Sarga 23

46 shlokas

1. 1

   स तु जित्वा दशग्रीवो यमं त्रिदशपुंगवम्

   रावणस्तु जयश्लाघी स्वसहायान्ददर्श ह

   sa tu jitvā daśagrīvo yamaṃ tridaśapuṃgavam

   rāvaṇastu jayaślāghī svasahāyāndadarśa ha

2. 2

   जयेन वर्धयित्वा च मारीचप्रमुखास्ततः

   पुष्पकं भेजिरे सर्वे सान्त्विता रावणेन ह

   jayena vardhayitvā ca mārīcapramukhāstataḥ

   puṣpakaṃ bhejire sarve sāntvitā rāvaṇena ha

3. 3

   ततो रसातलं हृष्टः प्रविष्टः पयसो निधिम्

   दैत्योरगगणाध्युष्टं वरुणेन सुरक्षितम्

   tato rasātalaṃ hṛṣṭaḥ praviṣṭaḥ payaso nidhim

   daityoragagaṇādhyuṣṭaṃ varuṇena surakṣitam

4. 4

   स तु भोगवतीं गत्वा पुरीं वासुकिपालिताम्

   स्थाप्य नागान्वशे कृत्वा ययौ मणिमतीं पुरीम्

   sa tu bhogavatīṃ gatvā purīṃ vāsukipālitām

   sthāpya nāgānvaśe kṛtvā yayau maṇimatīṃ purīm

5. 5

   निवातकवचास्तत्र दैत्या लब्धवरा वसन्

   राक्षसस्तान्समासाद्य युद्धेन समुपाह्वयत्

   nivātakavacāstatra daityā labdhavarā vasan

   rākṣasastānsamāsādya yuddhena samupāhvayat

6. 6

   ते तु सर्वे सुविक्रान्ता दैतेया बलशालिनः

   नानाप्रहरणास्तत्र प्रयुद्धा युद्धदुर्मदाः

   te tu sarve suvikrāntā daiteyā balaśālinaḥ

   nānāpraharaṇāstatra prayuddhā yuddhadurmadāḥ

7. 7

   तेषां तु युध्यमानानां साग्रः संवत्सरो गतः

   न चान्यतरयोस्तत्र विजयो वा क्षयोऽपि वा

   teṣāṃ tu yudhyamānānāṃ sāgraḥ saṃvatsaro gataḥ

   na cānyatarayostatra vijayo vā kṣayo'pi vā

8. 8

   ततः पितामहस्तत्र त्रैलोक्यगतिरव्ययः

   आजगाम द्रुतं देवो विमानवरमास्थितः

   tataḥ pitāmahastatra trailokyagatiravyayaḥ

   ājagāma drutaṃ devo vimānavaramāsthitaḥ

9. 9

   निवातकवचानां तु निवार्य रणकर्म तत्

   वृद्धः पितामहो वाक्यमुवाच विदितार्थवत्

   nivātakavacānāṃ tu nivārya raṇakarma tat

   vṛddhaḥ pitāmaho vākyamuvāca viditārthavat

10. 10

    न ह्ययं रावणो युद्धे शक्यो जेतुं सुरासुरैः

    न भवन्तः क्षयं नेतुं शक्याः सेन्द्रैः सुरासुरैः

    na hyayaṃ rāvaṇo yuddhe śakyo jetuṃ surāsuraiḥ

    na bhavantaḥ kṣayaṃ netuṃ śakyāḥ sendraiḥ surāsuraiḥ

11. 11

    राक्षसस्य सखित्वं वै भवद्भिः सह रोचते

    अविभक्ता हि सर्वार्थाः सुहृदां नात्र संशयः

    rākṣasasya sakhitvaṃ vai bhavadbhiḥ saha rocate

    avibhaktā hi sarvārthāḥ suhṛdāṃ nātra saṃśayaḥ

12. 12

    ततोऽग्निसाक्षिकं सख्यं कृतवांस्तत्र रावणः

    निवातकवचैः सार्धं प्रीतिमानभवत्तदा

    tato'gnisākṣikaṃ sakhyaṃ kṛtavāṃstatra rāvaṇaḥ

    nivātakavacaiḥ sārdhaṃ prītimānabhavattadā

13. 13

    अर्चितस्तैर्यथान्यायं संवत्सरसुखोषितः

    स्वपुरान्निर्विशेषं च पूजां प्राप्तो दशाननः

    arcitastairyathānyāyaṃ saṃvatsarasukhoṣitaḥ

    svapurānnirviśeṣaṃ ca pūjāṃ prāpto daśānanaḥ

14. 14

    स तूपधार्य मायानां शतमेकोनमात्मवान्

    सलिलेन्द्रपुरान्वेषी स बभ्राम रसातलम्

    sa tūpadhārya māyānāṃ śatamekonamātmavān

    salilendrapurānveṣī sa babhrāma rasātalam

15. 15

    ततोऽश्मनगरं नाम कालकेयाभिरक्षितम्

    तं विजित्य मुहूर्तेन जघ्ने दैत्यांश्चतुःशतम्

    tato'śmanagaraṃ nāma kālakeyābhirakṣitam

    taṃ vijitya muhūrtena jaghne daityāṃścatuḥśatam

16. 16

    ततः पाण्डुरमेघाभं कैलासमिव संस्थितम्

    वरुणस्यालयं दिव्यमपश्यद्राक्षसाधिपः

    tataḥ pāṇḍurameghābhaṃ kailāsamiva saṃsthitam

