Sarga 57

35 shlokas

1. 1

   प्रस्थाप्य तद्बलं सर्वं मासमात्रोषितः पथि

   एक एवाशु शत्रुघ्नो जगाम त्वरितस्तदा

   prasthāpya tadbalaṃ sarvaṃ māsamātroṣitaḥ pathi

   eka evāśu śatrughno jagāma tvaritastadā

2. 2

   द्विरात्रमन्तरे शूर उष्य राघवनन्दनः

   वाल्मीकेराश्रमं पुण्यमगच्छद्वासमुत्तमम्

   dvirātramantare śūra uṣya rāghavanandanaḥ

   vālmīkerāśramaṃ puṇyamagacchadvāsamuttamam

3. 3

   सोऽभिवाद्य महात्मानं वाल्मीकिं मुनिसत्तमम्

   कृताञ्जलिरथो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

   so'bhivādya mahātmānaṃ vālmīkiṃ munisattamam

   kṛtāñjaliratho bhūtvā vākyametaduvāca ha

4. 4

   भगवन्वस्तुमिच्छामि गुरोः कृत्यादिहागतः

   श्वः प्रभाते गमिष्यामि प्रतीचीं वारुणीं दिशम्

   bhagavanvastumicchāmi guroḥ kṛtyādihāgataḥ

   śvaḥ prabhāte gamiṣyāmi pratīcīṃ vāruṇīṃ diśam

5. 5

   शत्रुघ्नस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य मुनिपुंगवः

   प्रत्युवाच महात्मानं स्वागतं ते महायशः

   śatrughnasya vacaḥ śrutvā prahasya munipuṃgavaḥ

   pratyuvāca mahātmānaṃ svāgataṃ te mahāyaśaḥ

6. 6

   स्वमाश्रममिदं सौम्य राघवाणां कुलस्य ह

   आसनं पाद्यमर्घ्यं च निर्विशङ्कः प्रतीच्छ मे

   svamāśramamidaṃ saumya rāghavāṇāṃ kulasya ha

   āsanaṃ pādyamarghyaṃ ca nirviśaṅkaḥ pratīccha me

7. 7

   प्रतिगृह्य ततः पूजां फलमूलं च भोजनम्

   भक्षयामास काकुत्स्थस्तृप्तिं च परमां गतः

   pratigṛhya tataḥ pūjāṃ phalamūlaṃ ca bhojanam

   bhakṣayāmāsa kākutsthastṛptiṃ ca paramāṃ gataḥ

8. 8

   स तु भुक्त्वा महाबाहुर्महर्षिं तमुवाच ह

   पूर्वं यज्ञविभूतीयं कस्याश्रमसमीपतः

   sa tu bhuktvā mahābāhurmaharṣiṃ tamuvāca ha

   pūrvaṃ yajñavibhūtīyaṃ kasyāśramasamīpataḥ

9. 9

   तस्य तद्भाषितं श्रुत्वा वाल्मीकिर्वाक्यमब्रवीत्

   शत्रुघ्न शृणु यस्येदं बभूवायतनं पुरा

   tasya tadbhāṣitaṃ śrutvā vālmīkirvākyamabravīt

   śatrughna śṛṇu yasyedaṃ babhūvāyatanaṃ purā

10. 10

    युष्माकं पूर्वको राजा सुदासस्य महात्मनः

    पुत्रो मित्रसहो नाम वीर्यवानतिधार्मिकः

    yuṣmākaṃ pūrvako rājā sudāsasya mahātmanaḥ

    putro mitrasaho nāma vīryavānatidhārmikaḥ

11. 11

    स बाल एव सौदासो मृगयामुपचक्रमे

    चञ्चूर्यमाणं ददृशे स शूरो राक्षसद्वयम्

    sa bāla eva saudāso mṛgayāmupacakrame

    cañcūryamāṇaṃ dadṛśe sa śūro rākṣasadvayam

12. 12

    शार्दूलरूपिणौ घोरौ मृगान्बहुसहस्रशः

    भक्षयाणावसंतुष्टौ पर्याप्तिं च न जग्मतुः

    śārdūlarūpiṇau ghorau mṛgānbahusahasraśaḥ

    bhakṣayāṇāvasaṃtuṣṭau paryāptiṃ ca na jagmatuḥ

13. 13

    स तु तौ राक्षसौ दृष्ट्वा निर्मृगं च वनं कृतम्

    क्रोधेन महताविष्टो जघानैकं महेषुणा

    sa tu tau rākṣasau dṛṣṭvā nirmṛgaṃ ca vanaṃ kṛtam

    krodhena mahatāviṣṭo jaghānaikaṃ maheṣuṇā

14. 14

    विनिपात्य तमेकं तु सौदासः पुरुषर्षभः

    विज्वरो विगतामर्षो हतं रक्षोऽभ्यवैक्षत

    vinipātya tamekaṃ tu saudāsaḥ puruṣarṣabhaḥ

    vijvaro vigatāmarṣo hataṃ rakṣo'bhyavaikṣata

15. 15

    निरीक्षमाणं तं दृष्ट्वा सहायस्तस्य रक्षसः

    संतापमकरोद्घोरं सौदासं चेदमब्रवीत्

    nirīkṣamāṇaṃ taṃ dṛṣṭvā sahāyastasya rakṣasaḥ

    saṃtāpamakarodghoraṃ saudāsaṃ cedamabravīt

