27 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
शुश्रूषे तस्य धर्मज्ञ राजर्षेः परिकीर्तनम्
द्वैपायन मरुत्तस्य कथां प्रब्रूहि मे ऽनघ
yudhiṣṭhira uvāca
śuśrūṣe tasya dharmajña rājarṣeḥ parikīrtanam
dvaipāyana maruttasya kathāṃ prabrūhi me 'nagha
- 2
व्यास उवाच
आसीत्कृतयुगे पूर्वं मनुर्दण्डधरः प्रभुः
तस्य पुत्रो महेष्वासः प्रजातिर् इति विश्रुतः
vyāsa uvāca
āsītkṛtayuge pūrvaṃ manurdaṇḍadharaḥ prabhuḥ
tasya putro maheṣvāsaḥ prajātir iti viśrutaḥ
- 3
प्रजातेर् अभवत्पुत्रः क्षुप इत्यभिविश्रुतः
क्षुपस्य पुत्रस्त्विक्ष्वाकुर्महीपालो ऽभवत्प्रभुः
prajāter abhavatputraḥ kṣupa ityabhiviśrutaḥ
kṣupasya putrastvikṣvākurmahīpālo 'bhavatprabhuḥ
- 4
तस्य पुत्रशतं राजन्न् आसीत्परमधार्मिकम्
तांस्तु सर्वान्महीपालान् इक्ष्वाकुर् अकरोत्प्रभुः
tasya putraśataṃ rājann āsītparamadhārmikam
tāṃstu sarvānmahīpālān ikṣvākur akarotprabhuḥ
- 5
तेषां ज्येष्ठस्तु विंशो ऽभूत्प्रतिमानं धनुष्मताम्
विंशस्य पुत्रः कल्याणो विविंशो नाम भारत
teṣāṃ jyeṣṭhastu viṃśo 'bhūtpratimānaṃ dhanuṣmatām
viṃśasya putraḥ kalyāṇo viviṃśo nāma bhārata
- 6
विविंशस्य सुता राजन्बभूवुर्दश पञ्च च
सर्वे धनुषि विक्रान्ता ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः
viviṃśasya sutā rājanbabhūvurdaśa pañca ca
sarve dhanuṣi vikrāntā brahmaṇyāḥ satyavādinaḥ
- 7
दानधर्मरताः सन्तः सततं प्रियवादिनः
तेषां ज्येष्ठः खनीनेत्रः स तान्सर्वान् अपीडयत्
dānadharmaratāḥ santaḥ satataṃ priyavādinaḥ
teṣāṃ jyeṣṭhaḥ khanīnetraḥ sa tānsarvān apīḍayat
- 8
खनीनेत्रस्तु विक्रान्तो जित्वा राज्यम् अकण्टकम्
नाशक्नोद्रक्षितुं राज्यं नान्वरज्यन्त तं प्रजाः
khanīnetrastu vikrānto jitvā rājyam akaṇṭakam
nāśaknodrakṣituṃ rājyaṃ nānvarajyanta taṃ prajāḥ
- 9
तम् अपास्य च तद्राष्ट्रं तस्य पुत्रं सुवर्चसम्
अभ्यषिञ्चत राजेन्द्र मुदितं चाभवत्तदा
tam apāsya ca tadrāṣṭraṃ tasya putraṃ suvarcasam
abhyaṣiñcata rājendra muditaṃ cābhavattadā
- 10
स पितुर्विक्रियां दृष्ट्वा राज्यान्निरसनं तथा
नियतो वर्तयामास प्रजाहितचिकीर्षया
sa piturvikriyāṃ dṛṣṭvā rājyānnirasanaṃ tathā
niyato vartayāmāsa prajāhitacikīrṣayā
- 11
ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शुचिः शमदमान्वितः
प्रजास्तं चान्वरज्यन्त धर्मनित्यं मनस्विनम्
brahmaṇyaḥ satyavādī ca śuciḥ śamadamānvitaḥ
prajāstaṃ cānvarajyanta dharmanityaṃ manasvinam
- 12
तस्य धर्मप्रवृत्तस्य व्यशीर्यत्कोशवाहनम्
तं क्षीणकोशं सामन्ताः समन्तात्पर्यपीडयन्
tasya dharmapravṛttasya vyaśīryatkośavāhanam
taṃ kṣīṇakośaṃ sāmantāḥ samantātparyapīḍayan
- 13
स पीड्यमानो बहुभिः क्षीणकोशस्त्व् अवाहनः
आर्तिम् आर्छत्परां राजा सह भृत्यैः पुरेण च
sa pīḍyamāno bahubhiḥ kṣīṇakośastv avāhanaḥ
ārtim ārchatparāṃ rājā saha bhṛtyaiḥ pureṇa ca
- 14
न चैनं परिहर्तुं ते ऽशक्नुवन्परिसंक्षये
