32 shlokas
- 1
अर्जुन उवाच
किम् आगमनकृत्यं ते कौरव्यकुलनन्दिनि
मणिपूरपतेर्मातुस्तथैव च रणाजिरे
arjuna uvāca
kim āgamanakṛtyaṃ te kauravyakulanandini
maṇipūrapatermātustathaiva ca raṇājire
- 2
कच्चित्कुशलकामासि राज्ञो ऽस्य भुजगात्मजे
मम वा चञ्चलापाङ्गे कच्चित्त्वं शुभम् इच्छसि
kaccitkuśalakāmāsi rājño 'sya bhujagātmaje
mama vā cañcalāpāṅge kaccittvaṃ śubham icchasi
- 3
कच्चित्ते पृथुलश्रोणि नाप्रियं शुभदर्शने
अकार्षम् अहम् अज्ञानाद् अयं वा बभ्रुवाहनः
kaccitte pṛthulaśroṇi nāpriyaṃ śubhadarśane
akārṣam aham ajñānād ayaṃ vā babhruvāhanaḥ
- 4
कच्चिच्च राजपुत्री ते सपत्नी चैत्रवाहिनी
चित्राङ्गदा वरारोहा नापराध्यति किंचन
kaccicca rājaputrī te sapatnī caitravāhinī
citrāṅgadā varārohā nāparādhyati kiṃcana
- 5
तम् उवाचोरगपतेर्दुहिता प्रहसन्त्यथ
न मे त्वम् अपराद्धो ऽसि न नृपो बभ्रुवाहनः
न जनित्री तथास्येयं मम या प्रेष्यवत्स्थिता
tam uvācoragapaterduhitā prahasantyatha
na me tvam aparāddho 'si na nṛpo babhruvāhanaḥ
na janitrī tathāsyeyaṃ mama yā preṣyavatsthitā
- 6
श्रूयतां यद्यथा चेदं मया सर्वं विचेष्टितम्
न मे कोपस्त्वया कार्यः शिरसा त्वां प्रसादये
śrūyatāṃ yadyathā cedaṃ mayā sarvaṃ viceṣṭitam
na me kopastvayā kāryaḥ śirasā tvāṃ prasādaye
- 7
त्वत्प्रीत्यर्थं हि कौरव्य कृतम् एतन्मयानघ
यत्तच्छृणु महाबाहो निखिलेन धनंजय
tvatprītyarthaṃ hi kauravya kṛtam etanmayānagha
yattacchṛṇu mahābāho nikhilena dhanaṃjaya
- 8
महाभारतयुद्धे यत्त्वया शांतनवो नृपः
अधर्मेण हतः पार्थ तस्यैषा निष्कृतिः कृता
mahābhāratayuddhe yattvayā śāṃtanavo nṛpaḥ
adharmeṇa hataḥ pārtha tasyaiṣā niṣkṛtiḥ kṛtā
- 9
न हि भीष्मस्त्वया वीर युध्यमानो निपातितः
शिखण्डिना तु संसक्तस्तम् आश्रित्य हतस्त्वया
na hi bhīṣmastvayā vīra yudhyamāno nipātitaḥ
śikhaṇḍinā tu saṃsaktastam āśritya hatastvayā
- 10
तस्य शान्तिम् अकृत्वा तु त्यजेस्त्वं यदि जीवितम्
कर्मणा तेन पापेन पतेथा निरये ध्रुवम्
tasya śāntim akṛtvā tu tyajestvaṃ yadi jīvitam
karmaṇā tena pāpena patethā niraye dhruvam
- 11
एषा तु विहिता शान्तिः पुत्राद्यां प्राप्तवान् असि
वसुभिर्वसुधापाल गङ्गया च महामते
eṣā tu vihitā śāntiḥ putrādyāṃ prāptavān asi
vasubhirvasudhāpāla gaṅgayā ca mahāmate
- 12
पुरा हि श्रुतम् एतद्वै वसुभिः कथितं मया
गङ्गायास्तीरम् आगम्य हते शांतनवे नृपे
purā hi śrutam etadvai vasubhiḥ kathitaṃ mayā
gaṅgāyāstīram āgamya hate śāṃtanave nṛpe
- 13
आप्लुत्य देवा वसवः समेत्य च महानदीम्
इदम् ऊचुर्वचो घोरं भागीरथ्या मते तदा
āplutya devā vasavaḥ sametya ca mahānadīm
idam ūcurvaco ghoraṃ bhāgīrathyā mate tadā
- 14
एष शांतनवो भीष्मो निहतः सव्यसाचिना
अयुध्यमानः संग्रामे संसक्तो ऽन्येन भामिनि
eṣa śāṃtanavo bhīṣmo nihataḥ savyasācinā
ayudhyamānaḥ saṃgrāme saṃsakto 'nyena bhāmini
- 15
तद् अनेनाभिषङ्गेण वयम् अप्यर्जुनं शुभे
शापेन योजयामेति तथास्त्विति च साब्रवीत्
tad anenābhiṣaṅgeṇa vayam apyarjunaṃ śubhe
