36 shlokas
- 1
इन्द्र उवाच
एवम् एतद्ब्रह्मबलं गरीयो न ब्रह्मतः किंचिद् अन्यद्गरीयः
आविक्षितस्य तु बलं न मृष्ये वज्रम् अस्मै प्रहरिष्यामि घोरम्
indra uvāca
evam etadbrahmabalaṃ garīyo na brahmataḥ kiṃcid anyadgarīyaḥ
āvikṣitasya tu balaṃ na mṛṣye vajram asmai prahariṣyāmi ghoram
- 2
धृतराष्ट्र प्रहितो गच्छ मरुत्तं संवर्तेन सहितं तं वदस्व
बृहस्पतिं त्वम् उपशिक्षस्व राजन्वज्रं वा ते प्रहरिष्यामि घोरम्
dhṛtarāṣṭra prahito gaccha maruttaṃ saṃvartena sahitaṃ taṃ vadasva
bṛhaspatiṃ tvam upaśikṣasva rājanvajraṃ vā te prahariṣyāmi ghoram
- 3
व्यास उवाच
ततो गत्वा धृतराष्ट्रो नरेन्द्रं प्रोवाचेदं वचनं वासवस्य
गन्धर्वं मां धृतराष्ट्रं निबोध त्वाम् आगतं वक्तुकामं नरेन्द्र
vyāsa uvāca
tato gatvā dhṛtarāṣṭro narendraṃ provācedaṃ vacanaṃ vāsavasya
gandharvaṃ māṃ dhṛtarāṣṭraṃ nibodha tvām āgataṃ vaktukāmaṃ narendra
- 4
ऐन्द्रं वाक्यं शृणु मे राजसिंह यत्प्राह लोकाधिपतिर्महात्मा
बृहस्पतिं याजकं त्वं वृणीष्व वज्रं वा ते प्रहरिष्यामि घोरम्
वचश्चेद् एतन्न करिष्यसे मे प्राहैतद् एतावद् अचिन्त्यकर्मा
aindraṃ vākyaṃ śṛṇu me rājasiṃha yatprāha lokādhipatirmahātmā
bṛhaspatiṃ yājakaṃ tvaṃ vṛṇīṣva vajraṃ vā te prahariṣyāmi ghoram
vacaśced etanna kariṣyase me prāhaitad etāvad acintyakarmā
- 5
मरुत्त उवाच
त्वं चैवैतद्वेत्थ पुरंदरश्च विश्वेदेवा वसवश्चाश्विनौ च
मित्रद्रोहे निष्कृतिर्वै यथैव नास्तीति लोकेषु सदैव वादः
marutta uvāca
tvaṃ caivaitadvettha puraṃdaraśca viśvedevā vasavaścāśvinau ca
mitradrohe niṣkṛtirvai yathaiva nāstīti lokeṣu sadaiva vādaḥ
- 6
बृहस्पतिर्याजयिता महेन्द्रं देवश्रेष्ठं वज्रभृतां वरिष्ठम्
संवर्तो मां याजयिताद्य राजन्न ते वाक्यं तस्य वा रोचयामि
bṛhaspatiryājayitā mahendraṃ devaśreṣṭhaṃ vajrabhṛtāṃ variṣṭham
saṃvarto māṃ yājayitādya rājanna te vākyaṃ tasya vā rocayāmi
- 7
गन्धर्व उवाच
घोरो नादः श्रूयते वासवस्य नभस्तले गर्जतो राजसिंह
व्यक्तं वज्रं मोक्ष्यते ते महेन्द्रः क्षेमं राजंश्चिन्त्यताम् एष कालः
gandharva uvāca
ghoro nādaḥ śrūyate vāsavasya nabhastale garjato rājasiṃha
vyaktaṃ vajraṃ mokṣyate te mahendraḥ kṣemaṃ rājaṃścintyatām eṣa kālaḥ
- 8
व्यास उवाच
