Sarga 2

29 shlokas

1. 1

   तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः

   कुम्भयोनिर्महातेजा वाक्यमेतदुवाच ह

   tasya tadvacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ

   kumbhayonirmahātejā vākyametaduvāca ha

2. 2

   शृणु राजन्यथावृत्तं यस्य तेजोबलं महत्

   जघान च रिपून्युद्धे यथावध्यश्च शत्रुभिः

   śṛṇu rājanyathāvṛttaṃ yasya tejobalaṃ mahat

   jaghāna ca ripūnyuddhe yathāvadhyaśca śatrubhiḥ

3. 3

   अहं ते रावणस्येदं कुलं जन्म च राघव

   वरप्रदानं च तथा तस्मै दत्तं ब्रवीमि ते

   ahaṃ te rāvaṇasyedaṃ kulaṃ janma ca rāghava

   varapradānaṃ ca tathā tasmai dattaṃ bravīmi te

4. 4

   पुरा कृतयुगे राम प्रजापतिसुतः प्रभुः

   पुलस्त्यो नाम ब्रह्मर्षिः साक्षादिव पितामहः

   purā kṛtayuge rāma prajāpatisutaḥ prabhuḥ

   pulastyo nāma brahmarṣiḥ sākṣādiva pitāmahaḥ

5. 5

   नानुकीर्त्या गुणास्तस्य धर्मतः शीलतस्तथा

   प्रजापतेः पुत्र इति वक्तुं शक्यं हि नामतः

   nānukīrtyā guṇāstasya dharmataḥ śīlatastathā

   prajāpateḥ putra iti vaktuṃ śakyaṃ hi nāmataḥ

6. 6

   स तु धर्मप्रसङ्गेन मेरोः पार्श्वे महागिरेः

   तृणबिन्द्वाश्रमं गत्वा न्यवसन्मुनिपुंगवः

   sa tu dharmaprasaṅgena meroḥ pārśve mahāgireḥ

   tṛṇabindvāśramaṃ gatvā nyavasanmunipuṃgavaḥ

7. 7

   तपस्तेपे स धर्मात्मा स्वाध्यायनियतेन्द्रियः

   गत्वाश्रमपदं तस्य विघ्नं कुर्वन्ति कन्यकाः

   tapastepe sa dharmātmā svādhyāyaniyatendriyaḥ

   gatvāśramapadaṃ tasya vighnaṃ kurvanti kanyakāḥ

8. 8

   देवपन्नगकन्याश्च राजर्षितनयाश्च याः

   क्रीडन्त्योऽप्सरसश्चैव तं देशमुपपेदिरे

   devapannagakanyāśca rājarṣitanayāśca yāḥ

   krīḍantyo'psarasaścaiva taṃ deśamupapedire

9. 9

   सर्वर्तुषूपभोग्यत्वाद्रम्यत्वात्काननस्य च

   नित्यशस्तास्तु तं देशं गत्वा क्रीडन्ति कन्यकाः

   sarvartuṣūpabhogyatvādramyatvātkānanasya ca

   nityaśastāstu taṃ deśaṃ gatvā krīḍanti kanyakāḥ

10. 10

    अथ रुष्टो महातेजा व्याजहार महामुनिः

    या मे दर्शनमागच्छेत्सा गर्भं धारयिष्यति

    atha ruṣṭo mahātejā vyājahāra mahāmuniḥ

    yā me darśanamāgacchetsā garbhaṃ dhārayiṣyati

11. 11

    तास्तु सर्वाः प्रतिगताः श्रुत्वा वाक्यं महात्मनः

    ब्रह्मशापभयाद्भीतास्तं देशं नोपचक्रमुः

    tāstu sarvāḥ pratigatāḥ śrutvā vākyaṃ mahātmanaḥ

    brahmaśāpabhayādbhītāstaṃ deśaṃ nopacakramuḥ

12. 12

    तृणबिन्दोस्तु राजर्षेस्तनया न शृणोति तत्

    गत्वाश्रमपदं तस्य विचचार सुनिर्भया

    tṛṇabindostu rājarṣestanayā na śṛṇoti tat

    gatvāśramapadaṃ tasya vicacāra sunirbhayā

13. 13

    तस्मिन्नेव तु काले स प्राजापत्यो महानृषिः

    स्वाध्यायमकरोत्तत्र तपसा द्योतितप्रभः

    tasminneva tu kāle sa prājāpatyo mahānṛṣiḥ

    svādhyāyamakarottatra tapasā dyotitaprabhaḥ

14. 14

    सा तु वेदध्वनिं श्रुत्वा दृष्ट्वा चैव तपोधनम्

    अभवत्पाण्डुदेहा सा सुव्यञ्जितशरीरजा

    sā tu vedadhvaniṃ śrutvā dṛṣṭvā caiva tapodhanam

    abhavatpāṇḍudehā sā suvyañjitaśarīrajā

15. 15

    दृष्ट्वा परमसंविग्ना सा तु तद्रूपमात्मनः

    इदं मे किं न्विति ज्ञात्वा पितुर्गत्वाग्रतः स्थिता

    dṛṣṭvā paramasaṃvignā sā tu tadrūpamātmanaḥ

    idaṃ me kiṃ nviti jñātvā piturgatvāgrataḥ sthitā

16. 16