śāpena yojayāmeti tathāstviti ca sābravīt
- 16
तद् अहं पितुर् आवेद्य भृशं प्रव्यथितेन्द्रिया
अभवं स च तच्छ्रुत्वा विषादम् अगमत्परम्
tad ahaṃ pitur āvedya bhṛśaṃ pravyathitendriyā
abhavaṃ sa ca tacchrutvā viṣādam agamatparam
- 17
पिता तु मे वसून्गत्वा त्वदर्थं समयाचत
पुनः पुनः प्रसाद्यैनांस्त एनम् इदम् अब्रुवन्
pitā tu me vasūngatvā tvadarthaṃ samayācata
punaḥ punaḥ prasādyaināṃsta enam idam abruvan
- 18
पुनस्तस्य महाभाग मणिपूरेश्वरो युवा
स एनं रणमध्यस्थं शरैः पातयिता भुवि
punastasya mahābhāga maṇipūreśvaro yuvā
sa enaṃ raṇamadhyasthaṃ śaraiḥ pātayitā bhuvi
- 19
एवं कृते स नागेन्द्र मुक्तशापो भविष्यति
गच्छेति वसुभिश्चोक्तो मम चेदं शशंस सः
evaṃ kṛte sa nāgendra muktaśāpo bhaviṣyati
gaccheti vasubhiścokto mama cedaṃ śaśaṃsa saḥ
- 20
तच्छ्रुत्वा त्वं मया तस्माच्छापाद् असि विमोक्षितः
न हि त्वां देवराजो ऽपि समरेषु पराजयेत्
tacchrutvā tvaṃ mayā tasmācchāpād asi vimokṣitaḥ
na hi tvāṃ devarājo 'pi samareṣu parājayet
- 21
आत्मा पुत्रः स्मृतस्तस्मात्तेनेहासि पराजितः
नात्र दोषो मम मतः कथं वा मन्यसे विभो
ātmā putraḥ smṛtastasmāttenehāsi parājitaḥ
nātra doṣo mama mataḥ kathaṃ vā manyase vibho
- 22
इत्येवम् उक्तो विजयः प्रसन्नात्माब्रवीद् इदम्
सर्वं मे सुप्रियं देवि यद् एतत्कृतवत्यसि
ityevam ukto vijayaḥ prasannātmābravīd idam
sarvaṃ me supriyaṃ devi yad etatkṛtavatyasi
- 23
इत्युक्त्वाथाब्रवीत्पुत्रं मणिपूरेश्वरं जयः
चित्राङ्गदायाः शृण्वन्त्याः कौरव्यदुहितुस्तथा
ityuktvāthābravītputraṃ maṇipūreśvaraṃ jayaḥ
citrāṅgadāyāḥ śṛṇvantyāḥ kauravyaduhitustathā
- 24
युधिष्ठिरस्याश्वमेधः परां चैत्रीं भविष्यति
तत्रागच्छेः सहामात्यो मातृभ्यां सहितो नृप
yudhiṣṭhirasyāśvamedhaḥ parāṃ caitrīṃ bhaviṣyati
tatrāgaccheḥ sahāmātyo mātṛbhyāṃ sahito nṛpa
- 25
इत्येवम् उक्तः पार्थेन स राजा बभ्रुवाहनः
उवाच पितरं धीमान् इदम् अस्राविलेक्षणः
ityevam uktaḥ pārthena sa rājā babhruvāhanaḥ
uvāca pitaraṃ dhīmān idam asrāvilekṣaṇaḥ
- 26
उपयास्यामि धर्मज्ञ भवतः शासनाद् अहम्
अश्वमेधे महायज्ञे द्विजातिपरिवेषकः
upayāsyāmi dharmajña bhavataḥ śāsanād aham
aśvamedhe mahāyajñe dvijātipariveṣakaḥ
- 27
मम त्वनुग्रहार्थाय प्रविशस्व पुरं स्वकम्
भार्याभ्यां सह शत्रुघ्न मा भूत्ते ऽत्र विचारणा
mama tvanugrahārthāya praviśasva puraṃ svakam
bhāryābhyāṃ saha śatrughna mā bhūtte 'tra vicāraṇā
- 28
उषित्वेह विशल्यस्त्वं सुखं स्वे वेश्मनि प्रभो
पुनर् अश्वानुगमनं कर्तासि जयतां वर
uṣitveha viśalyastvaṃ sukhaṃ sve veśmani prabho
punar aśvānugamanaṃ kartāsi jayatāṃ vara
- 29
इत्युक्तः स तु पुत्रेण तदा वानरकेतनः
स्मयन्प्रोवाच कौन्तेयस्तदा चित्राङ्गदासुतम्
ityuktaḥ sa tu putreṇa tadā vānaraketanaḥ
smayanprovāca kaunteyastadā citrāṅgadāsutam
- 30
विदितं ते महाबाहो यथा दीक्षां चराम्यहम्
न स तावत्प्रवेक्ष्यामि पुरं ते पृथुलोचन
viditaṃ te mahābāho yathā dīkṣāṃ carāmyaham
na sa tāvatpravekṣyāmi puraṃ te pṛthulocana

