Sarga 79

24 shlokas

1. 1

   तां कथामिलसम्बद्धां रामेण समुदीरिताम्

   लक्ष्मणो भरतश्चैव श्रुत्वा परमविस्मितौ

   tāṃ kathāmilasambaddhāṃ rāmeṇa samudīritām

   lakṣmaṇo bharataścaiva śrutvā paramavismitau

2. 2

   तौ रामं प्राञ्जलीभूत्वा तस्य राज्ञो महात्मनः

   विस्तरं तस्य भावस्य तदा पप्रच्छतुः पुनः

   tau rāmaṃ prāñjalībhūtvā tasya rājño mahātmanaḥ

   vistaraṃ tasya bhāvasya tadā papracchatuḥ punaḥ

3. 3

   कथं स राजा स्त्रीभूतो वर्तयामास दुर्गतिम्

   पुरुषो वा यदा भूतः कां वृत्तिं वर्तयत्यसौ

   kathaṃ sa rājā strībhūto vartayāmāsa durgatim

   puruṣo vā yadā bhūtaḥ kāṃ vṛttiṃ vartayatyasau

4. 4

   तयोस्तद्भाषितं श्रुत्वा कौतूहलसमन्वितम्

   कथयामास काकुत्स्थस्तस्य राज्ञो यथा गतम्

   tayostadbhāṣitaṃ śrutvā kautūhalasamanvitam

   kathayāmāsa kākutsthastasya rājño yathā gatam

5. 5

   तमेव प्रथमं मासं स्त्रीभूत्वा लोकसुन्दरी

   ताभिः परिवृता स्त्रीभिर्येऽस्य पूर्वं पदानुगाः

   tameva prathamaṃ māsaṃ strībhūtvā lokasundarī

   tābhiḥ parivṛtā strībhirye'sya pūrvaṃ padānugāḥ

6. 6

   तत्काननं विगाह्याशु विजह्रे लोकसुन्दरी

   द्रुमगुल्मलताकीर्णं पद्भ्यां पद्मदलेक्षणा

   tatkānanaṃ vigāhyāśu vijahre lokasundarī

   drumagulmalatākīrṇaṃ padbhyāṃ padmadalekṣaṇā

7. 7

   वाहनानि च सर्वाणि संत्यक्त्वा वै समन्ततः

   पर्वताभोगविवरे तस्मिन्रेमे इला तदा

   vāhanāni ca sarvāṇi saṃtyaktvā vai samantataḥ

   parvatābhogavivare tasminreme ilā tadā

8. 8

   अथ तस्मिन्वनोद्देशे पर्वतस्याविदूरतः

   सरः सुरुचिरप्रख्यं नानापक्षिगणायुतम्

   atha tasminvanoddeśe parvatasyāvidūrataḥ

   saraḥ suruciraprakhyaṃ nānāpakṣigaṇāyutam

9. 9

   ददर्श सा इला तस्मिन्बुधं सोमसुतं तदा

   ज्वलन्तं स्वेन वपुषा पूर्णं सोममिवोदितम्

   dadarśa sā ilā tasminbudhaṃ somasutaṃ tadā

   jvalantaṃ svena vapuṣā pūrṇaṃ somamivoditam

10. 10

    तपन्तं च तपस्तीव्रमम्भोमध्ये दुरासदम्

    यशस्करं कामगमं तारुण्ये पर्यवस्थितम्

    tapantaṃ ca tapastīvramambhomadhye durāsadam

    yaśaskaraṃ kāmagamaṃ tāruṇye paryavasthitam

11. 11

    सा तं जलाशयं सर्वं क्षोभयामास विस्मिता

    सह तैः पूर्वपुरुषैः स्त्रीभूतै रघुनन्दन

    sā taṃ jalāśayaṃ sarvaṃ kṣobhayāmāsa vismitā

    saha taiḥ pūrvapuruṣaiḥ strībhūtai raghunandana

12. 12

    बुधस्तु तां निरीक्ष्यैव कामबाणाभिपीडितः

    नोपलेभे तदात्मानं चचाल च तदाम्भसि

    budhastu tāṃ nirīkṣyaiva kāmabāṇābhipīḍitaḥ

    nopalebhe tadātmānaṃ cacāla ca tadāmbhasi

13. 13

