Sarga 24

35 shlokas

1. 1

   निवर्तमानः संहृष्टो रावणः स दुरात्मवान्

   जह्रे पथि नरेन्द्रर्षिदेवगन्धर्वकन्यकाः

   nivartamānaḥ saṃhṛṣṭo rāvaṇaḥ sa durātmavān

   jahre pathi narendrarṣidevagandharvakanyakāḥ

2. 2

   दर्शनीयां हि यां रक्षः कन्यां स्त्रीं वाथ पश्यति

   हत्वा बन्धुजनं तस्या विमाने संन्यवेशयत्

   darśanīyāṃ hi yāṃ rakṣaḥ kanyāṃ strīṃ vātha paśyati

   hatvā bandhujanaṃ tasyā vimāne saṃnyaveśayat

3. 3

   तत्र पन्नगयक्षाणां मानुषाणां च रक्षसाम्

   दैत्यानां दानवानां च कन्या जग्राह रावणः

   tatra pannagayakṣāṇāṃ mānuṣāṇāṃ ca rakṣasām

   daityānāṃ dānavānāṃ ca kanyā jagrāha rāvaṇaḥ

4. 4

   दीर्घकेश्यः सुचार्वङ्ग्यः पूर्णचन्द्रनिभाननाः

   शोकायत्तास्तरुण्यश्च समस्ताः स्तननम्रिताः

   dīrghakeśyaḥ sucārvaṅgyaḥ pūrṇacandranibhānanāḥ

   śokāyattāstaruṇyaśca samastāḥ stananamritāḥ

5. 5

   तुल्यमग्न्यर्चिषां तत्र शोकाग्निभयसंभवम्

   प्रवेपमाना दुःखार्ता मुमुचुर्बाष्पजं जलम्

   tulyamagnyarciṣāṃ tatra śokāgnibhayasaṃbhavam

   pravepamānā duḥkhārtā mumucurbāṣpajaṃ jalam

6. 6

   तासां निश्वसमानानां निश्वासैः सम्प्रदीपितम्

   अग्निहोत्रमिवाभाति संनिरुद्धाग्निपुष्पकम्

   tāsāṃ niśvasamānānāṃ niśvāsaiḥ sampradīpitam

   agnihotramivābhāti saṃniruddhāgnipuṣpakam

7. 7

   काचिद्दध्यौ सुदुःखार्ता हन्यादपि हि मामयम्

   स्मृत्वा मातॄः पितॄन्भ्रातॄन्पुत्रान्वै श्वशुरानपि

   दुःखशोकसमाविष्टा विलेपुः सहिताः स्त्रियः

   kāciddadhyau suduḥkhārtā hanyādapi hi māmayam

   smṛtvā mātṝḥ pitṝnbhrātṝnputrānvai śvaśurānapi

   duḥkhaśokasamāviṣṭā vilepuḥ sahitāḥ striyaḥ

8. 8

   कथं नु खलु मे पुत्रः करिष्यति मया विना

   कथं माता कथं भ्राता निमग्नाः शोकसागरे

   kathaṃ nu khalu me putraḥ kariṣyati mayā vinā

   kathaṃ mātā kathaṃ bhrātā nimagnāḥ śokasāgare

9. 9

   हा कथं नु करिष्यामि भर्तारं दैवतं विना

   मृत्यो प्रसीद याचे त्वां नय मां यमसादनम्

   hā kathaṃ nu kariṣyāmi bhartāraṃ daivataṃ vinā

   mṛtyo prasīda yāce tvāṃ naya māṃ yamasādanam

10. 10

    किं नु मे दुष्कृतं कर्म कृतं देहान्तरे पुरा

    ततोऽस्मि धर्षितानेन पतिता शोकसागरे

    kiṃ nu me duṣkṛtaṃ karma kṛtaṃ dehāntare purā

    tato'smi dharṣitānena patitā śokasāgare

11. 11

    न खल्विदानीं पश्यामि दुःखस्यान्तमिहात्मनः

    अहो धिङ्मानुषांल्लोकान्नास्ति खल्वधमः परः

    na khalvidānīṃ paśyāmi duḥkhasyāntamihātmanaḥ

    aho dhiṅmānuṣāṃllokānnāsti khalvadhamaḥ paraḥ

12. 12

    यद्दुर्बला बलवता बान्धवा रावणेन मे

    उदितेनैव सूर्येण तारका इव नाशिताः

    yaddurbalā balavatā bāndhavā rāvaṇena me

    uditenaiva sūryeṇa tārakā iva nāśitāḥ

13. 13

    अहो सुबलवद्रक्षो वधोपायेषु रज्यते

    अहो दुर्वृत्तमात्मानं स्वयमेव न बुध्यते

    aho subalavadrakṣo vadhopāyeṣu rajyate

    aho durvṛttamātmānaṃ svayameva na budhyate

14. 14

    सर्वथा सदृशस्तावद्विक्रमोऽस्य दुरात्मनः

    इदं त्वसदृशं कर्म परदाराभिमर्शनम्

    sarvathā sadṛśastāvadvikramo'sya durātmanaḥ

    idaṃ tvasadṛśaṃ karma paradārābhimarśanam

15. 15

    यस्मादेष परक्यासु स्त्रीषु रज्यति दुर्मतिः

    तस्माद्धि स्त्रीकृतेनैव वधं प्राप्स्यति रावणः

    yasmādeṣa parakyāsu strīṣu rajyati durmatiḥ

    tasmāddhi strīkṛtenaiva vadhaṃ prāpsyati rāvaṇaḥ

16. 16

