Sarga 15

31 shlokas

1. 1

   ततस्तान्विद्रुतान्दृष्ट्वा यक्षाञ्शतसहस्रशः

   स्वयमेव धनाध्यक्षो निर्जगाम रणं प्रति

   tatastānvidrutāndṛṣṭvā yakṣāñśatasahasraśaḥ

   svayameva dhanādhyakṣo nirjagāma raṇaṃ prati

2. 2

   तत्र माणिचारो नाम यक्षः परमदुर्जयः

   वृतो यक्षसहस्रैः स चतुर्भिः समयोधयत्

   tatra māṇicāro nāma yakṣaḥ paramadurjayaḥ

   vṛto yakṣasahasraiḥ sa caturbhiḥ samayodhayat

3. 3

   ते गदामुसलप्रासशक्तितोमरमुद्गरैः

   अभिघ्नन्तो रणे यक्षा राक्षसानभिदुद्रुवुः

   te gadāmusalaprāsaśaktitomaramudgaraiḥ

   abhighnanto raṇe yakṣā rākṣasānabhidudruvuḥ

4. 4

   ततः प्रहस्तेन तदा सहस्रं निहतं रणे

   महोदरेण गदया सहस्रमपरं हतम्

   tataḥ prahastena tadā sahasraṃ nihataṃ raṇe

   mahodareṇa gadayā sahasramaparaṃ hatam

5. 5

   क्रुद्धेन च तदा राम मारीचेन दुरात्मना

   निमेषान्तरमात्रेण द्वे सहस्रे निपातिते

   kruddhena ca tadā rāma mārīcena durātmanā

   nimeṣāntaramātreṇa dve sahasre nipātite

6. 6

   धूम्राक्षेण समागम्य माणिभद्रो महारणे

   मुसलेनोरसि क्रोधात्ताडितो न च कम्पितः

   dhūmrākṣeṇa samāgamya māṇibhadro mahāraṇe

   musalenorasi krodhāttāḍito na ca kampitaḥ

7. 7

   ततो गदां समाविध्य माणिभद्रेण राक्षसः

   धूम्राक्षस्ताडितो मूर्ध्नि विह्वलो निपपात ह

   tato gadāṃ samāvidhya māṇibhadreṇa rākṣasaḥ

   dhūmrākṣastāḍito mūrdhni vihvalo nipapāta ha

8. 8

   धूम्राक्षं ताडितं दृष्ट्वा पतितं शोणितोक्षितम्

   अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धो माणिभद्रं दशाननः

   dhūmrākṣaṃ tāḍitaṃ dṛṣṭvā patitaṃ śoṇitokṣitam

   abhyadhāvatsusaṃkruddho māṇibhadraṃ daśānanaḥ

9. 9

   तं क्रुद्धमभिधावन्तं युगान्ताग्निमिवोत्थितम्

   शक्तिभिस्ताडयामास तिसृभिर्यक्षपुंगवः

   taṃ kruddhamabhidhāvantaṃ yugāntāgnimivotthitam

   śaktibhistāḍayāmāsa tisṛbhiryakṣapuṃgavaḥ

10. 10

    ततो राक्षसराजेन ताडितो गदया रणे

    तस्य तेन प्रहारेण मुकुटः पार्श्वमागतः

    तदा प्रभृति यक्षोऽसौ पार्श्वमौलिरिति स्मृतः

    tato rākṣasarājena tāḍito gadayā raṇe

    tasya tena prahāreṇa mukuṭaḥ pārśvamāgataḥ

    tadā prabhṛti yakṣo'sau pārśvamauliriti smṛtaḥ

11. 11

    तस्मिंस्तु विमुखे यक्षे माणिभद्रे महात्मनि

    संनादः सुमहान्राम तस्मिञ्शैले व्यवर्धत

    tasmiṃstu vimukhe yakṣe māṇibhadre mahātmani

    saṃnādaḥ sumahānrāma tasmiñśaile vyavardhata

12. 12

    ततो दूरात्प्रददृशे धनाध्यक्षो गदाधरः

    शुक्रप्रोष्ठपदाभ्यां च शङ्खपद्मसमावृतः

    tato dūrātpradadṛśe dhanādhyakṣo gadādharaḥ

    śukraproṣṭhapadābhyāṃ ca śaṅkhapadmasamāvṛtaḥ

13. 13

    स दृष्ट्वा भ्रातरं संख्ये शापाद्विभ्रष्टगौरवम्

    उवाच वचनं धीमान्युक्तं पैतामहे कुले

    sa dṛṣṭvā bhrātaraṃ saṃkhye śāpādvibhraṣṭagauravam

    uvāca vacanaṃ dhīmānyuktaṃ paitāmahe kule

14. 14

    मया त्वं वार्यमाणोऽपि नावगच्छसि दुर्मते

    पश्चादस्य फलं प्राप्य ज्ञास्यसे निरयं गतः

    mayā tvaṃ vāryamāṇo'pi nāvagacchasi durmate

    paścādasya phalaṃ prāpya jñāsyase nirayaṃ gataḥ

15. 15

    यो हि मोहाद्विषं पीत्वा नावगच्छति मानवः

    परिणामे स विमूढो जानीते कर्मणः फलम्

    yo hi mohādviṣaṃ pītvā nāvagacchati mānavaḥ

