Sarga 90

25 shlokas

1. 1

   कस्यचित्त्वथ कालस्य युधाजित्केकयो नृपः

   स्वगुरुं प्रेषयामास राघवाय महात्मने

   kasyacittvatha kālasya yudhājitkekayo nṛpaḥ

   svaguruṃ preṣayāmāsa rāghavāya mahātmane

2. 2

   गार्ग्यमङ्गिरसः पुत्रं ब्रह्मर्षिममितप्रभम्

   दश चाश्वसहस्राणि प्रीतिदानमनुत्तमम्

   gārgyamaṅgirasaḥ putraṃ brahmarṣimamitaprabham

   daśa cāśvasahasrāṇi prītidānamanuttamam

3. 3

   कम्बलानि च रत्नानि चित्रवस्त्रमथोत्तमम्

   रामाय प्रददौ राजा बहून्याभरणानि च

   kambalāni ca ratnāni citravastramathottamam

   rāmāya pradadau rājā bahūnyābharaṇāni ca

4. 4

   श्रुत्वा तु राघवो गार्ग्यं महर्षिं समुपागतम्

   मातुलस्याश्वपतिनः प्रियं दूतमुपागतम्

   śrutvā tu rāghavo gārgyaṃ maharṣiṃ samupāgatam

   mātulasyāśvapatinaḥ priyaṃ dūtamupāgatam

5. 5

   प्रत्युद्गम्य च काकुत्स्थः क्रोशमात्रं सहानुगः

   गार्ग्यं संपूजयामास धनं तत्प्रतिगृह्य च

   pratyudgamya ca kākutsthaḥ krośamātraṃ sahānugaḥ

   gārgyaṃ saṃpūjayāmāsa dhanaṃ tatpratigṛhya ca

6. 6

   पृष्ट्वा च प्रीतिदं सर्वं कुशलं मातुलस्य च

   उपविष्टं महाभागं रामः प्रष्टुं प्रचक्रमे

   pṛṣṭvā ca prītidaṃ sarvaṃ kuśalaṃ mātulasya ca

   upaviṣṭaṃ mahābhāgaṃ rāmaḥ praṣṭuṃ pracakrame

7. 7

   किमाह मातुलो वाक्यं यदर्थं भगवानिह

   प्राप्तो वाक्यविदां श्रेष्ठ साक्षादिव बृहस्पतिः

   kimāha mātulo vākyaṃ yadarthaṃ bhagavāniha

   prāpto vākyavidāṃ śreṣṭha sākṣādiva bṛhaspatiḥ

8. 8

   रामस्य भाषितं श्रुत्वा ब्रह्मर्षिः कार्यविस्तरम्

   वक्तुमद्भुतसंकाशं राघवायोपचक्रमे

   rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā brahmarṣiḥ kāryavistaram

   vaktumadbhutasaṃkāśaṃ rāghavāyopacakrame

9. 9

   मातुलस्ते महाबाहो वाक्यमाह नरर्षभ

   युधाजित्प्रीतिसंयुक्तं श्रूयतां यदि रोचते

   mātulaste mahābāho vākyamāha nararṣabha

   yudhājitprītisaṃyuktaṃ śrūyatāṃ yadi rocate

10. 10

    अयं गन्धर्वविषयः फलमूलोपशोभितः

    सिन्धोरुभयतः पार्श्वे देशः परमशोभनः

    ayaṃ gandharvaviṣayaḥ phalamūlopaśobhitaḥ

    sindhorubhayataḥ pārśve deśaḥ paramaśobhanaḥ

11. 11

    तं च रक्षन्ति गन्धर्वाः सायुधा युद्धकोविदाः

    शैलूषस्य सुता वीरास्तिस्रः कोट्यो महाबलाः

    taṃ ca rakṣanti gandharvāḥ sāyudhā yuddhakovidāḥ

    śailūṣasya sutā vīrāstisraḥ koṭyo mahābalāḥ

12. 12

    तान्विनिर्जित्य काकुत्स्थ गन्धर्वविषयं शुभम्