    शप्तः स्त्रीभिः स तु तदा हततेजाः सुनिष्प्रभः

    पतिव्रताभिः साध्वीभिः स्थिताभिः साधुवर्त्मनि

    śaptaḥ strībhiḥ sa tu tadā hatatejāḥ suniṣprabhaḥ

    pativratābhiḥ sādhvībhiḥ sthitābhiḥ sādhuvartmani

17. 17

    एवं विलपमानासु रावणो राक्षसाधिपः

    प्रविवेश पुरीं लङ्कां पूज्यमानो निशाचरैः

    evaṃ vilapamānāsu rāvaṇo rākṣasādhipaḥ

    praviveśa purīṃ laṅkāṃ pūjyamāno niśācaraiḥ

18. 18

    ततो राक्षसराजस्य स्वसा परमदुःखिता

    पादयोः पतिता तस्य वक्तुमेवोपचक्रमे

    tato rākṣasarājasya svasā paramaduḥkhitā

    pādayoḥ patitā tasya vaktumevopacakrame

19. 19

    ततः स्वसारमुत्थाप्य रावणः परिसान्त्वयन्

    अब्रवीत्किमिदं भद्रे वक्तुमर्हसि मे द्रुतम्

    tataḥ svasāramutthāpya rāvaṇaḥ parisāntvayan

    abravītkimidaṃ bhadre vaktumarhasi me drutam

20. 20

    सा बाष्पपरिरुद्धाक्षी राक्षसी वाक्यमब्रवीत्

    हतास्मि विधवा राजंस्त्वया बलवता कृता

    sā bāṣpapariruddhākṣī rākṣasī vākyamabravīt

    hatāsmi vidhavā rājaṃstvayā balavatā kṛtā

21. 21

    एते वीर्यात्त्वया राजन्दैत्या विनिहता रणे

    कालकेया इति ख्याता महाबलपराक्रमाः

    ete vīryāttvayā rājandaityā vinihatā raṇe

    kālakeyā iti khyātā mahābalaparākramāḥ

22. 22

    तत्र मे निहतो भर्ता गरीयाञ्जीवितादपि

    स त्वया दयितस्तत्र भ्रात्रा शत्रुसमेन वै

    tatra me nihato bhartā garīyāñjīvitādapi

    sa tvayā dayitastatra bhrātrā śatrusamena vai

23. 23

    या त्वयास्मि हता राजन्स्वयमेवेह बन्धुना

    दुःखं वैधव्यशब्दं च दत्तं भोक्ष्याम्यहं त्वया

    yā tvayāsmi hatā rājansvayameveha bandhunā

    duḥkhaṃ vaidhavyaśabdaṃ ca dattaṃ bhokṣyāmyahaṃ tvayā

24. 24

    ननु नाम त्वया रक्ष्यो जामाता समरेष्वपि

    तं निहत्य रणे राजन्स्वयमेव न लज्जसे

    nanu nāma tvayā rakṣyo jāmātā samareṣvapi

    taṃ nihatya raṇe rājansvayameva na lajjase

25. 25

    एवमुक्तस्तया रक्षो भगिन्या क्रोशमानया

    अब्रवीत्सान्त्वयित्वा तां सामपूर्वमिदं वचः

    evamuktastayā rakṣo bhaginyā krośamānayā

    abravītsāntvayitvā tāṃ sāmapūrvamidaṃ vacaḥ

26. 26

    अलं वत्से विषादेन न भेतव्यं च सर्वशः

    मानदानविशेषैस्त्वां तोषयिष्यामि नित्यशः

    alaṃ vatse viṣādena na bhetavyaṃ ca sarvaśaḥ

    mānadānaviśeṣaistvāṃ toṣayiṣyāmi nityaśaḥ

27. 27

    युद्धे प्रमत्तो व्याक्षिप्तो जयकाङ्क्षी क्षिपञ्शरान्

    नावगच्छामि युद्धेषु स्वान्परान्वाप्यहं शुभे

    तेनासौ निहतः संख्ये मया भर्ता तव स्वसः

    yuddhe pramatto vyākṣipto jayakāṅkṣī kṣipañśarān

    nāvagacchāmi yuddheṣu svānparānvāpyahaṃ śubhe

    tenāsau nihataḥ saṃkhye mayā bhartā tava svasaḥ

28. 28

    अस्मिन्काले तु यत्प्राप्तं तत्करिष्यामि ते हितम्

    भ्रातुरैश्वर्यसंस्थस्य खरस्य भव पार्श्वतः

    asminkāle tu yatprāptaṃ tatkariṣyāmi te hitam

    bhrāturaiśvaryasaṃsthasya kharasya bhava pārśvataḥ

29. 29

    चतुर्दशानां भ्राता ते सहस्राणां भविष्यति

    प्रभुः प्रयाणे दाने च राक्षसानां महौजसाम्

    caturdaśānāṃ bhrātā te sahasrāṇāṃ bhaviṣyati

    prabhuḥ prayāṇe dāne ca rākṣasānāṃ mahaujasām

30. 30

    तत्र मातृष्वसुः पुत्रो भ्राता तव खरः प्रभुः

    भविष्यति सदा कुर्वन्यद्वक्ष्यसि वचः स्वयम्

    tatra mātṛṣvasuḥ putro bhrātā tava kharaḥ prabhuḥ

    bhaviṣyati sadā kurvanyadvakṣyasi vacaḥ svayam