23 shlokas
- 1
तौ रजन्यां प्रभातायां स्नातौ हुतहुताशनौ
यथोक्तमृषिणा पूर्वं तत्र तत्राभ्यगायताम्
tau rajanyāṃ prabhātāyāṃ snātau hutahutāśanau
yathoktamṛṣiṇā pūrvaṃ tatra tatrābhyagāyatām
- 2
तां स शुश्राव काकुत्स्थः पूर्वचर्यां ततस्ततः
अपूर्वां पाठ्यजातिं च गेयेन समलंकृताम्
tāṃ sa śuśrāva kākutsthaḥ pūrvacaryāṃ tatastataḥ
apūrvāṃ pāṭhyajātiṃ ca geyena samalaṃkṛtām
- 3
प्रमाणैर्बहुभिर्बद्धां तन्त्रीलयसमन्विताम्
बालाभ्यां राघवः श्रुत्वा कौतूहलपरोऽभवत्
pramāṇairbahubhirbaddhāṃ tantrīlayasamanvitām
bālābhyāṃ rāghavaḥ śrutvā kautūhalaparo'bhavat
- 4
अथ कर्मान्तरे राजा समानीय महामुनीन्
पार्थिवांश्च नरव्याघ्रः पण्डितान्नैगमांस्तथा
atha karmāntare rājā samānīya mahāmunīn
pārthivāṃśca naravyāghraḥ paṇḍitānnaigamāṃstathā
- 5
पौराणिकाञ्शब्दविदो ये च वृद्धा द्विजातयः
एतान्सर्वान्समानीय गातारौ समवेशयत्
paurāṇikāñśabdavido ye ca vṛddhā dvijātayaḥ
etānsarvānsamānīya gātārau samaveśayat
- 6
हृष्टा ऋषिगणास्तत्र पार्थिवाश्च महौजसः
पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां राजानं गायकौ च तौ
hṛṣṭā ṛṣigaṇāstatra pārthivāśca mahaujasaḥ
pibanta iva cakṣurbhyāṃ rājānaṃ gāyakau ca tau
- 7
परस्परमथोचुस्ते सर्व एव समं ततः
उभौ रामस्य सदृशौ बिम्बाद्बिम्बमिवोद्धृतौ
parasparamathocuste sarva eva samaṃ tataḥ
ubhau rāmasya sadṛśau bimbādbimbamivoddhṛtau
- 8
जटिलौ यदि न स्यातां न वल्कलधरौ यदि
विशेषं नाधिगच्छामो गायतो राघवस्य च
jaṭilau yadi na syātāṃ na valkaladharau yadi
viśeṣaṃ nādhigacchāmo gāyato rāghavasya ca
- 9
तेषां संवदतामेवं श्रोतॄणां हर्षवर्धनम्
गेयं प्रचक्रतुस्तत्र तावुभौ मुनिदारकौ
teṣāṃ saṃvadatāmevaṃ śrotṝṇāṃ harṣavardhanam
geyaṃ pracakratustatra tāvubhau munidārakau
- 10
ततः प्रवृत्तं मधुरं गान्धर्वमतिमानुषम्
न च तृप्तिं ययुः सर्वे श्रोतारो गेयसंपदा
tataḥ pravṛttaṃ madhuraṃ gāndharvamatimānuṣam
na ca tṛptiṃ yayuḥ sarve śrotāro geyasaṃpadā
- 11
प्रवृत्तमादितः पूर्वं सर्गान्नारददर्शनात्
ततः प्रभृति सर्गांश्च यावद्विंशत्यगायताम्
pravṛttamāditaḥ pūrvaṃ sargānnāradadarśanāt
tataḥ prabhṛti sargāṃśca yāvadviṃśatyagāyatām
- 12
ततोऽपराह्णसमये राघवः समभाषत
श्रुत्वा विंशतिसर्गांस्तान्भरतं भ्रातृवत्सलः
tato'parāhṇasamaye rāghavaḥ samabhāṣata