    तां तु दृष्ट्वा तथाभूतां तृणबिन्दुरथाब्रवीत्

    किं त्वमेतत्त्वसदृशं धारयस्यात्मनो वपुः

    tāṃ tu dṛṣṭvā tathābhūtāṃ tṛṇabindurathābravīt

    kiṃ tvametattvasadṛśaṃ dhārayasyātmano vapuḥ

17. 17

    सा तु कृत्वाञ्जलिं दीना कन्योवाच तपोधनम्

    न जाने कारणं तात येन मे रूपमीदृशम्

    sā tu kṛtvāñjaliṃ dīnā kanyovāca tapodhanam

    na jāne kāraṇaṃ tāta yena me rūpamīdṛśam

18. 18

    किं तु पूर्वं गतास्म्येका महर्षेर्भावितात्मनः

    पुलस्त्यस्याश्रमं दिव्यमन्वेष्टुं स्वसखीजनम्

    kiṃ tu pūrvaṃ gatāsmyekā maharṣerbhāvitātmanaḥ

    pulastyasyāśramaṃ divyamanveṣṭuṃ svasakhījanam

19. 19

    न च पश्याम्यहं तत्र कांचिदप्यागतां सखीम्

    रूपस्य तु विपर्यासं दृष्ट्वा चाहमिहागता

    na ca paśyāmyahaṃ tatra kāṃcidapyāgatāṃ sakhīm

    rūpasya tu viparyāsaṃ dṛṣṭvā cāhamihāgatā

20. 20

    तृणबिन्दुस्तु राजर्षिस्तपसा द्योतितप्रभः

    ध्यानं विवेश तच्चापि अपश्यदृषिकर्मजम्

    tṛṇabindustu rājarṣistapasā dyotitaprabhaḥ

    dhyānaṃ viveśa taccāpi apaśyadṛṣikarmajam

21. 21

    स तु विज्ञाय तं शापं महर्षेर्भावितात्मनः

    गृहीत्वा तनयां गत्वा पुलस्त्यमिदमब्रवीत्

    sa tu vijñāya taṃ śāpaṃ maharṣerbhāvitātmanaḥ

    gṛhītvā tanayāṃ gatvā pulastyamidamabravīt

22. 22

    भगवंस्तनयां मे त्वं गुणैः स्वैरेव भूषिताम्

    भिक्षां प्रतिगृहाणेमां महर्षे स्वयमुद्यताम्

    bhagavaṃstanayāṃ me tvaṃ guṇaiḥ svaireva bhūṣitām

    bhikṣāṃ pratigṛhāṇemāṃ maharṣe svayamudyatām

23. 23

    तपश्चरणयुक्तस्य श्राम्यमाणेन्द्रियस्य ते

    शुश्रूषातत्परा नित्यं भविष्यति न संशयः

    tapaścaraṇayuktasya śrāmyamāṇendriyasya te

    śuśrūṣātatparā nityaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

24. 24

    तं ब्रुवाणं तु तद्वाक्यं राजर्षिं धार्मिकं तदा

    जिघृक्षुरब्रवीत्कन्यां बाढमित्येव स द्विजः

    taṃ bruvāṇaṃ tu tadvākyaṃ rājarṣiṃ dhārmikaṃ tadā

    jighṛkṣurabravītkanyāṃ bāḍhamityeva sa dvijaḥ

25. 25

    दत्त्वा तु स गतो राजा स्वमाश्रमपदं तदा

    सापि तत्रावसत्कन्या तोषयन्ती पतिं गुणैः

    प्रीतः स तु महातेजा वाक्यमेतदुवाच ह

    dattvā tu sa gato rājā svamāśramapadaṃ tadā

    sāpi tatrāvasatkanyā toṣayantī patiṃ guṇaiḥ

    prītaḥ sa tu mahātejā vākyametaduvāca ha

26. 26

    परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते गुणानां संपदा भृशम्

    तस्मात्ते विरमाम्यद्य पुत्रमात्मसमं गुणैः

    उभयोर्वंशकर्तारं पौलस्त्य इति विश्रुतम्

    parituṣṭo'smi bhadraṃ te guṇānāṃ saṃpadā bhṛśam

    tasmātte viramāmyadya putramātmasamaṃ guṇaiḥ

    ubhayorvaṃśakartāraṃ paulastya iti viśrutam

27. 27

    यस्मात्तु विश्रुतो वेदस्त्वयेहाभ्यस्यतो मम

    तस्मात्स विश्रवा नाम भविष्यति न संशयः

    yasmāttu viśruto vedastvayehābhyasyato mama

    tasmātsa viśravā nāma bhaviṣyati na saṃśayaḥ

28. 28

    एवमुक्ता तु सा कन्या प्रहृष्टेनान्तरात्मना

    अचिरेणैव कालेन सूता विश्रवसं सुतम्

    evamuktā tu sā kanyā prahṛṣṭenāntarātmanā

    acireṇaiva kālena sūtā viśravasaṃ sutam

29. 29

    स तु लोकत्रये ख्यातः शौचधर्मसमन्वितः

    पितेव तपसा युक्तो विश्रवा मुनिपुंगवः

    sa tu lokatraye khyātaḥ śaucadharmasamanvitaḥ

    piteva tapasā yukto viśravā munipuṃgavaḥ