इत्येवम् उक्तो धृतराष्ट्रेण राजा श्रुत्वा नादं नदतो वासवस्य
तपोनित्यं धर्मविदां वरिष्ठं संवर्तं तं ज्ञापयामास कार्यम्
vyāsa uvāca
ityevam ukto dhṛtarāṣṭreṇa rājā śrutvā nādaṃ nadato vāsavasya
taponityaṃ dharmavidāṃ variṣṭhaṃ saṃvartaṃ taṃ jñāpayāmāsa kāryam
- 9
मरुत्त उवाच
इमम् अश्मानं प्लवमानम् आराद् अध्वा दूरं तेन न दृश्यते ऽद्य
प्रपद्ये ऽहं शर्म विप्रेन्द्र त्वत्तः प्रयच्छ तस्माद् अभयं विप्रमुख्य
marutta uvāca
imam aśmānaṃ plavamānam ārād adhvā dūraṃ tena na dṛśyate 'dya
prapadye 'haṃ śarma viprendra tvattaḥ prayaccha tasmād abhayaṃ vipramukhya
- 10
अयम् आयाति वै वज्री दिशो विद्योतयन्दश
अमानुषेण घोरेण सदस्यास्त्रासिता हि नः
ayam āyāti vai vajrī diśo vidyotayandaśa
amānuṣeṇa ghoreṇa sadasyāstrāsitā hi naḥ
- 11
संवर्त उवाच
भयं शक्राद्व्येतु ते राजसिंह प्रणोत्स्ये ऽहं भयम् एतत्सुघोरम्
संस्तम्भिन्या विद्यया क्षिप्रम् एव मा भैस्त्वम् अस्माद्भव चापि प्रतीतः
saṃvarta uvāca
bhayaṃ śakrādvyetu te rājasiṃha praṇotsye 'haṃ bhayam etatsughoram
saṃstambhinyā vidyayā kṣipram eva mā bhaistvam asmādbhava cāpi pratītaḥ
- 12
अहं संस्तम्भयिष्यामि मा भैस्त्वं शक्रतो नृप
सर्वेषाम् एव देवानां क्षपितान्यायुधानि मे
ahaṃ saṃstambhayiṣyāmi mā bhaistvaṃ śakrato nṛpa
sarveṣām eva devānāṃ kṣapitānyāyudhāni me
- 13
दिशो वज्रं व्रजतां वायुर् एतु वर्षं भूत्वा निपततु काननेषु
आपः प्लवन्त्वन्तरिक्षे वृथा च सौदामिनी दृश्यतां मा बिभस्त्वम्
diśo vajraṃ vrajatāṃ vāyur etu varṣaṃ bhūtvā nipatatu kānaneṣu
āpaḥ plavantvantarikṣe vṛthā ca saudāminī dṛśyatāṃ mā bibhastvam
- 14
अथो वह्निस्त्रातु वा सर्वतस्ते कामं वर्षं वर्षतु वासवो वा
वज्रं तथा स्थापयतां च वायुर्महाघोरं प्लवमानं जलौघैः
atho vahnistrātu vā sarvataste kāmaṃ varṣaṃ varṣatu vāsavo vā
vajraṃ tathā sthāpayatāṃ ca vāyurmahāghoraṃ plavamānaṃ jalaughaiḥ
- 15
मरुत्त उवाच
घोरः शब्दः श्रूयते वै महास्वनो वज्रस्यैष सहितो मारुतेन
आत्मा हि मे प्रव्यथते मुहुर्मुहुर्न मे स्वास्थ्यं जायते चाद्य विप्र
marutta uvāca
ghoraḥ śabdaḥ śrūyate vai mahāsvano vajrasyaiṣa sahito mārutena
ātmā hi me pravyathate muhurmuhurna me svāsthyaṃ jāyate cādya vipra
- 16
संवर्त उवाच