    इलां निरीक्षमाणः स त्रैलोक्याभ्यधिकां शुभाम्

    चिन्तां समभ्यतिक्रामत्का न्वियं देवताधिका

    ilāṃ nirīkṣamāṇaḥ sa trailokyābhyadhikāṃ śubhām

    cintāṃ samabhyatikrāmatkā nviyaṃ devatādhikā

14. 14

    न देवीषु न नागीषु नासुरीष्वप्सरःसु च

    दृष्टपूर्वा मया काचिद्रूपेणैतेन शोभिता

    na devīṣu na nāgīṣu nāsurīṣvapsaraḥsu ca

    dṛṣṭapūrvā mayā kācidrūpeṇaitena śobhitā

15. 15

    सदृशीयं मम भवेद्यदि नान्यपरिग्रहा

    इति बुद्धिं समास्थाय जलात्स्थलमुपागमत्

    sadṛśīyaṃ mama bhavedyadi nānyaparigrahā

    iti buddhiṃ samāsthāya jalātsthalamupāgamat

16. 16

    स आश्रमं समुपागम्य चतस्रः प्रमदास्ततः

    शब्दापयत धर्मात्मा ताश्चैनं च ववन्दिरे

    sa āśramaṃ samupāgamya catasraḥ pramadāstataḥ

    śabdāpayata dharmātmā tāścainaṃ ca vavandire

17. 17

    स ताः पप्रच्छ धर्मात्मा कस्यैषा लोकसुन्दरी

    किमर्थमागता चेह सत्यमाख्यात माचिरम्

    sa tāḥ papraccha dharmātmā kasyaiṣā lokasundarī

    kimarthamāgatā ceha satyamākhyāta māciram

18. 18

    शुभं तु तस्य तद्वाक्यं मधुरं मधुराक्षरम्

    श्रुत्वा तु ताः स्त्रियः सर्वा ऊचुर्मधुरया गिरा

    śubhaṃ tu tasya tadvākyaṃ madhuraṃ madhurākṣaram

    śrutvā tu tāḥ striyaḥ sarvā ūcurmadhurayā girā

19. 19

    अस्माकमेषा सुश्रोणी प्रभुत्वे वर्तते सदा

    अपतिः काननान्तेषु सहास्माभिरटत्यसौ

    asmākameṣā suśroṇī prabhutve vartate sadā

    apatiḥ kānanānteṣu sahāsmābhiraṭatyasau

20. 20

    तद्वाक्यमव्यक्तपदं तासां स्त्रीणां निशम्य तु

    विद्यामावर्तनीं पुण्यामावर्तयत स द्विजः

    tadvākyamavyaktapadaṃ tāsāṃ strīṇāṃ niśamya tu

    vidyāmāvartanīṃ puṇyāmāvartayata sa dvijaḥ

21. 21

    सोऽर्थं विदित्वा निखिलं तस्य राज्ञो यथागतम्

    सर्वा एव स्त्रियस्ताश्च बभाषे मुनिपुंगवः

    so'rthaṃ viditvā nikhilaṃ tasya rājño yathāgatam

    sarvā eva striyastāśca babhāṣe munipuṃgavaḥ

22. 22

    अत्र किं पुरुषा भद्रा अवसञ्शैलरोधसि

    वत्स्यथास्मिन्गिरौ यूयमवकाशो विधीयताम्

    atra kiṃ puruṣā bhadrā avasañśailarodhasi

    vatsyathāsmingirau yūyamavakāśo vidhīyatām

23. 23

    मूलपत्रफलैः सर्वा वर्तयिष्यथ नित्यदा

    स्त्रियः किम्पुरुषान्नाम भर्तॄन्समुपलप्स्यथ

    mūlapatraphalaiḥ sarvā vartayiṣyatha nityadā

    striyaḥ kimpuruṣānnāma bhartṝnsamupalapsyatha

24. 24

    ताः श्रुत्वा सोमपुत्रस्य वाचं किंपुरुषीकृताः

    उपासांचक्रिरे शैलं बह्व्यस्ता बहुधा तदा

    tāḥ śrutvā somaputrasya vācaṃ kiṃpuruṣīkṛtāḥ

    upāsāṃcakrire śailaṃ bahvyastā bahudhā tadā