17 shlokas
- 1
ब्राह्मण उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
चातुर्होत्रविधानस्य विधानम् इह यादृशम्
brāhmaṇa uvāca
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
cāturhotravidhānasya vidhānam iha yādṛśam
- 2
तस्य सर्वस्य विधिवद्विधानम् उपदेक्ष्यते
शृणु मे गदतो भद्रे रहस्यम् इदम् उत्तमम्
tasya sarvasya vidhivadvidhānam upadekṣyate
śṛṇu me gadato bhadre rahasyam idam uttamam
- 3
करणं कर्म कर्ता च मोक्ष इत्येव भामिनि
चत्वार एते होतारो यैर् इदं जगद् आवृतम्
karaṇaṃ karma kartā ca mokṣa ityeva bhāmini
catvāra ete hotāro yair idaṃ jagad āvṛtam
- 4
होतॄणां साधनं चैव शृणु सर्वम् अशेषतः
घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक्च श्रोत्रं च पञ्चमम्
मनो बुद्धिश्च सप्तैते विज्ञेया गुणहेतवः
hotṝṇāṃ sādhanaṃ caiva śṛṇu sarvam aśeṣataḥ
ghrāṇaṃ jihvā ca cakṣuśca tvakca śrotraṃ ca pañcamam
mano buddhiśca saptaite vijñeyā guṇahetavaḥ
- 5
गन्धो रसश्च रूपं च शब्दः स्पर्शश्च पञ्चमः
मन्तव्यम् अथ बोद्धव्यं सप्तैते कर्महेतवः
gandho rasaśca rūpaṃ ca śabdaḥ sparśaśca pañcamaḥ
mantavyam atha boddhavyaṃ saptaite karmahetavaḥ
- 6
घ्राता भक्षयिता द्रष्टा स्प्रष्टा श्रोता च पञ्चमः
मन्ता बोद्धा च सप्तैते विज्ञेयाः कर्तृहेतवः
ghrātā bhakṣayitā draṣṭā spraṣṭā śrotā ca pañcamaḥ
mantā boddhā ca saptaite vijñeyāḥ kartṛhetavaḥ
- 7
स्वगुणं भक्षयन्त्येते गुणवन्तः शुभाशुभम्
अहं च निर्गुणो ऽत्रेति सप्तैते मोक्षहेतवः
svaguṇaṃ bhakṣayantyete guṇavantaḥ śubhāśubham
ahaṃ ca nirguṇo 'treti saptaite mokṣahetavaḥ
- 8
विदुषां बुध्यमानानां स्वं स्वं स्थानं यथाविधि
गुणास्ते देवताभूताः सततं भुञ्जते हविः
viduṣāṃ budhyamānānāṃ svaṃ svaṃ sthānaṃ yathāvidhi
guṇāste devatābhūtāḥ satataṃ bhuñjate haviḥ
- 9
अदन्ह्य् अविद्वान् अन्नानि ममत्वेनोपपद्यते
आत्मार्थं पाचयन्नित्यं ममत्वेनोपहन्यते
adanhy avidvān annāni mamatvenopapadyate
ātmārthaṃ pācayannityaṃ mamatvenopahanyate
- 10
अभक्ष्यभक्षणं चैव मद्यपानं च हन्ति तम्
स चान्नं हन्ति तच्चान्नं स हत्वा हन्यते बुधः
abhakṣyabhakṣaṇaṃ caiva madyapānaṃ ca hanti tam
sa cānnaṃ hanti taccānnaṃ sa hatvā hanyate budhaḥ
- 11
अत्ता ह्यन्नम् इदं विद्वान्पुनर्जनयतीश्वरः
स चान्नाज्जायते तस्मिन्सूक्ष्मो नाम व्यतिक्रमः
attā hyannam idaṃ vidvānpunarjanayatīśvaraḥ
sa cānnājjāyate tasminsūkṣmo nāma vyatikramaḥ
- 12
मनसा गम्यते यच्च यच्च वाचा निरुद्यते
श्रोत्रेण श्रूयते यच्च चक्षुषा यच्च दृश्यते
manasā gamyate yacca yacca vācā nirudyate
śrotreṇa śrūyate yacca cakṣuṣā yacca dṛśyate
- 13
स्पर्शेन स्पृश्यते यच्च घ्राणेन घ्रायते च यत्
मनःषष्ठानि संयम्य हवींष्येतानि सर्वशः
sparśena spṛśyate yacca ghrāṇena ghrāyate ca yat
manaḥṣaṣṭhāni saṃyamya havīṃṣyetāni sarvaśaḥ
- 14
गुणवत्पावको मह्यं दीप्यते हव्यवाहनः
योगयज्ञः प्रवृत्तो मे ज्ञानब्रह्ममनोद्भवः
प्राणस्तोत्रो ऽपानशस्त्रः सर्वत्यागसुदक्षिणः
guṇavatpāvako mahyaṃ dīpyate havyavāhanaḥ
yogayajñaḥ pravṛtto me jñānabrahmamanodbhavaḥ
prāṇastotro 'pānaśastraḥ sarvatyāgasudakṣiṇaḥ
- 15
कर्मानुमन्ता ब्रह्मा मे कर्ताध्वर्युः कृतस्तुतिः
कृतप्रशास्ता तच्छास्त्रम् अपवर्गो ऽस्य दक्षिणा
karmānumantā brahmā me kartādhvaryuḥ kṛtastutiḥ
kṛtapraśāstā tacchāstram apavargo 'sya dakṣiṇā
- 16
ऋचश्चाप्यत्र शंसन्ति नारायणविदो जनाः
नारायणाय देवाय यद् अबध्नन्पशून्पुरा
ṛcaścāpyatra śaṃsanti nārāyaṇavido janāḥ
nārāyaṇāya devāya yad abadhnanpaśūnpurā
- 17
तत्र सामानि गायन्ति तानि चाहुर्निदर्शनम्
देवं नारायणं भीरु सर्वात्मानं निबोध मे
tatra sāmāni gāyanti tāni cāhurnidarśanam
devaṃ nārāyaṇaṃ bhīru sarvātmānaṃ nibodha me