वज्राद् उग्राद्व्येतु भयं तवाद्य वातो भूत्वा हन्मि नरेन्द्र वज्रम्
भयं त्यक्त्वा वरम् अन्यं वृणीष्व कं ते कामं तपसा साधयामि
saṃvarta uvāca
vajrād ugrādvyetu bhayaṃ tavādya vāto bhūtvā hanmi narendra vajram
bhayaṃ tyaktvā varam anyaṃ vṛṇīṣva kaṃ te kāmaṃ tapasā sādhayāmi
- 17
मरुत्त उवाच
इन्द्रः साक्षात्सहसाभ्येतु विप्र हविर्यज्ञे प्रतिगृह्णातु चैव
स्वं स्वं धिष्ण्यं चैव जुषन्तु देवाः सुतं सोमं प्रतिगृह्णन्तु चैव
marutta uvāca
indraḥ sākṣātsahasābhyetu vipra haviryajñe pratigṛhṇātu caiva
svaṃ svaṃ dhiṣṇyaṃ caiva juṣantu devāḥ sutaṃ somaṃ pratigṛhṇantu caiva
- 18
संवर्त उवाच
अयम् इन्द्रो हरिभिर् आयाति राजन्देवैः सर्वैः सहितः सोमपीथी
मन्त्राहूतो यज्ञम् इमं मयाद्य पश्यस्वैनं मन्त्रविस्रस्तकायम्
saṃvarta uvāca
ayam indro haribhir āyāti rājandevaiḥ sarvaiḥ sahitaḥ somapīthī
mantrāhūto yajñam imaṃ mayādya paśyasvainaṃ mantravisrastakāyam
- 19
व्यास उवाच
ततो देवैः सहितो देवराजो रथे युक्त्वा तान्हरीन्वाजिमुख्यान्
आयाद्यज्ञम् अधि राज्ञः पिपासुर् आविक्षितस्याप्रमेयस्य सोमम्
vyāsa uvāca
tato devaiḥ sahito devarājo rathe yuktvā tānharīnvājimukhyān
āyādyajñam adhi rājñaḥ pipāsur āvikṣitasyāprameyasya somam
- 20
तम् आयान्तं सहितं देवसंघैः प्रत्युद्ययौ सपुरोधा मरुत्तः
चक्रे पूजां देवराजाय चाग्र्यां यथाशास्त्रं विधिवत्प्रीयमाणः
tam āyāntaṃ sahitaṃ devasaṃghaiḥ pratyudyayau sapurodhā maruttaḥ
cakre pūjāṃ devarājāya cāgryāṃ yathāśāstraṃ vidhivatprīyamāṇaḥ
- 21
संवर्त उवाच
स्वागतं ते पुरुहूतेह विद्वन्यज्ञो ऽद्यायं संनिहिते त्वयीन्द्र
शोशुभ्यते बलवृत्रघ्न भूयः पिबस्व सोमं सुतम् उद्यतं मया
saṃvarta uvāca
svāgataṃ te puruhūteha vidvanyajño 'dyāyaṃ saṃnihite tvayīndra
śośubhyate balavṛtraghna bhūyaḥ pibasva somaṃ sutam udyataṃ mayā
- 22
मरुत्त उवाच
शिवेन मां पश्य नमश्च ते ऽस्तु प्राप्तो यज्ञः सफलं जीवितं मे
अयं यज्ञं कुरुते मे सुरेन्द्र बृहस्पतेर् अवरो जन्मना यः
marutta uvāca
śivena māṃ paśya namaśca te 'stu prāpto yajñaḥ saphalaṃ jīvitaṃ me
ayaṃ yajñaṃ kurute me surendra bṛhaspater avaro janmanā yaḥ
- 23
इन्द्र उवाच
जानामि ते गुरुम् एनं तपोधनं बृहस्पतेर् अनुजं तिग्मतेजसम्
यस्याह्वानाद् आगतो ऽहं नरेन्द्र प्रीतिर्मे ऽद्य त्वयि मनुः प्रनष्टः
