16 shlokas
- 1
ब्रह्मोवाच
संन्यासं तप इत्याहुर्वृद्धा निश्चितदर्शिनः
ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्था ज्ञानं ब्रह्म परं विदुः
brahmovāca
saṃnyāsaṃ tapa ityāhurvṛddhā niścitadarśinaḥ
brāhmaṇā brahmayonisthā jñānaṃ brahma paraṃ viduḥ
- 2
अविदूरात्परं ब्रह्म वेदविद्याव्यपाश्रयम्
निर्द्वंद्वं निर्गुणं नित्यम् अचिन्त्यं गुह्यम् उत्तमम्
avidūrātparaṃ brahma vedavidyāvyapāśrayam
nirdvaṃdvaṃ nirguṇaṃ nityam acintyaṃ guhyam uttamam
- 3
ज्ञानेन तपसा चैव धीराः पश्यन्ति तत्पदम्
निर्णिक्ततमसः पूता व्युत्क्रान्तरजसो ऽमलाः
jñānena tapasā caiva dhīrāḥ paśyanti tatpadam
nirṇiktatamasaḥ pūtā vyutkrāntarajaso 'malāḥ
- 4
तपसा क्षेमम् अध्वानं गच्छन्ति परमैषिणः
संन्यासनिरता नित्यं ये ब्रह्मविदुषो जनाः
tapasā kṣemam adhvānaṃ gacchanti paramaiṣiṇaḥ
saṃnyāsaniratā nityaṃ ye brahmaviduṣo janāḥ
- 5
तपः प्रदीप इत्याहुर् आचारो धर्मसाधकः
ज्ञानं त्वेव परं विद्म संन्यासस्तप उत्तमम्
tapaḥ pradīpa ityāhur ācāro dharmasādhakaḥ
jñānaṃ tveva paraṃ vidma saṃnyāsastapa uttamam
- 6
यस्तु वेद निराबाधं ज्ञानं तत्त्वविनिश्चयात्
सर्वभूतस्थम् आत्मानं स सर्वगतिर् इष्यते
yastu veda nirābādhaṃ jñānaṃ tattvaviniścayāt
sarvabhūtastham ātmānaṃ sa sarvagatir iṣyate
- 7
यो विद्वान्सहवासं च विवासं चैव पश्यति
तथैवैकत्वनानात्वे स दुःखात्परिमुच्यते
yo vidvānsahavāsaṃ ca vivāsaṃ caiva paśyati
tathaivaikatvanānātve sa duḥkhātparimucyate
- 8
यो न कामयते किंचिन्न किंचिद् अवमन्यते
इहलोकस्थ एवैष ब्रह्मभूयाय कल्पते
yo na kāmayate kiṃcinna kiṃcid avamanyate
ihalokastha evaiṣa brahmabhūyāya kalpate
- 9
प्रधानगुणतत्त्वज्ञः सर्वभूतविधानवित्
निर्ममो निरहंकारो मुच्यते नात्र संशयः
pradhānaguṇatattvajñaḥ sarvabhūtavidhānavit
nirmamo nirahaṃkāro mucyate nātra saṃśayaḥ
- 10
निर्द्वंद्वो निर्नमस्कारो निःस्वधाकार एव च
निर्गुणं नित्यम् अद्वंद्वं प्रशमेनैव गच्छति
nirdvaṃdvo nirnamaskāro niḥsvadhākāra eva ca
nirguṇaṃ nityam advaṃdvaṃ praśamenaiva gacchati
- 11
हित्वा गुणमयं सर्वं कर्म जन्तुः शुभाशुभम्
उभे सत्यानृते हित्वा मुच्यते नात्र संशयः
hitvā guṇamayaṃ sarvaṃ karma jantuḥ śubhāśubham
ubhe satyānṛte hitvā mucyate nātra saṃśayaḥ
- 12
अव्यक्तबीजप्रभवो बुद्धिस्कन्धमयो महान्
महाहंकारविटप इन्द्रियान्तरकोटरः
avyaktabījaprabhavo buddhiskandhamayo mahān
mahāhaṃkāraviṭapa indriyāntarakoṭaraḥ
- 13
महाभूतविशाखश्च विशेषप्रतिशाखवान्
सदापर्णः सदापुष्पः शुभाशुभफलोदयः
आजीवः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः
mahābhūtaviśākhaśca viśeṣapratiśākhavān
sadāparṇaḥ sadāpuṣpaḥ śubhāśubhaphalodayaḥ
ājīvaḥ sarvabhūtānāṃ brahmavṛkṣaḥ sanātanaḥ
- 14
एतच्छित्त्वा च भित्त्वा च ज्ञानेन परमासिना
हित्वा चामरतां प्राप्य जह्याद्वै मृत्युजन्मनी
निर्ममो निरहंकारो मुच्यते नात्र संशयः
etacchittvā ca bhittvā ca jñānena paramāsinā
hitvā cāmaratāṃ prāpya jahyādvai mṛtyujanmanī
nirmamo nirahaṃkāro mucyate nātra saṃśayaḥ
- 15
द्वावेतौ पक्षिणौ नित्यौ सखायौ चाप्यचेतनौ
एताभ्यां तु परो यस्य चेतनावान् इति स्मृतः
dvāvetau pakṣiṇau nityau sakhāyau cāpyacetanau
etābhyāṃ tu paro yasya cetanāvān iti smṛtaḥ
- 16
अचेतनः सत्त्वसंघातयुक्तः सत्त्वात्परं चेतयते ऽन्तरात्मा
स क्षेत्रज्ञः सत्त्वसंघातबुद्धिर्गुणातिगो मुच्यते मृत्युपाशात्
acetanaḥ sattvasaṃghātayuktaḥ sattvātparaṃ cetayate 'ntarātmā
sa kṣetrajñaḥ sattvasaṃghātabuddhirguṇātigo mucyate mṛtyupāśāt

