55 shlokas
- 1
ब्रह्मोवाच
एवम् एतेन मार्गेण पूर्वोक्तेन यथाविधि
अधीतवान्यथाशक्ति तथैव ब्रह्मचर्यवान्
brahmovāca
evam etena mārgeṇa pūrvoktena yathāvidhi
adhītavānyathāśakti tathaiva brahmacaryavān
- 2
स्वधर्मनिरतो विद्वान्सर्वेन्द्रिययतो मुनिः
गुरोः प्रियहिते युक्तः सत्यधर्मपरः शुचिः
svadharmanirato vidvānsarvendriyayato muniḥ
guroḥ priyahite yuktaḥ satyadharmaparaḥ śuciḥ
- 3
गुरुणा समनुज्ञातो भुञ्जीतान्नम् अकुत्सयन्
हविष्यभैक्ष्यभुक्चापि स्थानासनविहारवान्
guruṇā samanujñāto bhuñjītānnam akutsayan
haviṣyabhaikṣyabhukcāpi sthānāsanavihāravān
- 4
द्विकालम् अग्निं जुह्वानः शुचिर्भूत्वा समाहितः
धारयीत सदा दण्डं बैल्वं पालाशम् एव वा
dvikālam agniṃ juhvānaḥ śucirbhūtvā samāhitaḥ
dhārayīta sadā daṇḍaṃ bailvaṃ pālāśam eva vā
- 5
क्षौमं कार्पासिकं वापि मृगाजिनम् अथापि वा
सर्वं काषायरक्तं स्याद्वासो वापि द्विजस्य ह
kṣaumaṃ kārpāsikaṃ vāpi mṛgājinam athāpi vā
sarvaṃ kāṣāyaraktaṃ syādvāso vāpi dvijasya ha
- 6
मेखला च भवेन्मौञ्जी जटी नित्योदकस्तथा
यज्ञोपवीती स्वाध्यायी अलुप्तनियतव्रतः
mekhalā ca bhavenmauñjī jaṭī nityodakastathā
yajñopavītī svādhyāyī aluptaniyatavrataḥ
- 7
पूताभिश्च तथैवाद्भिः सदा दैवततर्पणम्
भावेन नियतः कुर्वन्ब्रह्मचारी प्रशस्यते
pūtābhiśca tathaivādbhiḥ sadā daivatatarpaṇam
bhāvena niyataḥ kurvanbrahmacārī praśasyate
- 8
एवं युक्तो जयेत्स्वर्गम् ऊर्ध्वरेताः समाहितः
न संसरति जातीषु परमं स्थानम् आश्रितः
evaṃ yukto jayetsvargam ūrdhvaretāḥ samāhitaḥ
na saṃsarati jātīṣu paramaṃ sthānam āśritaḥ
- 9
संस्कृतः सर्वसंस्कारैस्तथैव ब्रह्मचर्यवान्
ग्रामान्निष्क्रम्य चारण्यं मुनिः प्रव्रजितो वसेत्
saṃskṛtaḥ sarvasaṃskāraistathaiva brahmacaryavān
grāmānniṣkramya cāraṇyaṃ muniḥ pravrajito vaset
- 10
चर्मवल्कलसंवीतः स्वयं प्रातर् उपस्पृशेत्
अरण्यगोचरो नित्यं न ग्रामं प्रविशेत्पुनः
carmavalkalasaṃvītaḥ svayaṃ prātar upaspṛśet
araṇyagocaro nityaṃ na grāmaṃ praviśetpunaḥ
- 11
अर्चयन्न् अतिथीन्काले दद्याच्चापि प्रतिश्रयम्
फलपत्रावरैर्मूलैः श्यामाकेन च वर्तयन्
arcayann atithīnkāle dadyāccāpi pratiśrayam
phalapatrāvarairmūlaiḥ śyāmākena ca vartayan
- 12
प्रवृत्तम् उदकं वायुं सर्वं वानेयम् आ तृणात्
प्राश्नीयाद् आनुपूर्व्येण यथादीक्षम् अतन्द्रितः
pravṛttam udakaṃ vāyuṃ sarvaṃ vāneyam ā tṛṇāt
prāśnīyād ānupūrvyeṇa yathādīkṣam atandritaḥ
- 13
आ मूलफलभिक्षाभिर् अर्चेद् अतिथिम् आगतम्
यद्भक्षः स्यात्ततो दद्याद्भिक्षां नित्यम् अतन्द्रितः
ā mūlaphalabhikṣābhir arced atithim āgatam
yadbhakṣaḥ syāttato dadyādbhikṣāṃ nityam atandritaḥ
- 14
देवतातिथिपूर्वं च सदा भुञ्जीत वाग्यतः
अस्कन्दितमनाश्चैव लघ्वाशी देवताश्रयः
devatātithipūrvaṃ ca sadā bhuñjīta vāgyataḥ
askanditamanāścaiva laghvāśī devatāśrayaḥ
- 15
दान्तो मैत्रः क्षमायुक्तः केशश्मश्रु च धारयन्
जुह्वन्स्वाध्यायशीलश्च सत्यधर्मपरायणः
dānto maitraḥ kṣamāyuktaḥ keśaśmaśru ca dhārayan
juhvansvādhyāyaśīlaśca satyadharmaparāyaṇaḥ
- 16
त्यक्तदेहः सदा दक्षो वननित्यः समाहितः
एवं युक्तो जयेत्स्वर्गं वानप्रस्थो जितेन्द्रियः
tyaktadehaḥ sadā dakṣo vananityaḥ samāhitaḥ
