23 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
श्रुत्वैतद्वचनं ब्रह्मन्व्यासेनोक्तं महात्मना
अश्वमेधं प्रति तदा किं नृपः प्रचकार ह
janamejaya uvāca
śrutvaitadvacanaṃ brahmanvyāsenoktaṃ mahātmanā
aśvamedhaṃ prati tadā kiṃ nṛpaḥ pracakāra ha
- 2
रत्नं च यन्मरुत्तेन निहितं पृथिवीतले
तद् अवाप कथं चेति तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम
ratnaṃ ca yanmaruttena nihitaṃ pṛthivītale
tad avāpa kathaṃ ceti tanme brūhi dvijottama
- 3
वैशंपायन उवाच
श्रुत्वा द्वैपायनवचो धर्मराजो युधिष्ठिरः
भ्रातॄन्सर्वान्समानाय्य काले वचनम् अब्रवीत्
अर्जुनं भीमसेनं च माद्रीपुत्रौ यमावपि
vaiśaṃpāyana uvāca
śrutvā dvaipāyanavaco dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
bhrātṝnsarvānsamānāyya kāle vacanam abravīt
arjunaṃ bhīmasenaṃ ca mādrīputrau yamāvapi
- 4
श्रुतं वो वचनं वीराः सौहृदाद्यन्महात्मना
कुरूणां हितकामेन प्रोक्तं कृष्णेन धीमता
śrutaṃ vo vacanaṃ vīrāḥ sauhṛdādyanmahātmanā
kurūṇāṃ hitakāmena proktaṃ kṛṣṇena dhīmatā
- 5
तपोवृद्धेन महता सुहृदां भूतिम् इच्छता
गुरुणा धर्मशीलेन व्यासेनाद्भुतकर्मणा
tapovṛddhena mahatā suhṛdāṃ bhūtim icchatā
guruṇā dharmaśīlena vyāsenādbhutakarmaṇā
- 6
भीष्मेण च महाप्राज्ञ गोविन्देन च धीमता
संस्मृत्य तद् अहं सम्यक्कर्तुम् इच्छामि पाण्डवाः
bhīṣmeṇa ca mahāprājña govindena ca dhīmatā
saṃsmṛtya tad ahaṃ samyakkartum icchāmi pāṇḍavāḥ
- 7
आयत्यां च तदात्वे च सर्वेषां तद्धि नो हितम्
अनुबन्धे च कल्याणं यद्वचो ब्रह्मवादिनः
āyatyāṃ ca tadātve ca sarveṣāṃ taddhi no hitam
anubandhe ca kalyāṇaṃ yadvaco brahmavādinaḥ
- 8
इयं हि वसुधा सर्वा क्षीणरत्ना कुरूद्वहाः
तच्चाचष्ट बहु व्यासो मरुत्तस्य धनं नृपाः
iyaṃ hi vasudhā sarvā kṣīṇaratnā kurūdvahāḥ
taccācaṣṭa bahu vyāso maruttasya dhanaṃ nṛpāḥ
- 9
यद्येतद्वो बहुमतं मन्यध्वं वा क्षमं यदि
तद् आनयामहे सर्वे कथं वा भीम मन्यसे
yadyetadvo bahumataṃ manyadhvaṃ vā kṣamaṃ yadi
tad ānayāmahe sarve kathaṃ vā bhīma manyase
- 10
इत्युक्तवाक्ये नृपतौ तदा कुरुकुलोद्वह
भीमसेनो नृपश्रेष्ठं प्राञ्जलिर्वाक्यम् अब्रवीत्
ityuktavākye nṛpatau tadā kurukulodvaha
bhīmaseno nṛpaśreṣṭhaṃ prāñjalirvākyam abravīt
- 11
रोचते मे महाबाहो यद् इदं भाषितं त्वया
व्यासाख्यातस्य वित्तस्य समुपानयनं प्रति
rocate me mahābāho yad idaṃ bhāṣitaṃ tvayā
vyāsākhyātasya vittasya samupānayanaṃ prati
- 12
यदि तत्प्राप्नुयामेह धनम् आविक्षितं प्रभो
