Sarga 78

29 shlokas

1. 1

   तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणेनोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः

   प्रत्युवाच महातेजाः प्रहसन्राघवो वचः

   tacchrutvā lakṣmaṇenoktaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ

   pratyuvāca mahātejāḥ prahasanrāghavo vacaḥ

2. 2

   एवमेतन्नरश्रेष्ठ यथा वदसि लक्ष्मण

   वृत्रघातमशेषेण वाजिमेधफलं च यत्

   evametannaraśreṣṭha yathā vadasi lakṣmaṇa

   vṛtraghātamaśeṣeṇa vājimedhaphalaṃ ca yat

3. 3

   श्रूयते हि पुरा सौम्य कर्दमस्य प्रजापतेः

   पुत्रो बाह्लीश्वरः श्रीमानिलो नाम सुधार्मिकः

   śrūyate hi purā saumya kardamasya prajāpateḥ

   putro bāhlīśvaraḥ śrīmānilo nāma sudhārmikaḥ

4. 4

   स राजा पृथिवीं सर्वां वशे कृत्वा महायशाः

   राज्यं चैव नरव्याघ्र पुत्रवत्पर्यपालयत्

   sa rājā pṛthivīṃ sarvāṃ vaśe kṛtvā mahāyaśāḥ

   rājyaṃ caiva naravyāghra putravatparyapālayat

5. 5

   सुरैश्च परमोदारैर्दैतेयैश्च महासुरैः

   नागराक्षसगन्धर्वैर्यक्षैश्च सुमहात्मभिः

   suraiśca paramodārairdaiteyaiśca mahāsuraiḥ

   nāgarākṣasagandharvairyakṣaiśca sumahātmabhiḥ

6. 6

   पूज्यते नित्यशः सौम्य भयार्तै रघुनन्दन

   अबिभ्यंश्च त्रयो लोकाः सरोषस्य महात्मनः

   pūjyate nityaśaḥ saumya bhayārtai raghunandana

   abibhyaṃśca trayo lokāḥ saroṣasya mahātmanaḥ

7. 7

   स राजा तादृशो ह्यासीद्धर्मे वीर्ये च निष्ठितः

   बुद्ध्या च परमोदारो बाह्लीकानां महायशाः

   sa rājā tādṛśo hyāsīddharme vīrye ca niṣṭhitaḥ

   buddhyā ca paramodāro bāhlīkānāṃ mahāyaśāḥ

8. 8

   स प्रचक्रे महाबाहुर्मृगयां रुचिरे वने

   चैत्रे मनोरमे मासि सभृत्यबलवाहनः

   sa pracakre mahābāhurmṛgayāṃ rucire vane

   caitre manorame māsi sabhṛtyabalavāhanaḥ

9. 9

   प्रजघ्ने स नृपोऽरण्ये मृगाञ्शतसहस्रशः

   हत्वैव तृप्तिर्नाभूच्च राज्ञस्तस्य महात्मनः

   prajaghne sa nṛpo'raṇye mṛgāñśatasahasraśaḥ

   hatvaiva tṛptirnābhūcca rājñastasya mahātmanaḥ

10. 10

    नानामृगाणामयुतं वध्यमानं महात्मना

    यत्र जातो महासेनस्तं देशमुपचक्रमे

    nānāmṛgāṇāmayutaṃ vadhyamānaṃ mahātmanā

    yatra jāto mahāsenastaṃ deśamupacakrame

11. 11

    तस्मिंस्तु देवदेवेशः शैलराजसुतां हरः

    रमयामास दुर्धर्षैः सर्वैरनुचरैः सह

    tasmiṃstu devadeveśaḥ śailarājasutāṃ haraḥ

    ramayāmāsa durdharṣaiḥ sarvairanucaraiḥ saha

12. 12

    कृत्वा स्त्रीभूतमात्मानमुमेशो गोपतिध्वजः

    देव्याः प्रियचिकीर्षुः स तस्मिन्पर्वतनिर्झरे

    kṛtvā strībhūtamātmānamumeśo gopatidhvajaḥ

    devyāḥ priyacikīrṣuḥ sa tasminparvatanirjhare

13. 13

    ये च तत्र वनोद्देशे सत्त्वाः पुरुषवादिनः

    यच्च किंचन तत्सर्वं नारीसंज्ञं बभूव ह

    ye ca tatra vanoddeśe sattvāḥ puruṣavādinaḥ

    yacca kiṃcana tatsarvaṃ nārīsaṃjñaṃ babhūva ha

14. 14

    एतस्मिन्नन्तरे राजा स इलः कर्दमात्मजः

    निघ्नन्मृगसहस्राणि तं देशमुपचक्रमे

    etasminnantare rājā sa ilaḥ kardamātmajaḥ

    nighnanmṛgasahasrāṇi taṃ deśamupacakrame

15. 15

    स दृष्ट्वा स्त्रीकृतं सर्वं सव्यालमृगपक्षिणम्

    आत्मानं सानुगं चैव स्त्रीभूतं रघुनन्दन