सम्यग्वृत्तो हि राजा स धर्मनित्यो युधिष्ठिर
na cainaṃ parihartuṃ te 'śaknuvanparisaṃkṣaye
samyagvṛtto hi rājā sa dharmanityo yudhiṣṭhira
- 15
यदा तु परमाम् आर्तिं गतो ऽसौ सपुरो नृपः
ततः प्रदध्मौ स करं प्रादुरासीत्ततो बलम्
yadā tu paramām ārtiṃ gato 'sau sapuro nṛpaḥ
tataḥ pradadhmau sa karaṃ prādurāsīttato balam
- 16
ततस्तान् अजयत्सर्वान्प्रातिसीमान्नराधिपान्
एतस्मात्कारणाद्राजन्विश्रुतः स करंधमः
tatastān ajayatsarvānprātisīmānnarādhipān
etasmātkāraṇādrājanviśrutaḥ sa karaṃdhamaḥ
- 17
तस्य कारंधमः पुत्रस्त्रेतायुगमुखे ऽभवत्
इन्द्राद् अनवरः श्रीमान्देवैर् अपि सुदुर्जयः
tasya kāraṃdhamaḥ putrastretāyugamukhe 'bhavat
indrād anavaraḥ śrīmāndevair api sudurjayaḥ
- 18
तस्य सर्वे महीपाला वर्तन्ते स्म वशे तदा
स हि सम्राड् अभूत्तेषां वृत्तेन च बलेन च
tasya sarve mahīpālā vartante sma vaśe tadā
sa hi samrāḍ abhūtteṣāṃ vṛttena ca balena ca
- 19
अविक्षिन्नाम धर्मात्मा शौर्येणेन्द्रसमो ऽभवत्
यज्ञशीलः कर्मरतिर्धृतिमान्संयतेन्द्रियः
avikṣinnāma dharmātmā śauryeṇendrasamo 'bhavat
yajñaśīlaḥ karmaratirdhṛtimānsaṃyatendriyaḥ
- 20
तेजसादित्यसदृशः क्षमया पृथिवीसमः
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या हिमवान् इव सुस्थिरः
tejasādityasadṛśaḥ kṣamayā pṛthivīsamaḥ
bṛhaspatisamo buddhyā himavān iva susthiraḥ
- 21
कर्मणा मनसा वाचा दमेन प्रशमेन च
मनांस्याराधयामास प्रजानां स महीपतिः
karmaṇā manasā vācā damena praśamena ca
manāṃsyārādhayāmāsa prajānāṃ sa mahīpatiḥ
- 22
य ईजे हयमेधानां शतेन विधिवत्प्रभुः
याजयामास यं विद्वान्स्वयम् एवाङ्गिराः प्रभुः
ya īje hayamedhānāṃ śatena vidhivatprabhuḥ
yājayāmāsa yaṃ vidvānsvayam evāṅgirāḥ prabhuḥ
- 23
तस्य पुत्रो ऽतिचक्राम पितरं गुणवत्तया
मरुत्तो नाम धर्मज्ञश्चक्रवर्ती महायशाः
tasya putro 'ticakrāma pitaraṃ guṇavattayā
marutto nāma dharmajñaścakravartī mahāyaśāḥ
- 24
नागायुतसमप्राणः साक्षाद्विष्णुर् इवापरः
स यक्ष्यमाणो धर्मात्मा शातकुम्भमयान्युत
कारयामास शुभ्राणि भाजनानि सहस्रशः
nāgāyutasamaprāṇaḥ sākṣādviṣṇur ivāparaḥ
sa yakṣyamāṇo dharmātmā śātakumbhamayānyuta
kārayāmāsa śubhrāṇi bhājanāni sahasraśaḥ
- 25
मेरुं पर्वतम् आसाद्य हिमवत्पार्श्व उत्तरे
काञ्चनः सुमहान्पादस्तत्र कर्म चकार सः
meruṃ parvatam āsādya himavatpārśva uttare
kāñcanaḥ sumahānpādastatra karma cakāra saḥ
- 26
ततः कुण्डानि पात्रीश्च पिठराण्यासनानि च
चक्रुः सुवर्णकर्तारो येषां संख्या न विद्यते
tataḥ kuṇḍāni pātrīśca piṭharāṇyāsanāni ca
cakruḥ suvarṇakartāro yeṣāṃ saṃkhyā na vidyate
- 27
तस्यैव च समीपे स यज्ञवाटो बभूव ह
ईजे तत्र स धर्मात्मा विधिवत्पृथिवीपतिः
मरुत्तः सहितैः सर्वैः प्रजापालैर्नराधिपः
tasyaiva ca samīpe sa yajñavāṭo babhūva ha
īje tatra sa dharmātmā vidhivatpṛthivīpatiḥ
maruttaḥ sahitaiḥ sarvaiḥ prajāpālairnarādhipaḥ