    निवेशय महाबाहो द्वे पुरे सुसमाहितः

    tānvinirjitya kākutstha gandharvaviṣayaṃ śubham

    niveśaya mahābāho dve pure susamāhitaḥ

13. 13

    अन्यस्य न गतिस्तत्र देशश्चायं सुशोभनः

    रोचतां ते महाबाहो नाहं त्वामनृतं वदे

    anyasya na gatistatra deśaścāyaṃ suśobhanaḥ

    rocatāṃ te mahābāho nāhaṃ tvāmanṛtaṃ vade

14. 14

    तच्छ्रुत्वा राघवः प्रीतो महर्षेर्मातुलस्य च

    उवाच बाढमित्येवं भरतं चान्ववैक्षत

    tacchrutvā rāghavaḥ prīto maharṣermātulasya ca

    uvāca bāḍhamityevaṃ bharataṃ cānvavaikṣata

15. 15

    सोऽब्रवीद्राघवः प्रीतः प्राञ्जलिप्रग्रहो द्विजम्

    इमौ कुमारौ तं देशं ब्रह्मर्षे विजयिष्यतः

    so'bravīdrāghavaḥ prītaḥ prāñjalipragraho dvijam

    imau kumārau taṃ deśaṃ brahmarṣe vijayiṣyataḥ

16. 16

    भरतस्यात्मजौ वीरौ तक्षः पुष्कल एव च

    मातुलेन सुगुप्तौ तौ धर्मेण च समाहितौ

    bharatasyātmajau vīrau takṣaḥ puṣkala eva ca

    mātulena suguptau tau dharmeṇa ca samāhitau

17. 17

    भरतं चाग्रतः कृत्वा कुमारौ सबलानुगौ

    निहत्य गन्धर्वसुतान्द्वे पुरे विभजिष्यतः

    bharataṃ cāgrataḥ kṛtvā kumārau sabalānugau

    nihatya gandharvasutāndve pure vibhajiṣyataḥ

18. 18

    निवेश्य ते पुरवरे आत्मजौ संनिवेश्य च

    आगमिष्यति मे भूयः सकाशमतिधार्मिकः

    niveśya te puravare ātmajau saṃniveśya ca

    āgamiṣyati me bhūyaḥ sakāśamatidhārmikaḥ

19. 19

    ब्रह्मर्षिमेवमुक्त्वा तु भरतं सबलानुगम्

    आज्ञापयामास तदा कुमारौ चाभ्यषेचयत्

    brahmarṣimevamuktvā tu bharataṃ sabalānugam

    ājñāpayāmāsa tadā kumārau cābhyaṣecayat

20. 20

    नक्षत्रेण च सौम्येन पुरस्कृत्याङ्गिरःसुतम्

    भरतः सह सैन्येन कुमाराभ्यां च निर्ययौ

    nakṣatreṇa ca saumyena puraskṛtyāṅgiraḥsutam

    bharataḥ saha sainyena kumārābhyāṃ ca niryayau

21. 21

    सा सेना शक्रयुक्तेव नगरान्निर्ययावथ

    राघवानुगता दूरं दुराधर्षा सुरासुरैः

    sā senā śakrayukteva nagarānniryayāvatha

    rāghavānugatā dūraṃ durādharṣā surāsuraiḥ

22. 22

    मांसाशीनि च सत्त्वानि रक्षांसि सुमहान्ति च

    अनुजग्मुश्च भरतं रुधिरस्य पिपासया

    māṃsāśīni ca sattvāni rakṣāṃsi sumahānti ca

    anujagmuśca bharataṃ rudhirasya pipāsayā

23. 23

    भूतग्रामाश्च बहवो मांसभक्षाः सुदारुणाः

    गन्धर्वपुत्रमांसानि भोक्तुकामाः सहस्रशः

    bhūtagrāmāśca bahavo māṃsabhakