26 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
तथा प्रयान्तं वार्ष्णेयं द्वारकां भरतर्षभाः
परिष्वज्य न्यवर्तन्त सानुयात्राः परंतपाः
vaiśaṃpāyana uvāca
tathā prayāntaṃ vārṣṇeyaṃ dvārakāṃ bharatarṣabhāḥ
pariṣvajya nyavartanta sānuyātrāḥ paraṃtapāḥ
- 2
पुनः पुनश्च वार्ष्णेयं पर्यष्वजत फल्गुनः
आ चक्षुर्विषयाच्चैनं ददर्श च पुनः पुनः
punaḥ punaśca vārṣṇeyaṃ paryaṣvajata phalgunaḥ
ā cakṣurviṣayāccainaṃ dadarśa ca punaḥ punaḥ
- 3
कृच्छ्रेणैव च तां पार्थो गोविन्दे विनिवेशिताम्
संजहार तदा दृष्टिं कृष्णश्चाप्यपराजितः
kṛcchreṇaiva ca tāṃ pārtho govinde viniveśitām
saṃjahāra tadā dṛṣṭiṃ kṛṣṇaścāpyaparājitaḥ
- 4
तस्य प्रयाणे यान्यासन्निमित्तानि महात्मनः
बहून्यद्भुतरूपाणि तानि मे गदतः शृणु
tasya prayāṇe yānyāsannimittāni mahātmanaḥ
bahūnyadbhutarūpāṇi tāni me gadataḥ śṛṇu
- 5
वायुर्वेगेन महता रथस्य पुरतो ववौ
कुर्वन्निःशर्करं मार्गं विरजस्कम् अकण्टकम्
vāyurvegena mahatā rathasya purato vavau
kurvanniḥśarkaraṃ mārgaṃ virajaskam akaṇṭakam
- 6
ववर्ष वासवश्चापि तोयं शुचि सुगन्धि च
दिव्यानि चैव पुष्पाणि पुरतः शार्ङ्गधन्वनः
vavarṣa vāsavaścāpi toyaṃ śuci sugandhi ca
divyāni caiva puṣpāṇi purataḥ śārṅgadhanvanaḥ
- 7
स प्रयातो महाबाहुः समेषु मरुधन्वसु
ददर्शाथ मुनिश्रेष्ठम् उत्तङ्कम् अमितौजसम्
sa prayāto mahābāhuḥ sameṣu marudhanvasu
dadarśātha muniśreṣṭham uttaṅkam amitaujasam
- 8
स तं सम्पूज्य तेजस्वी मुनिं पृथुललोचनः
पूजितस्तेन च तदा पर्यपृच्छद् अनामयम्
sa taṃ sampūjya tejasvī muniṃ pṛthulalocanaḥ
pūjitastena ca tadā paryapṛcchad anāmayam
- 9
स पृष्टः कुशलं तेन सम्पूज्य मधुसूदनम्
उत्तङ्को ब्राह्मणश्रेष्ठस्ततः पप्रच्छ माधवम्
sa pṛṣṭaḥ kuśalaṃ tena sampūjya madhusūdanam
uttaṅko brāhmaṇaśreṣṭhastataḥ papraccha mādhavam
- 10
कच्चिच्छौरे त्वया गत्वा कुरुपाण्डवसद्म तत्
कृतं सौभ्रात्रम् अचलं तन्मे व्याख्यातुम् अर्हसि
kaccicchaure tvayā gatvā kurupāṇḍavasadma tat
kṛtaṃ saubhrātram acalaṃ tanme vyākhyātum arhasi
- 11
अभिसंधाय तान्वीरान् उपावृत्तो ऽसि केशव
संबन्धिनः सुदयितान्सततं वृष्णिपुंगव
abhisaṃdhāya tānvīrān upāvṛtto 'si keśava
saṃbandhinaḥ sudayitānsatataṃ vṛṣṇipuṃgava
- 12
कच्चित्पाण्डुसुताः पञ्च धृतराष्ट्रस्य चात्मजाः
लोकेषु विहरिष्यन्ति त्वया सह परंतप
kaccitpāṇḍusutāḥ pañca dhṛtarāṣṭrasya cātmajāḥ
lokeṣu vihariṣyanti tvayā saha paraṃtapa
- 13
स्वराष्ट्रेषु च राजानः कच्चित्प्राप्स्यन्ति वै सुखम्
कौरवेषु प्रशान्तेषु त्वया नाथेन माधव
svarāṣṭreṣu ca rājānaḥ kaccitprāpsyanti vai sukham
kauraveṣu praśānteṣu tvayā nāthena mādhava
- 14
या मे संभावना तात त्वयि नित्यम् अवर्तत
अपि सा सफला कृष्ण कृता ते भरतान्प्रति