कृतम् एव महाराज भवेद् इति मतिर्मम
yadi tatprāpnuyāmeha dhanam āvikṣitaṃ prabho
kṛtam eva mahārāja bhaved iti matirmama
- 13
ते वयं प्रणिपातेन गिरीशस्य महात्मनः
तद् आनयाम भद्रं ते समभ्यर्च्य कपर्दिनम्
te vayaṃ praṇipātena girīśasya mahātmanaḥ
tad ānayāma bhadraṃ te samabhyarcya kapardinam
- 14
तं विभुं देवदेवेशं तस्यैवानुचरांश्च तान्
प्रसाद्यार्थम् अवाप्स्यामो नूनं वाग्बुद्धिकर्मभिः
taṃ vibhuṃ devadeveśaṃ tasyaivānucarāṃśca tān
prasādyārtham avāpsyāmo nūnaṃ vāgbuddhikarmabhiḥ
- 15
रक्षन्ते ये च तद्द्रव्यं किंकरा रौद्रदर्शनाः
ते च वश्या भविष्यन्ति प्रसन्ने वृषभध्वजे
rakṣante ye ca taddravyaṃ kiṃkarā raudradarśanāḥ
te ca vaśyā bhaviṣyanti prasanne vṛṣabhadhvaje
- 16
श्रुत्वैवं वदतस्तस्य वाक्यं भीमस्य भारत
प्रीतो धर्मात्मजो राजा बभूवातीव भारत
अर्जुनप्रमुखाश्चापि तथेत्येवाब्रुवन्मुदा
śrutvaivaṃ vadatastasya vākyaṃ bhīmasya bhārata
prīto dharmātmajo rājā babhūvātīva bhārata
arjunapramukhāścāpi tathetyevābruvanmudā
- 17
कृत्वा तु पाण्डवाः सर्वे रत्नाहरणनिश्चयम्
सेनाम् आज्ञापयामासुर्नक्षत्रे ऽहनि च ध्रुवे
kṛtvā tu pāṇḍavāḥ sarve ratnāharaṇaniścayam
senām ājñāpayāmāsurnakṣatre 'hani ca dhruve
- 18
ततो ययुः पाण्डुसुता ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च
अर्चयित्वा सुरश्रेष्ठं पूर्वम् एव महेश्वरम्
tato yayuḥ pāṇḍusutā brāhmaṇānsvasti vācya ca
arcayitvā suraśreṣṭhaṃ pūrvam eva maheśvaram
- 19
मोदकैः पायसेनाथ मांसापूपैस्तथैव च
आशास्य च महात्मानं प्रययुर्मुदिता भृशम्
modakaiḥ pāyasenātha māṃsāpūpaistathaiva ca
āśāsya ca mahātmānaṃ prayayurmuditā bhṛśam
- 20
तेषां प्रयास्यतां तत्र मङ्गलानि शुभान्यथ
प्राहुः प्रहृष्टमनसो द्विजाग्र्या नागराश्च ते
teṣāṃ prayāsyatāṃ tatra maṅgalāni śubhānyatha
prāhuḥ prahṛṣṭamanaso dvijāgryā nāgarāśca te
- 21
ततः प्रदक्षिणीकृत्य शिरोभिः प्रणिपत्य च
ब्राह्मणान् अग्निसहितान्प्रययुः पाण्डुनन्दनाः
tataḥ pradakṣiṇīkṛtya śirobhiḥ praṇipatya ca
brāhmaṇān agnisahitānprayayuḥ pāṇḍunandanāḥ
- 22
समनुज्ञाप्य राजानं पुत्रशोकसमाहतम्
धृतराष्ट्रं सभार्यं वै पृथां पृथुललोचनाम्
samanujñāpya rājānaṃ putraśokasamāhatam
dhṛtarāṣṭraṃ sabhāryaṃ vai pṛthāṃ pṛthulalocanām
- 23
मूले निक्षिप्य कौरव्यं युयुत्सुं धृतराष्ट्रजम्
सम्पूज्यमानाः पौरैश्च ब्राह्मणैश्च मनीषिभिः
mūle nikṣipya kauravyaṃ yuyutsuṃ dhṛtarāṣṭrajam
sampūjyamānāḥ pauraiśca brāhmaṇaiśca manīṣibhiḥ

