Sarga 80

25 shlokas

1. 1

   श्रुत्वा किम्पुरुषोत्पत्तिं लक्ष्मणो भरतस्तदा

   आश्चर्यमिति चाब्रूतामुभौ रामं जनेश्वरम्

   śrutvā kimpuruṣotpattiṃ lakṣmaṇo bharatastadā

   āścaryamiti cābrūtāmubhau rāmaṃ janeśvaram

2. 2

   अथ रामः कथामेतां भूय एव महायशाः

   कथयामास धर्मात्मा प्रजापतिसुतस्य वै

   atha rāmaḥ kathāmetāṃ bhūya eva mahāyaśāḥ

   kathayāmāsa dharmātmā prajāpatisutasya vai

3. 3

   सर्वास्ता विद्रुता दृष्ट्वा किंनरीरृषिसत्तमः

   उवाच रूपसम्पन्नां तां स्त्रियं प्रहसन्निव

   sarvāstā vidrutā dṛṣṭvā kiṃnarīrṛṣisattamaḥ

   uvāca rūpasampannāṃ tāṃ striyaṃ prahasanniva

4. 4

   सोमस्याहं सुदयितः सुतः सुरुचिरानने

   भजस्व मां वरारोहे भक्त्या स्निग्धेन चक्षुषा

   somasyāhaṃ sudayitaḥ sutaḥ surucirānane

   bhajasva māṃ varārohe bhaktyā snigdhena cakṣuṣā

5. 5

   तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शून्ये स्वजनवर्जिता

   इला सुरुचिरप्रख्यं प्रत्युवाच महाग्रहम्

   tasya tadvacanaṃ śrutvā śūnye svajanavarjitā

   ilā suruciraprakhyaṃ pratyuvāca mahāgraham

6. 6

   अहं कामकरी सौम्य तवास्मि वशवर्तिनी

   प्रशाधि मां सोमसुत यथेच्छसि तथा कुरु

   ahaṃ kāmakarī saumya tavāsmi vaśavartinī

   praśādhi māṃ somasuta yathecchasi tathā kuru

7. 7

   तस्यास्तदद्भुतप्रख्यं श्रुत्वा हर्षसमन्वितः

   स वै कामी सह तया रेमे चन्द्रमसः सुतः

   tasyāstadadbhutaprakhyaṃ śrutvā harṣasamanvitaḥ

   sa vai kāmī saha tayā reme candramasaḥ sutaḥ

8. 8

   बुधस्य माधवो मासस्तामिलां रुचिराननाम्

   गतो रमयतोऽत्यर्थं क्षणवत्तस्य कामिनः

   budhasya mādhavo māsastāmilāṃ rucirānanām

   gato ramayato'tyarthaṃ kṣaṇavattasya kāminaḥ

9. 9

   अथ मासे तु सम्पूर्णे पूर्णेन्दुसदृशाननः

   प्रजापतिसुतः श्रीमाञ्शयने प्रत्यबुध्यत

   atha māse tu sampūrṇe pūrṇendusadṛśānanaḥ

   prajāpatisutaḥ śrīmāñśayane pratyabudhyata

10. 10

    सोऽपश्यत्सोमजं तत्र तप्यन्तं सलिलाशये

    ऊर्ध्वबाहुं निरालम्बं तं राजा प्रत्यभाषत

    so'paśyatsomajaṃ tatra tapyantaṃ salilāśaye

    ūrdhvabāhuṃ nirālambaṃ taṃ rājā pratyabhāṣata

11. 11

    भगवन्पर्वतं दुर्गं प्रविष्टोऽस्मि सहानुगः

    न च पश्यामि तत्सैन्यं क्व नु ते मामका गताः

    bhagavanparvataṃ durgaṃ praviṣṭo'smi sahānugaḥ

    na ca paśyāmi tatsainyaṃ kva nu te māmakā gatāḥ

12. 12

    तच्छ्रुत्वा तस्य राजर्षेर्नष्टसंज्ञस्य भाषितम्

    प्रत्युवाच शुभं वाक्यं सान्त्वयन्परया गिरा

    tacchrutvā tasya rājarṣernaṣṭasaṃjñasya bhāṣitam

    pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ sāntvayanparayā girā

13. 13

    अश्मवर्षेण महता भृत्यास्ते विनिपातिताः

    त्वं चाश्रमपदे सुप्तो वातवर्षभयार्दितः