śrutvā viṃśatisargāṃstānbharataṃ bhrātṛvatsalaḥ
- 13
अष्टादश सहस्राणि सुवर्णस्य महात्मनोः
ददस्व शीघ्रं काकुत्स्थ बालयोर्मा वृथा श्रमः
aṣṭādaśa sahasrāṇi suvarṇasya mahātmanoḥ
dadasva śīghraṃ kākutstha bālayormā vṛthā śramaḥ
- 14
दीयमानं सुवर्णं तन्नागृह्णीतां कुशीलवौ
ऊचतुश्च महात्मानौ किमनेनेति विस्मितौ
dīyamānaṃ suvarṇaṃ tannāgṛhṇītāṃ kuśīlavau
ūcatuśca mahātmānau kimaneneti vismitau
- 15
वन्येन फलमूलेन निरतौ स्वो वनौकसौ
सुवर्णेन हिरण्येन किं करिष्यावहे वने
vanyena phalamūlena niratau svo vanaukasau
suvarṇena hiraṇyena kiṃ kariṣyāvahe vane
- 16
तथा तयोः प्रब्रुवतोः कौतूहलसमन्विताः
श्रोतारश्चैव रामश्च सर्व एव सुविस्मिताः
tathā tayoḥ prabruvatoḥ kautūhalasamanvitāḥ
śrotāraścaiva rāmaśca sarva eva suvismitāḥ
- 17
तस्य चैवागमं रामः काव्यस्य श्रोतुमुत्सुकः
पप्रच्छ तौ महातेजास्तावुभौ मुनिदारकौ
tasya caivāgamaṃ rāmaḥ kāvyasya śrotumutsukaḥ
papraccha tau mahātejāstāvubhau munidārakau
- 18
किंप्रमाणमिदं काव्यं का प्रतिष्ठा महात्मनः
कर्ता काव्यस्य महतः को वासौ मुनिपुंगवः
kiṃpramāṇamidaṃ kāvyaṃ kā pratiṣṭhā mahātmanaḥ
kartā kāvyasya mahataḥ ko vāsau munipuṃgavaḥ
- 19
पृच्छन्तं राघवं वाक्यमूचतुर्मुनिदारकौ
वाल्मीकिर्भगवान्कर्ता सम्प्राप्तो यज्ञसंनिधिम्
येनेदं चरितं तुभ्यमशेषं संप्रदर्शितम्
pṛcchantaṃ rāghavaṃ vākyamūcaturmunidārakau
vālmīkirbhagavānkartā samprāpto yajñasaṃnidhim
yenedaṃ caritaṃ tubhyamaśeṣaṃ saṃpradarśitam
- 20
आदिप्रभृति राजेन्द्र पञ्च सर्गशतानि च
प्रतिष्ठा जीवितं यावत्तावद्राजञ्शुभाशुभम्
ādiprabhṛti rājendra pañca sargaśatāni ca
pratiṣṭhā jīvitaṃ yāvattāvadrājañśubhāśubham
- 21
यदि बुद्धिः कृता राजञ्श्रवणाय महारथ
कर्मान्तरे क्षणीभूतस्तच्छृणुष्व सहानुजः
yadi buddhiḥ kṛtā rājañśravaṇāya mahāratha
karmāntare kṣaṇībhūtastacchṛṇuṣva sahānujaḥ
- 22
बाढमित्यब्रवीद्रामस्तौ चानुज्ञाप्य राघवम्
प्रहृष्टौ जग्मतुर्वासं यत्रासौ मुनिपुंगवः
bāḍhamityabravīdrāmastau cānujñāpya rāghavam
prahṛṣṭau jagmaturvāsaṃ yatrāsau munipuṃgavaḥ
- 23
रामोऽपि मुनिभिः सार्धं पार्थिवैश्च महात्मभिः
श्रुत्वा तद्गीतमाधुर्यं कर्मशालामुपागमत्
rāmo'pi munibhiḥ sārdhaṃ pārthivaiśca mahātmabhiḥ
śrutvā tadgītamādhuryaṃ karmaśālāmupāgamat