28 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
स तं दृष्ट्वा तथाभूतं राजानं घोरदर्शनम्
दीर्घश्मश्रुधरं नॄणां शोणितेन समुक्षितम्
vaiśaṃpāyana uvāca
sa taṃ dṛṣṭvā tathābhūtaṃ rājānaṃ ghoradarśanam
dīrghaśmaśrudharaṃ nṝṇāṃ śoṇitena samukṣitam
- 2
चकार न व्यथां विप्रो राजा त्वेनम् अथाब्रवीत्
प्रत्युत्थाय महातेजा भयकर्ता यमोपमः
cakāra na vyathāṃ vipro rājā tvenam athābravīt
pratyutthāya mahātejā bhayakartā yamopamaḥ
- 3
दिष्ट्या त्वम् असि कल्याण षष्ठे काले ममान्तिकम्
भक्षं मृगयमाणस्य सम्प्राप्तो द्विजसत्तम
diṣṭyā tvam asi kalyāṇa ṣaṣṭhe kāle mamāntikam
bhakṣaṃ mṛgayamāṇasya samprāpto dvijasattama
- 4
उत्तङ्क उवाच
राजन्गुर्वर्थिनं विद्धि चरन्तं माम् इहागतम्
न च गुर्वर्थम् उद्युक्तं हिंस्यम् आहुर्मनीषिणः
uttaṅka uvāca
rājangurvarthinaṃ viddhi carantaṃ mām ihāgatam
na ca gurvartham udyuktaṃ hiṃsyam āhurmanīṣiṇaḥ
- 5
राजोवाच
षष्ठे काले ममाहारो विहितो द्विजसत्तम
न च शक्यः समुत्स्रष्टुं क्षुधितेन मयाद्य वै
rājovāca
ṣaṣṭhe kāle mamāhāro vihito dvijasattama
na ca śakyaḥ samutsraṣṭuṃ kṣudhitena mayādya vai
- 6
उत्तङ्क उवाच
एवम् अस्तु महाराज समयः क्रियतां तु मे
गुर्वर्थम् अभिनिर्वर्त्य पुनर् एष्यामि ते वशम्
uttaṅka uvāca
evam astu mahārāja samayaḥ kriyatāṃ tu me
gurvartham abhinirvartya punar eṣyāmi te vaśam
- 7
संश्रुतश्च मया यो ऽर्थो गुरवे राजसत्तम
त्वदधीनः स राजेन्द्र तं त्वा भिक्षे नरेश्वर
saṃśrutaśca mayā yo 'rtho gurave rājasattama
tvadadhīnaḥ sa rājendra taṃ tvā bhikṣe nareśvara
- 8
ददासि विप्रमुख्येभ्यस्त्वं हि रत्नानि सर्वशः
दाता त्वं च नरव्याघ्र पात्रभूतः क्षिताविह
पात्रं प्रतिग्रहे चापि विद्धि मां नृपसत्तम
dadāsi vipramukhyebhyastvaṃ hi ratnāni sarvaśaḥ
dātā tvaṃ ca naravyāghra pātrabhūtaḥ kṣitāviha
pātraṃ pratigrahe cāpi viddhi māṃ nṛpasattama
- 9
उपाकृत्य गुरोर् अर्थं त्वदायत्तम् अरिंदम
समयेनेह राजेन्द्र पुनर् एष्यामि ते वशम्
upākṛtya guror arthaṃ tvadāyattam ariṃdama
samayeneha rājendra punar eṣyāmi te vaśam
- 10
सत्यं ते प्रतिजानामि नात्र मिथ्यास्ति किंचन
अनृतं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि कुतो ऽन्यथा
satyaṃ te pratijānāmi nātra mithyāsti kiṃcana
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me svaireṣvapi kuto 'nyathā
- 11
सौदास उवाच
यदि मत्तस्त्वदायत्तो गुर्वर्थः कृत एव सः
यदि चास्मि प्रतिग्राह्यः सांप्रतं तद्ब्रवीहि मे
saudāsa uvāca
yadi mattastvadāyatto gurvarthaḥ kṛta eva saḥ
yadi cāsmi pratigrāhyaḥ sāṃprataṃ tadbravīhi me
- 12
उत्तङ्क उवाच
प्रतिग्राह्यो मतो मे त्वं सदैव पुरुषर्षभ
सो ऽहं त्वाम् अनुसंप्राप्तो भिक्षितुं मणिकुण्डले
uttaṅka uvāca
pratigrāhyo mato me tvaṃ sadaiva puruṣarṣabha
so 'haṃ tvām anusaṃprāpto bhikṣituṃ maṇikuṇḍale
- 13
सौदास उवाच
पत्न्यास्ते मम विप्रर्षे रुचिरे मणिकुण्डले
वरयार्थं त्वम् अन्यं वै तं ते दास्यामि सुव्रत
saudāsa uvāca
patnyāste mama viprarṣe rucire maṇikuṇḍale
varayārthaṃ tvam anyaṃ vai taṃ te dāsyāmi suvrata
- 14
उत्तङ्क उवाच
अलं ते व्यपदेशेन प्रमाणं यदि ते वयम्
प्रयच्छ कुण्डले मे त्वं सत्यवाग्भव पार्थिव
