनेति संतप्त इव शत्रुहन्
pṛcchettvāṃ yadi kenāhaṃ tavākhyāta iti sma ha
brūyāstvaṃ nāradeneti saṃtapta iva śatruhan
- 26
स चेत्त्वाम् अनुयुञ्जीत ममाभिगमनेप्सया
शंसेथा वह्निम् आरूढं माम् अपि त्वम् अशङ्कया
sa cettvām anuyuñjīta mamābhigamanepsayā
śaṃsethā vahnim ārūḍhaṃ mām api tvam aśaṅkayā
- 27
व्यास उवाच
स तथेति प्रतिश्रुत्य पूजयित्वा च नारदम्
अभ्यनुज्ञाय राजर्षिर्ययौ वाराणसीं पुरीम्
vyāsa uvāca
sa tatheti pratiśrutya pūjayitvā ca nāradam
abhyanujñāya rājarṣiryayau vārāṇasīṃ purīm
- 28
तत्र गत्वा यथोक्तं स पुर्या द्वारे महायशाः
कुणपं स्थापयामास नारदस्य वचः स्मरन्
tatra gatvā yathoktaṃ sa puryā dvāre mahāyaśāḥ
kuṇapaṃ sthāpayāmāsa nāradasya vacaḥ smaran
- 29
यौगपद्येन विप्रश्च स पुरीद्वारम् आविशत्
ततः स कुणपं दृष्ट्वा सहसा स न्यवर्तत
yaugapadyena vipraśca sa purīdvāram āviśat
tataḥ sa kuṇapaṃ dṛṣṭvā sahasā sa nyavartata
- 30
स तं निवृत्तम् आलक्ष्य प्राञ्जलिः पृष्ठतो ऽन्वगात्
आविक्षितो महीपालः संवर्तम् उपशिक्षितुम्
sa taṃ nivṛttam ālakṣya prāñjaliḥ pṛṣṭhato 'nvagāt
āvikṣito mahīpālaḥ saṃvartam upaśikṣitum

