22 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
तथा विलप्योपरता भर्तुः पादौ प्रगृह्य सा
उपविष्टाभवद्देवी सोच्छ्वासं पुत्रम् ईक्षती
vaiśaṃpāyana uvāca
tathā vilapyoparatā bhartuḥ pādau pragṛhya sā
upaviṣṭābhavaddevī socchvāsaṃ putram īkṣatī
- 2
ततः संज्ञां पुनर्लब्ध्वा स राजा बभ्रुवाहनः
मातरं ताम् अथालोक्य रणभूमावथाब्रवीत्
tataḥ saṃjñāṃ punarlabdhvā sa rājā babhruvāhanaḥ
mātaraṃ tām athālokya raṇabhūmāvathābravīt
- 3
इतो दुःखतरं किं नु यन्मे माता सुखैधिता
भूमौ निपतितं वीरम् अनुशेते मृतं पतिम्
ito duḥkhataraṃ kiṃ nu yanme mātā sukhaidhitā
bhūmau nipatitaṃ vīram anuśete mṛtaṃ patim
- 4
निहन्तारं रणे ऽरीणां सर्वशस्त्रभृतां वरम्
मया विनिहतं संख्ये प्रेक्षते दुर्मरं बत
nihantāraṃ raṇe 'rīṇāṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varam
mayā vinihataṃ saṃkhye prekṣate durmaraṃ bata
- 5
अहो ऽस्या हृदयं देव्या दृढं यन्न विदीर्यते
व्यूढोरस्कं महाबाहुं प्रेक्षन्त्या निहतं पतिम्
aho 'syā hṛdayaṃ devyā dṛḍhaṃ yanna vidīryate
vyūḍhoraskaṃ mahābāhuṃ prekṣantyā nihataṃ patim
- 6
दुर्मरं पुरुषेणेह मन्ये ह्यध्वन्यनागते
यत्र नाहं न मे माता विप्रयुज्येत जीवितात्
durmaraṃ puruṣeṇeha manye hyadhvanyanāgate
yatra nāhaṃ na me mātā viprayujyeta jīvitāt
- 7
अहो धिक्कुरुवीरस्य ह्युरःस्थं काञ्चनं भुवि
व्यपविद्धं हतस्येह मया पुत्रेण पश्यत
aho dhikkuruvīrasya hyuraḥsthaṃ kāñcanaṃ bhuvi
vyapaviddhaṃ hatasyeha mayā putreṇa paśyata
- 8
भो भो पश्यत मे वीरं पितरं ब्राह्मणा भुवि
शयानं वीरशयने मया पुत्रेण पातितम्
bho bho paśyata me vīraṃ pitaraṃ brāhmaṇā bhuvi
śayānaṃ vīraśayane mayā putreṇa pātitam
- 9
ब्राह्मणाः कुरुमुख्यस्य प्रयुक्ता हयसारिणः
कुर्वन्तु शान्तिकां त्वद्य रणे यो ऽयं मया हतः
brāhmaṇāḥ kurumukhyasya prayuktā hayasāriṇaḥ
kurvantu śāntikāṃ tvadya raṇe yo 'yaṃ mayā hataḥ
- 10
व्यादिशन्तु च किं विप्राः प्रायश्चित्तम् इहाद्य मे
सुनृशंसस्य पापस्य पितृहन्तू रणाजिरे
vyādiśantu ca kiṃ viprāḥ prāyaścittam ihādya me
sunṛśaṃsasya pāpasya pitṛhantū raṇājire
- 11
दुश्चरा द्वादश समा हत्वा पितरम् अद्य वै
ममेह सुनृशंसस्य संवीतस्यास्य चर्मणा
duścarā dvādaśa samā hatvā pitaram adya vai
mameha sunṛśaṃsasya saṃvītasyāsya carmaṇā
- 12
शिरःकपाले चास्यैव भुञ्जतः पितुर् अद्य मे
प्रायश्चित्तं हि नास्त्यन्यद्धत्वाद्य पितरं मम
śiraḥkapāle cāsyaiva bhuñjataḥ pitur adya me
prāyaścittaṃ hi nāstyanyaddhatvādya pitaraṃ mama
- 13
पश्य नागोत्तमसुते भर्तारं निहतं मया
कृतं प्रियं मया ते ऽद्य निहत्य समरे ऽर्जुनम्
paśya nāgottamasute bhartāraṃ nihataṃ mayā
kṛtaṃ priyaṃ mayā te 'dya nihatya samare 'rjunam
- 14
सो ऽहम् अप्यद्य यास्यामि गतिं पितृनिषेविताम्
न शक्नोम्यात्मनात्मानम् अहं धारयितुं शुभे
so 'ham apyadya yāsyāmi gatiṃ pitṛniṣevitām
na śaknomyātmanātmānam ahaṃ dhārayituṃ śubhe
- 15
सा त्वं मयि मृते मातस्तथा गाण्डीवधन्वनि
भव प्रीतिमती देवि सत्येनात्मानम् आलभे
sā tvaṃ mayi mṛte mātastathā gāṇḍīvadhanvani
bhava prītimatī devi satyenātmānam ālabhe
- 16
इत्युक्त्वा स तदा राजा दुःखशोकसमाहतः
उपस्पृश्य महाराज दुःखाद्वचनम् अब्रवीत्
ityuktvā sa tadā rājā duḥkhaśokasamāhataḥ
upaspṛśya mahārāja duḥkhādvacanam abravīt
- 17
शृण्वन्तु सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च
त्वं च मातर्यथा सत्यं ब्रवीमि भुजगोत्तमे
śṛṇvantu sarvabhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca
tvaṃ ca mātaryathā satyaṃ bravīmi bhujagottame
- 18
यदि नोत्तिष्ठति जयः पिता मे भरतर्षभः
अस्मिन्न् एव रणोद्देशे शोषयिष्ये कलेवरम्
yadi nottiṣṭhati jayaḥ pitā me bharatarṣabhaḥ
asminn eva raṇoddeśe śoṣayiṣye kalevaram
- 19
न हि मे पितरं हत्वा निष्कृतिर्विद्यते क्वचित्
नरकं प्रतिपत्स्यामि ध्रुवं गुरुवधार्दितः
na hi me pitaraṃ hatvā niṣkṛtirvidyate kvacit
narakaṃ pratipatsyāmi dhruvaṃ guruvadhārditaḥ
- 20
वीरं हि क्षत्रियं हत्वा गोशतेन प्रमुच्यते
पितरं तु निहत्यैवं दुस्तरा निष्कृतिर्मया
vīraṃ hi kṣatriyaṃ hatvā gośatena pramucyate
pitaraṃ tu nihatyaivaṃ dustarā niṣkṛtirmayā
- 21
एष ह्येको महातेजाः पाण्डुपुत्रो धनंजयः
पिता च मम धर्मात्मा तस्य मे निष्कृतिः कुतः
eṣa hyeko mahātejāḥ pāṇḍuputro dhanaṃjayaḥ
pitā ca mama dharmātmā tasya me niṣkṛtiḥ kutaḥ
- 22
इत्येवम् उक्त्वा नृपते धनंजयसुतो नृपः
उपस्पृश्याभवत्तूष्णीं प्रायोपेतो महामतिः
ityevam uktvā nṛpate dhanaṃjayasuto nṛpaḥ
upaspṛśyābhavattūṣṇīṃ prāyopeto mahāmatiḥ

