Sarga 13

39 shlokas

1. 1

   अथ लोकेश्वरोत्सृष्टा तत्र कालेन केनचित्

   निद्रा समभवत्तीव्रा कुम्भकर्णस्य रूपिणी

   atha lokeśvarotsṛṣṭā tatra kālena kenacit

   nidrā samabhavattīvrā kumbhakarṇasya rūpiṇī

2. 2

   ततो भ्रातरमासीनं कुम्भकर्णोऽब्रवीद्वचः

   निद्रा मां बाधते राजन्कारयस्व ममालयम्

   tato bhrātaramāsīnaṃ kumbhakarṇo'bravīdvacaḥ

   nidrā māṃ bādhate rājankārayasva mamālayam

3. 3

   विनियुक्तास्ततो राज्ञा शिल्पिनो विश्वकर्मवत्

   अकुर्वन्कुम्भकर्णस्य कैलाससममालयम्

   viniyuktāstato rājñā śilpino viśvakarmavat

   akurvankumbhakarṇasya kailāsasamamālayam

4. 4

   विस्तीर्णं योजनं शुभ्रं ततो द्विगुणमायतम्

   दर्शनीयं निराबाधं कुम्भकर्णस्य चक्रिरे

   vistīrṇaṃ yojanaṃ śubhraṃ tato dviguṇamāyatam

   darśanīyaṃ nirābādhaṃ kumbhakarṇasya cakrire

5. 5

   स्फाटिकैः काञ्चनैश्चित्रैः स्तम्भैः सर्वत्र शोभितम्

   वैदूर्यकृतशोभं च किङ्किणीजालकं तथा

   sphāṭikaiḥ kāñcanaiścitraiḥ stambhaiḥ sarvatra śobhitam

   vaidūryakṛtaśobhaṃ ca kiṅkiṇījālakaṃ tathā

6. 6

   दन्ततोरणविन्यस्तं वज्रस्फटिकवेदिकम्

   सर्वर्तुसुखदं नित्यं मेरोः पुण्यां गुहामिव

   dantatoraṇavinyastaṃ vajrasphaṭikavedikam

   sarvartusukhadaṃ nityaṃ meroḥ puṇyāṃ guhāmiva

7. 7

   तत्र निद्रां समाविष्टः कुम्भकर्णो निशाचरः

   बहून्यब्दसहस्राणि शयानो नावबुध्यते

   tatra nidrāṃ samāviṣṭaḥ kumbhakarṇo niśācaraḥ

   bahūnyabdasahasrāṇi śayāno nāvabudhyate

8. 8

   निद्राभिभूते तु तदा कुम्भकर्णे दशाननः

   देवर्षियक्षगन्धर्वान्बाधते स्म स नित्यशः

   nidrābhibhūte tu tadā kumbhakarṇe daśānanaḥ

   devarṣiyakṣagandharvānbādhate sma sa nityaśaḥ

9. 9

   उद्यानानि विचित्राणि नन्दनादीनि यानि च

   तानि गत्वा सुसंक्रुद्धो भिनत्ति स्म दशाननः

   udyānāni vicitrāṇi nandanādīni yāni ca

   tāni gatvā susaṃkruddho bhinatti sma daśānanaḥ

10. 10

    नदीं गज इव क्रीडन्वृक्षान्वायुरिव क्षिपन्

    नगान्वज्र इव सृष्टो विध्वंसयति नित्यशः

    nadīṃ gaja iva krīḍanvṛkṣānvāyuriva kṣipan

    nagānvajra iva sṛṣṭo vidhvaṃsayati nityaśaḥ

11. 11

    तथा वृत्तं तु विज्ञाय दशग्रीवं धनेश्वरः

    कुलानुरूपं धर्मज्ञो वृत्तं संस्मृत्य चात्मनः

    tathā vṛttaṃ tu vijñāya daśagrīvaṃ dhaneśvaraḥ

    kulānurūpaṃ dharmajño vṛttaṃ saṃsmṛtya cātmanaḥ

12. 12

    सौभ्रात्रदर्शनार्थं तु दूतं वैश्रवणस्तदा

    लङ्कां संप्रेषयामास दशग्रीवस्य वै हितम्

    saubhrātradarśanārthaṃ tu dūtaṃ vaiśravaṇastadā

    laṅkāṃ saṃpreṣayāmāsa daśagrīvasya vai hitam

13. 13

    स गत्वा नगरीं लङ्कामाससाद विभीषणम्

    मानितस्तेन धर्मेण पृष्टश्चागमनं प्रति

    sa gatvā nagarīṃ laṅkāmāsasāda vibhīṣaṇam

    mānitastena dharmeṇa pṛṣṭaścāgamanaṃ prati

14. 14

    पृष्ट्वा च कुशलं राज्ञो ज्ञातीनपि च बान्धवान्

    सभायां दर्शयामास तमासीनं दशाननम्

    pṛṣṭvā ca kuśalaṃ rājño jñātīnapi ca bāndhavān

    sabhāyāṃ darśayāmāsa tamāsīnaṃ daśānanam

15. 15

    स दृष्ट्वा तत्र राजानं दीप्यमानं स्वतेजसा

    जयेन चाभिसंपूज्य तूष्णीमासीन्मुहूर्तकम्

    sa dṛṣṭvā tatra rājānaṃ dīpyamānaṃ svatejasā

    jayena cābhisaṃpūjya tūṣṇīmāsīnmuhūrtakam

16. 16

    तस्योपनीते पर्यङ्के वरास्तरणसंवृते