    sa dṛṣṭvā strīkṛtaṃ sarvaṃ savyālamṛgapakṣiṇam

    ātmānaṃ sānugaṃ caiva strībhūtaṃ raghunandana

16. 16

    तस्य दुःखं महत्त्वासीद्दृष्ट्वात्मानं तथागतम्

    उमापतेश्च तत्कर्म ज्ञात्वा त्रासमुपागमत्

    tasya duḥkhaṃ mahattvāsīddṛṣṭvātmānaṃ tathāgatam

    umāpateśca tatkarma jñātvā trāsamupāgamat

17. 17

    ततो देवं महात्मानं शितिकण्ठं कपर्दिनम्

    जगाम शरणं राजा सभृत्यबलवाहनः

    tato devaṃ mahātmānaṃ śitikaṇṭhaṃ kapardinam

    jagāma śaraṇaṃ rājā sabhṛtyabalavāhanaḥ

18. 18

    ततः प्रहस्य वरदः सह देव्या महायशाः

    प्रजापतिसुतं वाक्यमुवाच वरदः स्वयम्

    tataḥ prahasya varadaḥ saha devyā mahāyaśāḥ

    prajāpatisutaṃ vākyamuvāca varadaḥ svayam

19. 19

    उत्तिष्ठोत्तिष्ठ राजर्षे कार्दमेय महाबल

    पुरुषत्वमृते सौम्य वरं वरय सुव्रत

    uttiṣṭhottiṣṭha rājarṣe kārdameya mahābala

    puruṣatvamṛte saumya varaṃ varaya suvrata

20. 20

    ततः स राजा शोकार्ताः प्रत्याख्यातो महात्मना

    न स जग्राह स्त्रीभूतो वरमन्यं सुरोत्तमात्

    tataḥ sa rājā śokārtāḥ pratyākhyāto mahātmanā

    na sa jagrāha strībhūto varamanyaṃ surottamāt

21. 21

    ततः शोकेन महता शैलराजसुतां नृपः

    प्रणिपत्य महादेवीं सर्वेणैवान्तरात्मना

    tataḥ śokena mahatā śailarājasutāṃ nṛpaḥ

    praṇipatya mahādevīṃ sarveṇaivāntarātmanā

22. 22

    ईशे वराणां वरदे लोकानामसि भामिनि

    अमोघदर्शने देवि भजे सौम्ये नमोऽस्तु ते

    īśe varāṇāṃ varade lokānāmasi bhāmini

    amoghadarśane devi bhaje saumye namo'stu te

23. 23

    हृद्गतं तस्य राजर्षेर्विज्ञाय हरसंनिधौ

    प्रत्युवाच शुभं वाक्यं देवी रुद्रस्य संमता

    hṛdgataṃ tasya rājarṣervijñāya harasaṃnidhau

    pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ devī rudrasya saṃmatā

24. 24

    अर्धस्य देवो वरदो वरार्धस्य तथा ह्यहम्

    तस्मादर्धं गृहाण त्वं स्त्रीपुंसोर्यावदिच्छसि

    ardhasya devo varado varārdhasya tathā hyaham

    tasmādardhaṃ gṛhāṇa tvaṃ strīpuṃsoryāvadicchasi

25. 25

    तदद्भुततमं श्रुत्वा देव्या वरमनुत्तमम्

    सम्प्रहृष्टमना भूत्वा राजा वाक्यमथाब्रवीत्

    tadadbhutatamaṃ śrutvā devyā varamanuttamam

    samprahṛṣṭamanā bhūtvā rājā vākyamathābravīt

26. 26

    यदि देवि प्रसन्ना मे रूपेणाप्रतिमा भुवि

    मासं स्त्रीत्वमुपासित्वा मासं स्यां पुरुषः पुनः

    yadi devi prasannā me rūpeṇāpratimā bhuvi

    māsaṃ strītvamupāsitvā māsaṃ syāṃ puruṣaḥ punaḥ

27. 27

    ईप्सितं तस्य विज्ञाय देवी सुरुचिरानना

    प्रत्युवाच शुभं वाक्यमेवमेतद्भविष्यति

    īpsitaṃ tasya vijñāya devī surucirānanā

    pratyuvāca śubhaṃ vākyamevametadbhaviṣyati

28. 28

    राजन्पुरुषभूतस्त्वं स्त्रीभावं न स्मरिष्यसि

    स्त्रीभूतश्चापरं मासं न स्मरिष्यसि पौरुषम्

    rājanpuruṣabhūtastvaṃ strībhāvaṃ na smariṣyasi

    strībhūtaścāparaṃ māsaṃ na smariṣyasi pauruṣam

29. 29

    एवं स राजा पुरुषो मासं भूत्वाथ कार्दमिः

    त्रैलोक्यसुन्दरी नारी मासमेकमिलाभवत्

    evaṃ sa rājā puruṣo māsaṃ bhūtvātha kārdamiḥ

    trailokyasundarī nārī māsamekamilābhavat