    pariṇāme sa vimūḍho jānīte karmaṇaḥ phalam

16. 16

    दैवतानि हि नन्दन्ति धर्मयुक्तेन केनचित्

    येन त्वमीदृशं भावं नीतस्तच्च न बुध्यसे

    daivatāni hi nandanti dharmayuktena kenacit

    yena tvamīdṛśaṃ bhāvaṃ nītastacca na budhyase

17. 17

    यो हि मातॄः पितॄन्भ्रातॄनाचार्यांश्चावमन्यते

    स पश्यति फलं तस्य प्रेतराजवशं गतः

    yo hi mātṝḥ pitṝnbhrātṝnācāryāṃścāvamanyate

    sa paśyati phalaṃ tasya pretarājavaśaṃ gataḥ

18. 18

    अध्रुवे हि शरीरे यो न करोति तपोऽर्जनम्

    स पश्चात्तप्यते मूढो मृतो दृष्ट्वात्मनो गतिम्

    adhruve hi śarīre yo na karoti tapo'rjanam

    sa paścāttapyate mūḍho mṛto dṛṣṭvātmano gatim

19. 19

    कस्यचिन्न हि दुर्बुद्धेश्छन्दतो जायते मतिः

    यादृशं कुरुते कर्म तादृशं फलमश्नुते

    kasyacinna hi durbuddheśchandato jāyate matiḥ

    yādṛśaṃ kurute karma tādṛśaṃ phalamaśnute

20. 20

    बुद्धिं रूपं बलं वित्तं पुत्रान्माहात्म्यमेव च

    प्राप्नुवन्ति नराः सर्वं स्वकृतैः पूर्वकर्मभिः

    buddhiṃ rūpaṃ balaṃ vittaṃ putrānmāhātmyameva ca

    prāpnuvanti narāḥ sarvaṃ svakṛtaiḥ pūrvakarmabhiḥ

21. 21

    एवं निरयगामी त्वं यस्य ते मतिरीदृशी

    न त्वां समभिभाषिष्ये दुर्वृत्तस्यैष निर्णयः

    evaṃ nirayagāmī tvaṃ yasya te matirīdṛśī

    na tvāṃ samabhibhāṣiṣye durvṛttasyaiṣa nirṇayaḥ

22. 22

    एवमुक्त्वा ततस्तेन तस्यामात्याः समाहताः

    मारीचप्रमुखाः सर्वे विमुखा विप्रदुद्रुवुः

    evamuktvā tatastena tasyāmātyāḥ samāhatāḥ

    mārīcapramukhāḥ sarve vimukhā vipradudruvuḥ

23. 23

    ततस्तेन दशग्रीवो यक्षेन्द्रेण महात्मना

    गदयाभिहतो मूर्ध्नि न च स्थानाद्व्यकम्पत

    tatastena daśagrīvo yakṣendreṇa mahātmanā

    gadayābhihato mūrdhni na ca sthānādvyakampata

24. 24

    ततस्तौ राम निघ्नन्तावन्योन्यं परमाहवे

    न विह्वलौ न च श्रान्तौ बभूवतुरमर्षणैः

    tatastau rāma nighnantāvanyonyaṃ paramāhave

    na vihvalau na ca śrāntau babhūvaturamarṣaṇaiḥ

25. 25

    आग्नेयमस्त्रं स ततो मुमोच धनदो रणे

    वारुणेन दशग्रीवस्तदस्त्रं प्रत्यवारयत्

    āgneyamastraṃ sa tato mumoca dhanado raṇe

    vāruṇena daśagrīvastadastraṃ pratyavārayat

26. 26

    ततो मायां प्रविष्टः स राक्षसीं राक्षसेश्वरः

    जघान मूर्ध्नि धनदं व्याविध्य महतीं गदाम्

    tato māyāṃ praviṣṭaḥ sa rākṣasīṃ rākṣaseśvaraḥ

    jaghāna mūrdhni dhanadaṃ vyāvidhya mahatīṃ gadām

27. 27

    एवं स तेनाभिहतो विह्वलः शोणितोक्षितः

    कृत्तमूल इवाशोको निपपात धनाधिपः

    evaṃ sa tenābhihato vihvalaḥ śoṇitokṣitaḥ

    kṛttamūla ivāśoko nipapāta dhanādhipaḥ

28. 28

    ततः पद्मादिभिस्तत्र निधिभिः स धनाधिपः

    नन्दनं वनमानीय धनदः श्वासितस्तदा

    tataḥ padmādibhistatra nidhibhiḥ sa dhanādhipaḥ

    nandanaṃ vanamānīya dhanadaḥ śvāsitastadā

29. 29

    ततो निर्जित्य तं राम धनदं राक्षसाधिपः

    पुष्पकं तस्य जग्राह विमानं जयलक्षणम्

    tato nirjitya taṃ rāma dhanadaṃ rākṣasādhipaḥ

    puṣpakaṃ tasya jagrāha vimānaṃ jayalakṣaṇam

30. 30

    काञ्चनस्तम्भसंवीतं वैदूर्यमणितोरणम्

    मुक्ताजालप्रतिच्छन्नं सर्वकामफलद्रुमम्

    kāñcanastambhasaṃvītaṃ vaidūryamaṇitoraṇam

    muktājālapraticchannaṃ sarvakāmaphaladrumam