    varuṇasyālayaṃ divyamapaśyadrākṣasādhipaḥ

17. 17

    क्षरन्तीं च पयो नित्यं सुरभिं गामवस्थिताम्

    यस्याः पयोविनिष्यन्दात्क्षीरोदो नाम सागरः

    kṣarantīṃ ca payo nityaṃ surabhiṃ gāmavasthitām

    yasyāḥ payoviniṣyandātkṣīrodo nāma sāgaraḥ

18. 18

    यस्माच्चन्द्रः प्रभवति शीतरश्मिः प्रजाहितः

    यं समासाद्य जीवन्ति फेनपाः परमर्षयः

    अमृतं यत्र चोत्पन्नं सुरा चापि सुराशिनाम्

    yasmāccandraḥ prabhavati śītaraśmiḥ prajāhitaḥ

    yaṃ samāsādya jīvanti phenapāḥ paramarṣayaḥ

    amṛtaṃ yatra cotpannaṃ surā cāpi surāśinām

19. 19

    यां ब्रुवन्ति नरा लोके सुरभिं नाम नामतः

    प्रदक्षिणं तु तां कृत्वा रावणः परमाद्भुताम्

    प्रविवेश महाघोरं गुप्तं बहुविधैर्बलैः

    yāṃ bruvanti narā loke surabhiṃ nāma nāmataḥ

    pradakṣiṇaṃ tu tāṃ kṛtvā rāvaṇaḥ paramādbhutām

    praviveśa mahāghoraṃ guptaṃ bahuvidhairbalaiḥ

20. 20

    ततो धाराशताकीर्णं शारदाभ्रनिभं तदा

    नित्यप्रहृष्टं ददृशे वरुणस्य गृहोत्तमम्

    tato dhārāśatākīrṇaṃ śāradābhranibhaṃ tadā

    nityaprahṛṣṭaṃ dadṛśe varuṇasya gṛhottamam

21. 21

    ततो हत्वा बलाध्यक्षान्समरे तैश्च ताडितः

    अब्रवीत्क्व गतो यो वो राजा शीघ्रं निवेद्यताम्

    tato hatvā balādhyakṣānsamare taiśca tāḍitaḥ

    abravītkva gato yo vo rājā śīghraṃ nivedyatām

22. 22

    युद्धार्थी रावणः प्राप्तस्तस्य युद्धं प्रदीयताम्

    वद वा न भयं तेऽस्ति निर्जितोऽस्मीति साञ्जलिः

    yuddhārthī rāvaṇaḥ prāptastasya yuddhaṃ pradīyatām

    vada vā na bhayaṃ te'sti nirjito'smīti sāñjaliḥ

23. 23

    एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धा वरुणस्य महात्मनः

    पुत्राः पौत्राश्च निष्क्रामन्गौश्च पुष्कर एव च

    etasminnantare kruddhā varuṇasya mahātmanaḥ

    putrāḥ pautrāśca niṣkrāmangauśca puṣkara eva ca

24. 24

    ते तु वीर्यगुणोपेता बलैः परिवृताः स्वकैः

    युक्त्वा रथान्कामगमानुद्यद्भास्करवर्चसः

    te tu vīryaguṇopetā balaiḥ parivṛtāḥ svakaiḥ

    yuktvā rathānkāmagamānudyadbhāskaravarcasaḥ

25. 25

    ततो युद्धं समभवद्दारुणं लोमहर्षणम्

    सलिलेन्द्रस्य पुत्राणां रावणस्य च रक्षसः

    tato yuddhaṃ samabhavaddāruṇaṃ lomaharṣaṇam

    salilendrasya putrāṇāṃ rāvaṇasya ca rakṣasaḥ

26. 26

    अमात्यैस्तु महावीर्यैर्दशग्रीवस्य रक्षसः

    वारुणं तद्बलं कृत्स्नं क्षणेन विनिपातितम्

    amātyaistu mahāvīryairdaśagrīvasya rakṣasaḥ

    vāruṇaṃ tadbalaṃ kṛtsnaṃ kṣaṇena vinipātitam

27. 27

    समीक्ष्य स्वबलं संख्ये वरुणस्य सुतास्तदा

    अर्दिताः शरजालेन निवृत्ता रणकर्मणः

    samīkṣya svabalaṃ saṃkhye varuṇasya sutāstadā

    arditāḥ śarajālena nivṛttā raṇakarmaṇaḥ

28. 28

    महीतलगतास्ते तु रावणं दृश्य पुष्पके

    आकाशमाशु विविशुः स्यन्दनैः शीघ्रगामिभिः

    mahītalagatāste tu rāvaṇaṃ dṛśya puṣpake

    ākāśamāśu viviśuḥ syandanaiḥ śīghragāmibhiḥ

29. 29

    महदासीत्ततस्तेषां तुल्यं स्थानमवाप्य तत्

    आकाशयुद्धं तुमुलं देवदानवयोरिव

    mahadāsīttatasteṣāṃ tulyaṃ sthānamavāpya tat

    ākāśayuddhaṃ tumulaṃ devadānavayoriva

30. 30

    ततस्ते रावणं युद्धे शरैः पावकसंनिभैः

    विमुखीकृत्य संहृष्टा विनेदुर्विविधान्रवान्

    tataste rāvaṇaṃ yuddhe śaraiḥ pāvakasaṃnibhaiḥ

    vimukhīkṛtya saṃhṛṣṭā vinedurvividhānravān