16. 16

    यस्मादनपराद्धं त्वं सहायं मम जघ्निवान्

    तस्मात्तवापि पापिष्ठ प्रदास्यामि प्रतिक्रियाम्

    yasmādanaparāddhaṃ tvaṃ sahāyaṃ mama jaghnivān

    tasmāttavāpi pāpiṣṭha pradāsyāmi pratikriyām

17. 17

    एवमुक्त्वा तु तं रक्षस्तत्रैवान्तरधीयत

    कालपर्याययोगेन राजा मित्रसहोऽभवत्

    evamuktvā tu taṃ rakṣastatraivāntaradhīyata

    kālaparyāyayogena rājā mitrasaho'bhavat

18. 18

    राजापि यजते यज्ञं तस्याश्रमसमीपतः

    अश्वमेधं महायज्ञं तं वसिष्ठोऽभ्यपालयत्

    rājāpi yajate yajñaṃ tasyāśramasamīpataḥ

    aśvamedhaṃ mahāyajñaṃ taṃ vasiṣṭho'bhyapālayat

19. 19

    तत्र यज्ञो महानासीद्बहुवर्षगणायुतान्

    समृद्धः परया लक्ष्म्या देवयज्ञसमोऽभवत्

    tatra yajño mahānāsīdbahuvarṣagaṇāyutān

    samṛddhaḥ parayā lakṣmyā devayajñasamo'bhavat

20. 20

    अथावसाने यज्ञस्य पूर्ववैरमनुस्मरन्

    वसिष्ठरूपी राजानमिति होवाच राक्षसः

    athāvasāne yajñasya pūrvavairamanusmaran

    vasiṣṭharūpī rājānamiti hovāca rākṣasaḥ

21. 21

    अद्य यज्ञावसानान्ते सामिषं भोजनं मम

    दीयतामिति शीघ्रं वै नात्र कार्या विचारणा

    adya yajñāvasānānte sāmiṣaṃ bhojanaṃ mama

    dīyatāmiti śīghraṃ vai nātra kāryā vicāraṇā

22. 22

    तच्छ्रुत्वा व्याहृतं वाक्यं रक्षसा कामरूपिणा

    भक्षसंस्कारकुशलमुवाच पृथिवीपतिः

    tacchrutvā vyāhṛtaṃ vākyaṃ rakṣasā kāmarūpiṇā

    bhakṣasaṃskārakuśalamuvāca pṛthivīpatiḥ

23. 23

    हविष्यं सामिषं स्वादु यथा भवति भोजनम्

    तथा कुरुष्व शीघ्रं वै परितुष्येद्यथा गुरुः

    haviṣyaṃ sāmiṣaṃ svādu yathā bhavati bhojanam

    tathā kuruṣva śīghraṃ vai parituṣyedyathā guruḥ

24. 24

    शासनात्पार्थिवेन्द्रस्य सूदः संभ्रान्तमानसः

    स च रक्षः पुनस्तत्र सूदवेषमथाकरोत्

    śāsanātpārthivendrasya sūdaḥ saṃbhrāntamānasaḥ

    sa ca rakṣaḥ punastatra sūdaveṣamathākarot

25. 25

    स मानुषमथो मांसं पार्थिवाय न्यवेदयत्

    इदं स्वादुहविष्यं च सामिषं चान्नमाहृतम्

    sa mānuṣamatho māṃsaṃ pārthivāya nyavedayat

    idaṃ svāduhaviṣyaṃ ca sāmiṣaṃ cānnamāhṛtam

26. 26

    स भोजनं वसिष्ठाय पत्न्या सार्धमुपाहरत्

    मदयन्त्या नरव्याघ्र सामिषं रक्षसा हृतम्

    sa bhojanaṃ vasiṣṭhāya patnyā sārdhamupāharat

    madayantyā naravyāghra sāmiṣaṃ rakṣasā hṛtam

27. 27

    ज्ञात्वा तदामिषं विप्रो मानुषं भोजनाहृतम्

    क्रोधेन महताविष्टो व्याहर्तुमुपचक्रमे

    jñātvā tadāmiṣaṃ vipro mānuṣaṃ bhojanāhṛtam

    krodhena mahatāviṣṭo vyāhartumupacakrame

28. 28

    यस्मात्त्वं भोजनं राजन्ममैतद्दातुमिच्छसि

    तस्माद्भोजनमेतत्ते भविष्यति न संशयः

    yasmāttvaṃ bhojanaṃ rājanmamaitaddātumicchasi

    tasmādbhojanametatte bhaviṣyati na saṃśayaḥ

29. 29

    स राजा सह पत्न्या वै प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

    पुनर्वसिष्ठं प्रोवाच यदुक्तं ब्रह्मरूपिणा

    sa rājā saha patnyā vai praṇipatya muhurmuhuḥ

    punarvasiṣṭhaṃ provāca yaduktaṃ brahmarūpiṇā

30. 30

    तच्छ्रुत्वा पार्थिवेन्द्रस्य रक्षसा विकृतं च तत्

    पुनः प्रोवाच राजानं वसिष्ठः पुरुषर्षभम्

    tacchrutvā pārthivendrasya rakṣasā vikṛtaṃ ca tat

    punaḥ provāca rājānaṃ vasiṣṭhaḥ puruṣarṣabham