indra uvāca
jānāmi te gurum enaṃ tapodhanaṃ bṛhaspater anujaṃ tigmatejasam
yasyāhvānād āgato 'haṃ narendra prītirme 'dya tvayi manuḥ pranaṣṭaḥ
- 24
संवर्त उवाच
यदि प्रीतस्त्वम् असि वै देवराज तस्मात्स्वयं शाधि यज्ञे विधानम्
स्वयं सर्वान्कुरु मार्गान्सुरेन्द्र जानात्वयं सर्वलोकश्च देव
saṃvarta uvāca
yadi prītastvam asi vai devarāja tasmātsvayaṃ śādhi yajñe vidhānam
svayaṃ sarvānkuru mārgānsurendra jānātvayaṃ sarvalokaśca deva
- 25
व्यास उवाच
एवम् उक्तस्त्वाङ्गिरसेन शक्रः समादिदेश स्वयम् एव देवान्
सभाः क्रियन्ताम् आवसथाश्च मुख्याः सहस्रशश्चित्रभौमाः समृद्धाः
vyāsa uvāca
evam uktastvāṅgirasena śakraḥ samādideśa svayam eva devān
sabhāḥ kriyantām āvasathāśca mukhyāḥ sahasraśaścitrabhaumāḥ samṛddhāḥ
- 26
क्ᄆप्तस्थूणाः कुरुतारोहणानि गन्धर्वाणाम् अप्सरसां च शीघ्रम्
येषु नृत्येरन्न् अप्सरसः सहस्रशः स्वर्गोद्देशः क्रियतां यज्ञवाटः
kᄆptasthūṇāḥ kurutārohaṇāni gandharvāṇām apsarasāṃ ca śīghram
yeṣu nṛtyerann apsarasaḥ sahasraśaḥ svargoddeśaḥ kriyatāṃ yajñavāṭaḥ
- 27
इत्युक्तास्ते चक्रुर् आशु प्रतीता दिवौकसः शक्रवाक्यान्नरेन्द्र
ततो वाक्यं प्राह राजानम् इन्द्रः प्रीतो राजन्पूजयानो मरुत्तम्
ityuktāste cakrur āśu pratītā divaukasaḥ śakravākyānnarendra
tato vākyaṃ prāha rājānam indraḥ prīto rājanpūjayāno maruttam
- 28
एष त्वयाहम् इह राजन्समेत्य ये चाप्यन्ये तव पूर्वे नरेन्द्राः
सर्वाश्चान्या देवताः प्रीयमाणा हविस्तुभ्यं प्रतिगृह्णन्तु राजन्
eṣa tvayāham iha rājansametya ye cāpyanye tava pūrve narendrāḥ
sarvāścānyā devatāḥ prīyamāṇā havistubhyaṃ pratigṛhṇantu rājan
- 29
आग्नेयं वै लोहितम् आलभन्तां वैश्वदेवं बहुरूपं विराजन्
नीलं चोक्षाणं मेध्यम् अभ्यालभन्तां चलच्छिश्नं मत्प्रदिष्टं द्विजेन्द्राः
āgneyaṃ vai lohitam ālabhantāṃ vaiśvadevaṃ bahurūpaṃ virājan
nīlaṃ cokṣāṇaṃ medhyam abhyālabhantāṃ calacchiśnaṃ matpradiṣṭaṃ dvijendrāḥ
- 30
ततो यज्ञो ववृधे तस्य राज्ञो यत्र देवाः स्वयम् अन्नानि जह्रुः
यस्मिञ्शक्रो ब्राह्मणैः पूज्यमानः सदस्यो ऽभूद्धरिमान्देवराजः
tato yajño vavṛdhe tasya rājño yatra devāḥ svayam annāni jahruḥ
yasmiñśakro brāhmaṇaiḥ pūjyamānaḥ sadasyo 'bhūddharimāndevarājaḥ