uttaṅka uvāca
alaṃ te vyapadeśena pramāṇaṃ yadi te vayam
prayaccha kuṇḍale me tvaṃ satyavāgbhava pārthiva
- 15
वैशंपायन उवाच
इत्युक्तस्त्वब्रवीद्राजा तम् उत्तङ्कं पुनर्वचः
गच्छ मद्वचनाद्देवीं ब्रूहि देहीति सत्तम
vaiśaṃpāyana uvāca
ityuktastvabravīdrājā tam uttaṅkaṃ punarvacaḥ
gaccha madvacanāddevīṃ brūhi dehīti sattama
- 16
सैवम् उक्ता त्वया नूनं मद्वाक्येन शुचिस्मिता
प्रदास्यति द्विजश्रेष्ठ कुण्डले ते न संशयः
saivam uktā tvayā nūnaṃ madvākyena śucismitā
pradāsyati dvijaśreṣṭha kuṇḍale te na saṃśayaḥ
- 17
उत्तङ्क उवाच
क्व पत्नी भवतः शक्या मया द्रष्टुं नरेश्वर
स्वयं वापि भवान्पत्नीं किमर्थं नोपसर्पति
uttaṅka uvāca
kva patnī bhavataḥ śakyā mayā draṣṭuṃ nareśvara
svayaṃ vāpi bhavānpatnīṃ kimarthaṃ nopasarpati
- 18
सौदास उवाच
द्रक्ष्यते तां भवान् अद्य कस्मिंश्चिद्वननिर्झरे
षष्ठे काले न हि मया सा शक्या द्रष्टुम् अद्य वै
saudāsa uvāca
drakṣyate tāṃ bhavān adya kasmiṃścidvananirjhare
ṣaṣṭhe kāle na hi mayā sā śakyā draṣṭum adya vai
- 19
उत्तङ्कस्तु तथोक्तः स जगाम भरतर्षभ
मदयन्तीं च दृष्ट्वा सो ऽज्ञापयत्स्वं प्रयोजनम्
uttaṅkastu tathoktaḥ sa jagāma bharatarṣabha
madayantīṃ ca dṛṣṭvā so 'jñāpayatsvaṃ prayojanam
- 20
सौदासवचनं श्रुत्वा ततः सा पृथुलोचना
प्रत्युवाच महाबुद्धिम् उत्तङ्कं जनमेजय
saudāsavacanaṃ śrutvā tataḥ sā pṛthulocanā
pratyuvāca mahābuddhim uttaṅkaṃ janamejaya
- 21
एवम् एतन्महाब्रह्मन्नानृतं वदसे ऽनघ
अभिज्ञानं तु किंचित्त्वं समानेतुम् इहार्हसि
evam etanmahābrahmannānṛtaṃ vadase 'nagha
abhijñānaṃ tu kiṃcittvaṃ samānetum ihārhasi
- 22
इमे हि दिव्ये मणिकुण्डले मे देवाश्च यक्षाश्च महोरगाश्च
तैस्तैर् उपायैः परिहर्तुकामाश्छिद्रेषु नित्यं परितर्कयन्ति
ime hi divye maṇikuṇḍale me devāśca yakṣāśca mahoragāśca
taistair upāyaiḥ parihartukāmāśchidreṣu nityaṃ paritarkayanti
- 23
निक्षिप्तम् एतद्भुवि पन्नगास्तु रत्नं समासाद्य परामृषेयुः
यक्षास्तथोच्छिष्टधृतं सुराश्च निद्रावशं त्वा परिधर्षयेयुः
nikṣiptam etadbhuvi pannagāstu ratnaṃ samāsādya parāmṛṣeyuḥ
yakṣāstathocchiṣṭadhṛtaṃ surāśca nidrāvaśaṃ tvā paridharṣayeyuḥ
- 24
छिद्रेष्वेतेषु हि सदा ह्यधृष्येषु द्विजर्षभ
देवराक्षसनागानाम् अप्रमत्तेन धार्यते
chidreṣveteṣu hi sadā hyadhṛṣyeṣu dvijarṣabha
devarākṣasanāgānām apramattena dhāryate
- 25
स्यन्देते हि दिवा रुक्मं रात्रौ च द्विजसत्तम
नक्तं नक्षत्रताराणां प्रभाम् आक्षिप्य वर्तते
syandete hi divā rukmaṃ rātrau ca dvijasattama
naktaṃ nakṣatratārāṇāṃ prabhām ākṣipya vartate
- 26
एते ह्यामुच्य भगवन्क्षुत्पिपासाभयं कुतः
विषाग्निश्वापदेभ्यश्च भयं जातु न विद्यते
ete hyāmucya bhagavankṣutpipāsābhayaṃ kutaḥ
viṣāgniśvāpadebhyaśca bhayaṃ jātu na vidyate
- 27
ह्रस्वेन चैते आमुक्ते भवतो ह्रस्वके तदा
अनुरूपेण चामुक्ते तत्प्रमाणे हि जायतः
hrasvena caite āmukte bhavato hrasvake tadā
anurūpeṇa cāmukte tatpramāṇe hi jāyataḥ
- 28
एवंविधे ममैते वै कुण्डले परमार्चिते
त्रिषु लोकेषु विख्याते तद् अभिज्ञानम् आनय
evaṃvidhe mamaite vai kuṇḍale paramārcite
triṣu lokeṣu vikhyāte tad abhijñānam ānaya