    उपविश्य दशग्रीवं दूतो वाक्यमथाब्रवीत्

    tasyopanīte paryaṅke varāstaraṇasaṃvṛte

    upaviśya daśagrīvaṃ dūto vākyamathābravīt

17. 17

    राजन्वदामि ते सर्वं भ्राता तव यदब्रवीत्

    उभयोः सदृशं सौम्य वृत्तस्य च कुलस्य च

    rājanvadāmi te sarvaṃ bhrātā tava yadabravīt

    ubhayoḥ sadṛśaṃ saumya vṛttasya ca kulasya ca

18. 18

    साधु पर्याप्तमेतावत्कृतश्चारित्रसंग्रहः

    साधु धर्मे व्यवस्थानं क्रियतां यदि शक्यते

    sādhu paryāptametāvatkṛtaścāritrasaṃgrahaḥ

    sādhu dharme vyavasthānaṃ kriyatāṃ yadi śakyate

19. 19

    दृष्टं मे नन्दनं भग्नमृषयो निहताः श्रुताः

    देवानां तु समुद्योगस्त्वत्तो राजञ्श्रुतश्च मे

    dṛṣṭaṃ me nandanaṃ bhagnamṛṣayo nihatāḥ śrutāḥ

    devānāṃ tu samudyogastvatto rājañśrutaśca me

20. 20

    निराकृतश्च बहुशस्त्वयाहं राक्षसाधिप

    अपराद्धा हि बाल्याच्च रक्षणीयाः स्वबान्धवाः

    nirākṛtaśca bahuśastvayāhaṃ rākṣasādhipa

    aparāddhā hi bālyācca rakṣaṇīyāḥ svabāndhavāḥ

21. 21

    अहं तु हिमवत्पृष्ठं गतो धर्ममुपासितुम्

    रौद्रं व्रतं समास्थाय नियतो नियतेन्द्रियः

    ahaṃ tu himavatpṛṣṭhaṃ gato dharmamupāsitum

    raudraṃ vrataṃ samāsthāya niyato niyatendriyaḥ

22. 22

    तत्र देवो मया दृष्टः सह देव्योमया प्रभुः

    सव्यं चक्षुर्मया चैव तत्र देव्यां निपातितम्

    tatra devo mayā dṛṣṭaḥ saha devyomayā prabhuḥ

    savyaṃ cakṣurmayā caiva tatra devyāṃ nipātitam

23. 23

    का न्वियं स्यादिति शुभा न खल्वन्येन हेतुना

    रूपं ह्यनुपमं कृत्वा तत्र क्रीडति पार्वती

    kā nviyaṃ syāditi śubhā na khalvanyena hetunā

    rūpaṃ hyanupamaṃ kṛtvā tatra krīḍati pārvatī

24. 24

    ततो देव्याः प्रभावेन दग्धं सव्यं ममेक्षणम्

    रेणुध्वस्तमिव ज्योतिः पिङ्गलत्वमुपागतम्

    tato devyāḥ prabhāvena dagdhaṃ savyaṃ mamekṣaṇam

    reṇudhvastamiva jyotiḥ piṅgalatvamupāgatam

25. 25

    ततोऽहमन्यद्विस्तीर्णं गत्वा तस्य गिरेस्तटम्

    पूर्णं वर्षशतान्यष्टौ समवाप महाव्रतम्

    tato'hamanyadvistīrṇaṃ gatvā tasya girestaṭam

    pūrṇaṃ varṣaśatānyaṣṭau samavāpa mahāvratam

26. 26

    समाप्ते नियमे तस्मिंस्तत्र देवो महेश्वरः

    प्रीतः प्रीतेन मनसा प्राह वाक्यमिदं प्रभुः

    samāpte niyame tasmiṃstatra devo maheśvaraḥ

    prītaḥ prītena manasā prāha vākyamidaṃ prabhuḥ

27. 27

    प्रीतोऽस्मि तव धर्मज्ञ तपसानेन सुव्रत

    मया चैतद्व्रतं चीर्णं त्वया चैव धनाधिप

    prīto'smi tava dharmajña tapasānena suvrata

    mayā caitadvrataṃ cīrṇaṃ tvayā caiva dhanādhipa

28. 28

    तृतीयः पुरुषो नास्ति यश्चरेद्व्रतमीदृशम्

    व्रतं सुदुश्चरं ह्येतन्मयैवोत्पादितं पुरा

    tṛtīyaḥ puruṣo nāsti yaścaredvratamīdṛśam

    vrataṃ suduścaraṃ hyetanmayaivotpāditaṃ purā

29. 29

    तत्सखित्वं मया सार्धं रोचयस्व धनेश्वर

    तपसा निर्जितत्वाद्धि सखा भव ममानघ

    tatsakhitvaṃ mayā sārdhaṃ rocayasva dhaneśvara

    tapasā nirjitatvāddhi sakhā bhava mamānagha

30. 30

    देव्या दग्धं प्रभावेन यच्च सव्यं तवेक्षणम्

    एकाक्षिपिङ्गलेत्येव नाम स्थास्यति शाश्वतम्

    devyā dagdhaṃ prabhāvena yacca savyaṃ tavekṣaṇam

    ekākṣipiṅgaletyeva nāma sthāsyati śāśvatam