34 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
विजिते पाण्डवेयैस्तु प्रशान्ते च द्विजोत्तम
राष्ट्रे किं चक्रतुर्वीरौ वासुदेवधनंजयौ
janamejaya uvāca
vijite pāṇḍaveyaistu praśānte ca dvijottama
rāṣṭre kiṃ cakraturvīrau vāsudevadhanaṃjayau
- 2
वैशंपायन उवाच
विजिते पाण्डवेयैस्तु प्रशान्ते च विशां पते
राष्ट्रे बभूवतुर्हृष्टौ वासुदेवधनंजयौ
vaiśaṃpāyana uvāca
vijite pāṇḍaveyaistu praśānte ca viśāṃ pate
rāṣṭre babhūvaturhṛṣṭau vāsudevadhanaṃjayau
- 3
विजह्राते मुदा युक्तौ दिवि देवेश्वराविव
तौ वनेषु विचित्रेषु पर्वतानां च सानुषु
vijahrāte mudā yuktau divi deveśvarāviva
tau vaneṣu vicitreṣu parvatānāṃ ca sānuṣu
- 4
शैलेषु रमणीयेषु पल्वलेषु नदीषु च
चङ्क्रम्यमाणौ संहृष्टावश्विनाविव नन्दने
śaileṣu ramaṇīyeṣu palvaleṣu nadīṣu ca
caṅkramyamāṇau saṃhṛṣṭāvaśvināviva nandane
- 5
इन्द्रप्रस्थे महात्मानौ रेमाते कृष्णपाण्डवौ
प्रविश्य तां सभां रम्यां विजह्राते च भारत
indraprasthe mahātmānau remāte kṛṣṇapāṇḍavau
praviśya tāṃ sabhāṃ ramyāṃ vijahrāte ca bhārata
- 6
तत्र युद्धकथाश्चित्राः परिक्लेशांश्च पार्थिव
कथायोगे कथायोगे कथयामासतुस्तदा
tatra yuddhakathāścitrāḥ parikleśāṃśca pārthiva
kathāyoge kathāyoge kathayāmāsatustadā
- 7
ऋषीणां देवतानां च वंशांस्तावाहतुस्तदा
प्रीयमाणौ महात्मानौ पुराणाव् ऋषिसत्तमौ
ṛṣīṇāṃ devatānāṃ ca vaṃśāṃstāvāhatustadā
prīyamāṇau mahātmānau purāṇāv ṛṣisattamau
- 8
मधुरास्तु कथाश्चित्राश्चित्रार्थपदनिश्चयाः
निश्चयज्ञः स पार्थाय कथयामास केशवः
madhurāstu kathāścitrāścitrārthapadaniścayāḥ
niścayajñaḥ sa pārthāya kathayāmāsa keśavaḥ
- 9
पुत्रशोकाभिसंतप्तं ज्ञातीनां च सहस्रशः
कथाभिः शमयामास पार्थं शौरिर्जनार्दनः
putraśokābhisaṃtaptaṃ jñātīnāṃ ca sahasraśaḥ
kathābhiḥ śamayāmāsa pārthaṃ śaurirjanārdanaḥ
- 10
स तम् आश्वास्य विधिवद्विधानज्ञो महातपाः
अपहृत्यात्मनो भारं विशश्रामेव सात्वतः
sa tam āśvāsya vidhivadvidhānajño mahātapāḥ
apahṛtyātmano bhāraṃ viśaśrāmeva sātvataḥ
- 11
ततः कथान्ते गोविन्दो गुडाकेशम् उवाच ह
सान्त्वयञ्श्लक्ष्णया वाचा हेतुयुक्तम् इदं वचः
tataḥ kathānte govindo guḍākeśam uvāca ha
sāntvayañślakṣṇayā vācā hetuyuktam idaṃ vacaḥ
- 12
विजितेयं धरा कृत्स्ना सव्यसाचिन्परंतप
त्वद्बाहुबलम् आश्रित्य राज्ञा धर्मसुतेन ह
vijiteyaṃ dharā kṛtsnā savyasācinparaṃtapa
tvadbāhubalam āśritya rājñā dharmasutena ha
- 13
असपत्नां महीं भुङ्क्ते धर्मराजो युधिष्ठिरः
भीमसेनप्रभावेन यमयोश्च नरोत्तम
asapatnāṃ mahīṃ bhuṅkte dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
bhīmasenaprabhāvena yamayośca narottama
- 14
धर्मेण राज्ञा धर्मज्ञ प्राप्तं राज्यम् अकण्टकम्
धर्मेण निहतः संख्ये स च राजा सुयोधनः
dharmeṇa rājñā dharmajña prāptaṃ rājyam akaṇṭakam
dharmeṇa nihataḥ saṃkhye sa ca rājā suyodhanaḥ
- 15
अधर्मरुचयो लुब्धाः सदा चाप्रियवादिनः
धार्तराष्ट्रा दुरात्मानः सानुबन्धा निपातिताः
adharmarucayo lubdhāḥ sadā cāpriyavādinaḥ
dhārtarāṣṭrā durātmānaḥ sānubandhā nipātitāḥ
- 16
प्रशान्ताम् अखिलां पार्थ पृथिवीं पृथिवीपतिः
