18 shlokas
- 1
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा दारुणं जनकात्मजा
परं विषादमागम्य वैदेही निपपात ह
lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā dāruṇaṃ janakātmajā
paraṃ viṣādamāgamya vaidehī nipapāta ha
- 2
सा मुहूर्तमिवासंज्ञा बाष्पव्याकुलितेक्षणा
लक्ष्मणं दीनया वाचा उवाच जनकात्मजा
sā muhūrtamivāsaṃjñā bāṣpavyākulitekṣaṇā
lakṣmaṇaṃ dīnayā vācā uvāca janakātmajā
- 3
मामिकेयं तनुर्नूनं सृष्टा दुःखाय लक्ष्मण
धात्रा यस्यास्तथा मेऽद्य दुःखमूर्तिः प्रदृश्यते
māmikeyaṃ tanurnūnaṃ sṛṣṭā duḥkhāya lakṣmaṇa
dhātrā yasyāstathā me'dya duḥkhamūrtiḥ pradṛśyate
- 4
किं नु पापं कृतं पूर्वं को वा दारैर्वियोजितः
याहं शुद्धसमाचारा त्यक्ता नृपतिना सती
kiṃ nu pāpaṃ kṛtaṃ pūrvaṃ ko vā dārairviyojitaḥ
yāhaṃ śuddhasamācārā tyaktā nṛpatinā satī
- 5
पुराहमाश्रमे वासं रामपादानुवर्तिनी
अनुरुध्यापि सौमित्रे दुःखे विपरिवर्तिनी
purāhamāśrame vāsaṃ rāmapādānuvartinī
anurudhyāpi saumitre duḥkhe viparivartinī
- 6
सा कथं ह्याश्रमे सौम्य वत्स्यामि विजनीकृता
आख्यास्यामि च कस्याहं दुःखं दुःखपरायणा
sā kathaṃ hyāśrame saumya vatsyāmi vijanīkṛtā
ākhyāsyāmi ca kasyāhaṃ duḥkhaṃ duḥkhaparāyaṇā
- 7
किं च वक्ष्यामि मुनिषु किं मयापकृतं नृपे
कस्मिन्वा कारणे त्यक्ता राघवेण महात्मना
kiṃ ca vakṣyāmi muniṣu kiṃ mayāpakṛtaṃ nṛpe
kasminvā kāraṇe tyaktā rāghaveṇa mahātmanā
- 8
न खल्वद्यैव सौमित्रे जीवितं जाह्नवीजले
त्यजेयं राजवंशस्तु भर्तुर्मे परिहास्यते
na khalvadyaiva saumitre jīvitaṃ jāhnavījale
tyajeyaṃ rājavaṃśastu bharturme parihāsyate
- 9
यथाज्ञां कुरु सौमित्रे त्यज मां दुःखभागिनीम्
निदेशे स्थीयतां राज्ञः शृणु चेदं वचो मम
yathājñāṃ kuru saumitre tyaja māṃ duḥkhabhāginīm
nideśe sthīyatāṃ rājñaḥ śṛṇu cedaṃ vaco mama
- 10
श्वश्रूणामविशेषेण प्राञ्जलिः प्रग्रहेण च
शिरसा वन्द्य चरणौ कुशलं ब्रूहि पार्थिवम्
śvaśrūṇāmaviśeṣeṇa prāñjaliḥ pragraheṇa ca
śirasā vandya caraṇau kuśalaṃ brūhi pārthivam
- 11
यथा भ्रातृषु वर्तेथास्तथा पौरेषु नित्यदा
परमो ह्येष धर्मः स्यादेषा कीर्तिरनुत्तमा
yathā bhrātṛṣu vartethāstathā paureṣu nityadā
paramo hyeṣa dharmaḥ syādeṣā kīrtiranuttamā
- 12
यत्त्वं पौरजनं राजन्धर्मेण समवाप्नुयाः
अहं तु नानुशोचामि स्वशरीरं नरर्षभ
यथापवादं पौराणां तथैव रघुनन्दन
yattvaṃ paurajanaṃ rājandharmeṇa samavāpnuyāḥ
ahaṃ tu nānuśocāmi svaśarīraṃ nararṣabha
yathāpavādaṃ paurāṇāṃ tathaiva raghunandana
- 13
एवं ब्रुवन्त्यां सीतायां लक्ष्मणो दीनचेतनः
शिरसा धरणीं गत्वा व्याहर्तुं न शशाक ह
evaṃ bruvantyāṃ sītāyāṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ
śirasā dharaṇīṃ gatvā vyāhartuṃ na śaśāka ha
- 14
प्रदक्षिणं च कृत्वा स रुदन्नेव महास्वनम्
आरुरोह पुनर्नावं नाविकं चाभ्यचोदयत्
pradakṣiṇaṃ ca kṛtvā sa rudanneva mahāsvanam
āruroha punarnāvaṃ nāvikaṃ cābhyacodayat
- 15
स गत्वा चोत्तरं कूलं शोकभारसमन्वितः
संमूढ इव दुःखेन रथमध्यारुहद्द्रुतम्
sa gatvā cottaraṃ kūlaṃ śokabhārasamanvitaḥ
saṃmūḍha iva duḥkhena rathamadhyāruhaddrutam
- 16
मुहुर्मुहुरपावृत्य दृष्ट्वा सीतामनाथवत्
वेष्टन्तीं परतीरस्थां लक्ष्मणः प्रययावथ
muhurmuhurapāvṛtya dṛṣṭvā sītāmanāthavat
veṣṭantīṃ paratīrasthāṃ lakṣmaṇaḥ prayayāvatha
- 17
दूरस्थं रथमालोक्य लक्ष्मणं च मुहुर्मुहुः
निरीक्षमाणामुद्विग्नां सीतां शोकः समाविशत्
dūrasthaṃ rathamālokya lakṣmaṇaṃ ca muhurmuhuḥ
nirīkṣamāṇāmudvignāṃ sītāṃ śokaḥ samāviśat
- 18
सा दुःखभारावनता तपस्विनी यशोधरा नाथमपश्यती सती
रुरोद सा बर्हिणनादिते वने महास्वनं दुःखपरायणा सती
sā duḥkhabhārāvanatā tapasvinī yaśodharā nāthamapaśyatī satī
ruroda sā barhiṇanādite vane mahāsvanaṃ duḥkhaparāyaṇā satī