    aśmavarṣeṇa mahatā bhṛtyāste vinipātitāḥ

    tvaṃ cāśramapade supto vātavarṣabhayārditaḥ

14. 14

    समाश्वसिहि भद्रं ते निर्भयो विगतज्वरः

    फलमूलाशनो वीर वस चेह यथासुखम्

    samāśvasihi bhadraṃ te nirbhayo vigatajvaraḥ

    phalamūlāśano vīra vasa ceha yathāsukham

15. 15

    स राजा तेन वाक्येन प्रत्याश्वस्तो महायशाः

    प्रत्युवाच शुभं वाक्यं दीनो भृत्यजनक्षयात्

    sa rājā tena vākyena pratyāśvasto mahāyaśāḥ

    pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ dīno bhṛtyajanakṣayāt

16. 16

    त्यक्ष्याम्यहं स्वकं राज्यं नाहं भृत्यैर्विनाकृतः

    वर्तयेयं क्षणं ब्रह्मन्समनुज्ञातुमर्हसि

    tyakṣyāmyahaṃ svakaṃ rājyaṃ nāhaṃ bhṛtyairvinākṛtaḥ

    vartayeyaṃ kṣaṇaṃ brahmansamanujñātumarhasi

17. 17

    सुतो धर्मपरो ब्रह्मञ्ज्येष्ठो मम महायशाः

    शशबिन्दुरिति ख्यातः स मे राज्यं प्रपत्स्यते

    suto dharmaparo brahmañjyeṣṭho mama mahāyaśāḥ

    śaśabinduriti khyātaḥ sa me rājyaṃ prapatsyate

18. 18

    न हि शक्ष्याम्यहं गत्वा भृत्यदारान्सुखान्वितान्

    प्रतिवक्तुं महातेजः किंचिदप्यशुभं वचः

    na hi śakṣyāmyahaṃ gatvā bhṛtyadārānsukhānvitān

    prativaktuṃ mahātejaḥ kiṃcidapyaśubhaṃ vacaḥ

19. 19

    तथा ब्रुवति राजेन्द्रे बुधः परममद्भुतम्

    सान्त्वपूर्वमथोवाच वासस्त इह रोचताम्

    tathā bruvati rājendre budhaḥ paramamadbhutam

    sāntvapūrvamathovāca vāsasta iha rocatām

20. 20

    न संतापस्त्वया कार्यः कार्दमेय महाबल

    संवत्सरोषितस्येह कारयिष्यामि ते हितम्

    na saṃtāpastvayā kāryaḥ kārdameya mahābala

    saṃvatsaroṣitasyeha kārayiṣyāmi te hitam

21. 21

    तस्य तद्वचनं श्रुत्वा बुधस्याक्लिष्टकर्मणः

    वासाय विदधे बुद्धिं यदुक्तं ब्रह्मवादिना

    tasya tadvacanaṃ śrutvā budhasyākliṣṭakarmaṇaḥ

    vāsāya vidadhe buddhiṃ yaduktaṃ brahmavādinā

22. 22

    मासं स स्त्री तदा भूत्वा रमयत्यनिशं शुभा

    मासं पुरुषभावेन धर्मबुद्धिं चकार सः

    māsaṃ sa strī tadā bhūtvā ramayatyaniśaṃ śubhā

    māsaṃ puruṣabhāvena dharmabuddhiṃ cakāra saḥ

23. 23

    ततः स नवमे मासि इला सोमसुतात्मजम्

    जनयामास सुश्रोणी पुरूरवसमात्मजम्

    tataḥ sa navame māsi ilā somasutātmajam

    janayāmāsa suśroṇī purūravasamātmajam

24. 24

    जातमात्रं तु सुश्रोणी पितुर्हस्ते न्यवेशयत्

    बुधस्य समवर्णाभमिलापुत्रं महाबलम्

    jātamātraṃ tu suśroṇī piturhaste nyaveśayat

    budhasya samavarṇābhamilāputraṃ mahābalam

25. 25

    बुधोऽपि पुरुषीभूतं समाश्वास्य नराधिपम्

    कथाभी रमयामास धर्मयुक्ताभिरात्मवान्

    budho'pi puruṣībhūtaṃ samāśvāsya narādhipam

    kathābhī ramayāmāsa dharmayuktābhirātmavān