भुङ्क्ते धर्मसुतो राजा त्वया गुप्तः कुरूद्वह
praśāntām akhilāṃ pārtha pṛthivīṃ pṛthivīpatiḥ
bhuṅkte dharmasuto rājā tvayā guptaḥ kurūdvaha
- 17
रमे चाहं त्वया सार्धम् अरण्येष्वपि पाण्डव
किमु यत्र जनो ऽयं वै पृथा चामित्रकर्शन
rame cāhaṃ tvayā sārdham araṇyeṣvapi pāṇḍava
kimu yatra jano 'yaṃ vai pṛthā cāmitrakarśana
- 18
यत्र धर्मसुतो राजा यत्र भीमो महाबलः
यत्र माद्रवतीपुत्रौ रतिस्तत्र परा मम
yatra dharmasuto rājā yatra bhīmo mahābalaḥ
yatra mādravatīputrau ratistatra parā mama
- 19
तथैव स्वर्गकल्पेषु सभोद्देशेषु भारत
रमणीयेषु पुण्येषु सहितस्य त्वयानघ
tathaiva svargakalpeṣu sabhoddeśeṣu bhārata
ramaṇīyeṣu puṇyeṣu sahitasya tvayānagha
- 20
कालो महांस्त्वतीतो मे शूरपुत्रम् अपश्यतः
बलदेवं च कौरव्य तथान्यान्वृष्णिपुंगवान्
kālo mahāṃstvatīto me śūraputram apaśyataḥ
baladevaṃ ca kauravya tathānyānvṛṣṇipuṃgavān
- 21
सो ऽहं गन्तुम् अभीप्सामि पुरीं द्वारवतीं प्रति
रोचतां गमनं मह्यं तवापि पुरुषर्षभ
so 'haṃ gantum abhīpsāmi purīṃ dvāravatīṃ prati
rocatāṃ gamanaṃ mahyaṃ tavāpi puruṣarṣabha
- 22
उक्तो बहुविधं राजा तत्र तत्र युधिष्ठिरः
स ह भीष्मेण यद्युक्तम् अस्माभिः शोककारिते
ukto bahuvidhaṃ rājā tatra tatra yudhiṣṭhiraḥ
sa ha bhīṣmeṇa yadyuktam asmābhiḥ śokakārite
- 23
शिष्टो युधिष्ठिरो ऽस्माभिः शास्ता सन्न् अपि पाण्डवः
तेन तच्च वचः सम्यग्गृहीतं सुमहात्मना
śiṣṭo yudhiṣṭhiro 'smābhiḥ śāstā sann api pāṇḍavaḥ
tena tacca vacaḥ samyaggṛhītaṃ sumahātmanā
- 24
धर्मपुत्रे हि धर्मज्ञे कृतज्ञे सत्यवादिनि
सत्यं धर्मो मतिश्चाग्र्या स्थितिश्च सततं स्थिरा
dharmaputre hi dharmajñe kṛtajñe satyavādini
satyaṃ dharmo matiścāgryā sthitiśca satataṃ sthirā
- 25
तद्गत्वा तं महात्मानं यदि ते रोचते ऽर्जुन
अस्मद्गमनसंयुक्तं वचो ब्रूहि जनाधिपम्
tadgatvā taṃ mahātmānaṃ yadi te rocate 'rjuna
asmadgamanasaṃyuktaṃ vaco brūhi janādhipam
- 26
न हि तस्याप्रियं कुर्यां प्राणत्यागे ऽप्युपस्थिते
कुतो गन्तुं महाबाहो पुरीं द्वारवतीं प्रति
na hi tasyāpriyaṃ kuryāṃ prāṇatyāge 'pyupasthite
kuto gantuṃ mahābāho purīṃ dvāravatīṃ prati
- 27
सर्वं त्विदम् अहं पार्थ त्वत्प्रीतिहितकाम्यया
ब्रवीमि सत्यं कौरव्य न मिथ्यैतत्कथंचन
sarvaṃ tvidam ahaṃ pārtha tvatprītihitakāmyayā
bravīmi satyaṃ kauravya na mithyaitatkathaṃcana
- 28
प्रयोजनं च निर्वृत्तम् इह वासे ममार्जुन
धार्तराष्ट्रो हतो राजा सबलः सपदानुगः
prayojanaṃ ca nirvṛttam iha vāse mamārjuna
dhārtarāṣṭro hato rājā sabalaḥ sapadānugaḥ
- 29
पृथिवी च वशे तात धर्मपुत्रस्य धीमतः
स्थिता समुद्रवसना सशैलवनकानना
चिता रत्नैर्बहुविधैः कुरुराजस्य पाण्डव
pṛthivī ca vaśe tāta dharmaputrasya dhīmataḥ
sthitā samudravasanā saśailavanakānanā
citā ratnairbahuvidhaiḥ kururājasya pāṇḍava
- 30
धर्मेण राजा धर्मज्ञः पातु सर्वां वसुंधराम्
उपास्यमानो बहुभिः सिद्धैश्चापि महात्मभिः
स्तूयमानश्च सततं बन्दिभिर्भरतर्षभ
dharmeṇa rājā dharmajñaḥ pātu sarvāṃ vasuṃdharām
upāsyamāno bahubhiḥ siddhaiścāpi mahātmabhiḥ
stūyamānaśca satataṃ bandibhirbharatarṣabha