yā me saṃbhāvanā tāta tvayi nityam avartata
api sā saphalā kṛṣṇa kṛtā te bharatānprati
- 15
वासुदेव उवाच
कृतो यत्नो मया ब्रह्मन्सौभ्रात्रे कौरवान्प्रति
न चाशक्यन्त संधातुं ते ऽधर्मरुचयो मया
vāsudeva uvāca
kṛto yatno mayā brahmansaubhrātre kauravānprati
na cāśakyanta saṃdhātuṃ te 'dharmarucayo mayā
- 16
ततस्ते निधनं प्राप्ताः सर्वे ससुतबान्धवाः
न दिष्टम् अभ्यतिक्रान्तुं शक्यं बुद्ध्या बलेन वा
महर्षे विदितं नूनं सर्वम् एतत्तवानघ
tataste nidhanaṃ prāptāḥ sarve sasutabāndhavāḥ
na diṣṭam abhyatikrāntuṃ śakyaṃ buddhyā balena vā
maharṣe viditaṃ nūnaṃ sarvam etattavānagha
- 17
ते ऽत्यक्रामन्मतिं मह्यं भीष्मस्य विदुरस्य च
ततो यमक्षयं जग्मुः समासाद्येतरेतरम्
te 'tyakrāmanmatiṃ mahyaṃ bhīṣmasya vidurasya ca
tato yamakṣayaṃ jagmuḥ samāsādyetaretaram
- 18
पञ्च वै पाण्डवाः शिष्टा हतमित्रा हतात्मजाः
धार्तराष्ट्राश्च निहताः सर्वे ससुतबान्धवाः
pañca vai pāṇḍavāḥ śiṣṭā hatamitrā hatātmajāḥ
dhārtarāṣṭrāśca nihatāḥ sarve sasutabāndhavāḥ
- 19
इत्युक्तवचने कृष्णे भृशं क्रोधसमन्वितः
उत्तङ्कः प्रत्युवाचैनं रोषाद् उत्फाल्य लोचने
ityuktavacane kṛṣṇe bhṛśaṃ krodhasamanvitaḥ
uttaṅkaḥ pratyuvācainaṃ roṣād utphālya locane
- 20
यस्माच्छक्तेन ते कृष्ण न त्राताः कुरुपाण्डवाः
संबन्धिनः प्रियास्तस्माच्छप्स्ये ऽहं त्वाम् असंशयम्
yasmācchaktena te kṛṣṇa na trātāḥ kurupāṇḍavāḥ
saṃbandhinaḥ priyāstasmācchapsye 'haṃ tvām asaṃśayam
- 21
न च ते प्रसभं यस्मात्ते निगृह्य निवर्तिताः
तस्मान्मन्युपरीतस्त्वां शप्स्यामि मधुसूदन
na ca te prasabhaṃ yasmātte nigṛhya nivartitāḥ
tasmānmanyuparītastvāṃ śapsyāmi madhusūdana
- 22
त्वया हि शक्तेन सता मिथ्याचारेण माधव
उपचीर्णाः कुरुश्रेष्ठा यस्त्वेतान्समुपेक्षथाः
tvayā hi śaktena satā mithyācāreṇa mādhava
upacīrṇāḥ kuruśreṣṭhā yastvetānsamupekṣathāḥ
- 23
वासुदेव उवाच
शृणु मे विस्तरेणेदं यद्वक्ष्ये भृगुनन्दन
गृहाणानुनयं चापि तपस्वी ह्यसि भार्गव
vāsudeva uvāca
śṛṇu me vistareṇedaṃ yadvakṣye bhṛgunandana
gṛhāṇānunayaṃ cāpi tapasvī hyasi bhārgava
- 24
श्रुत्वा त्वम् एतद् अध्यात्मं मुञ्चेथाः शापम् अद्य वै
न च मां तपसाल्पेन शक्तो ऽभिभवितुं पुमान्
śrutvā tvam etad adhyātmaṃ muñcethāḥ śāpam adya vai
na ca māṃ tapasālpena śakto 'bhibhavituṃ pumān
- 25
न च ते तपसो नाशम् इच्छामि जपतां वर
तपस्ते सुमहद्दीप्तं गुरवश्चापि तोषिताः
na ca te tapaso nāśam icchāmi japatāṃ vara
tapaste sumahaddīptaṃ guravaścāpi toṣitāḥ
- 26
कौमारं ब्रह्मचर्यं ते जानामि द्विजसत्तम
दुःखार्जितस्य तपसस्तस्मान्नेच्छामि ते व्ययम्
kaumāraṃ brahmacaryaṃ te jānāmi dvijasattama
duḥkhārjitasya tapasastasmānnecchāmi te vyayam