evaṃ yukto jayetsvargaṃ vānaprastho jitendriyaḥ
- 17
गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थो ऽथवा पुनः
य इच्छेन्मोक्षम् आस्थातुम् उत्तमां वृत्तिम् आश्रयेत्
gṛhastho brahmacārī ca vānaprastho 'thavā punaḥ
ya icchenmokṣam āsthātum uttamāṃ vṛttim āśrayet
- 18
अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा नैष्कर्म्यम् आचरेत्
सर्वभूतहितो मैत्रः सर्वेन्द्रिययतो मुनिः
abhayaṃ sarvabhūtebhyo dattvā naiṣkarmyam ācaret
sarvabhūtahito maitraḥ sarvendriyayato muniḥ
- 19
अयाचितम् असंक्ᄆप्तम् उपपन्नं यदृच्छया
जोषयेत सदा भोज्यं ग्रासम् आगतम् अस्पृहः
ayācitam asaṃkᄆptam upapannaṃ yadṛcchayā
joṣayeta sadā bhojyaṃ grāsam āgatam aspṛhaḥ
- 20
यात्रामात्रं च भुञ्जीत केवलं प्राणयात्रिकम्
धर्मलब्धं तथाश्नीयान्न कामम् अनुवर्तयेत्
yātrāmātraṃ ca bhuñjīta kevalaṃ prāṇayātrikam
dharmalabdhaṃ tathāśnīyānna kāmam anuvartayet
- 21
ग्रासाद् आच्छादनाच्चान्यन्न गृह्णीयात्कथंचन
यावद् आहारयेत्तावत्प्रतिगृह्णीत नान्यथा
grāsād ācchādanāccānyanna gṛhṇīyātkathaṃcana
yāvad āhārayettāvatpratigṛhṇīta nānyathā
- 22
परेभ्यो न प्रतिग्राह्यं न च देयं कदाचन
दैन्यभावाच्च भूतानां संविभज्य सदा बुधः
parebhyo na pratigrāhyaṃ na ca deyaṃ kadācana
dainyabhāvācca bhūtānāṃ saṃvibhajya sadā budhaḥ
- 23
नाददीत परस्वानि न गृह्णीयाद् अयाचितम्
न किंचिद्विषयं भुक्त्वा स्पृहयेत्तस्य वै पुनः
nādadīta parasvāni na gṛhṇīyād ayācitam
na kiṃcidviṣayaṃ bhuktvā spṛhayettasya vai punaḥ
- 24
मृदम् आपस्तथाश्मानं पत्रपुष्पफलानि च
असंवृतानि गृह्णीयात्प्रवृत्तानीह कार्यवान्
mṛdam āpastathāśmānaṃ patrapuṣpaphalāni ca
asaṃvṛtāni gṛhṇīyātpravṛttānīha kāryavān
- 25
न शिल्पजीविकां जीवेद्द्विरन्नं नोत कामयेत्
न द्वेष्टा नोपदेष्टा च भवेत निरुपस्कृतः
श्रद्धापूतानि भुञ्जीत निमित्तानि विवर्जयेत्
na śilpajīvikāṃ jīveddvirannaṃ nota kāmayet
na dveṣṭā nopadeṣṭā ca bhaveta nirupaskṛtaḥ
śraddhāpūtāni bhuñjīta nimittāni vivarjayet
- 26
मुधावृत्तिर् असक्तश्च सर्वभूतैर् असंविदम्
कृत्वा वह्निं चरेद्भैक्ष्यं विधूमे भुक्तवज्जने
mudhāvṛttir asaktaśca sarvabhūtair asaṃvidam
kṛtvā vahniṃ caredbhaikṣyaṃ vidhūme bhuktavajjane
- 27
वृत्ते शरावसंपाते भैक्ष्यं लिप्सेत मोक्षवित्
लाभे न च प्रहृष्येत नालाभे विमना भवेत्
vṛtte śarāvasaṃpāte bhaikṣyaṃ lipseta mokṣavit
lābhe na ca prahṛṣyeta nālābhe vimanā bhavet
- 28
मात्राशी कालम् आकाङ्क्षंश्चरेद्भैक्ष्यं समाहितः
लाभं साधारणं नेच्छेन्न भुञ्जीताभिपूजितः
अभिपूजितलाभाद्धि विजुगुप्सेत भिक्षुकः
mātrāśī kālam ākāṅkṣaṃścaredbhaikṣyaṃ samāhitaḥ
lābhaṃ sādhāraṇaṃ necchenna bhuñjītābhipūjitaḥ
abhipūjitalābhāddhi vijugupseta bhikṣukaḥ
- 29
शुक्तान्यम्लानि तिक्तानि कषायकटुकानि च
नास्वादयीत भुञ्जानो रसांश्च मधुरांस्तथा
यात्रामात्रं च भुञ्जीत केवलं प्राणयात्रिकम्
śuktānyamlāni tiktāni kaṣāyakaṭukāni ca
nāsvādayīta bhuñjāno rasāṃśca madhurāṃstathā
yātrāmātraṃ ca bhuñjīta kevalaṃ prāṇayātrikam
- 30
असंरोधेन भूतानां वृत्तिं लिप्सेत मोक्षवित्
न चान्यम् अनुभिक्षेत भिक्षमाणः कथंचन
asaṃrodhena bhūtānāṃ vṛttiṃ lipseta mokṣavit
na cānyam anubhikṣeta bhikṣamāṇaḥ kathaṃcana

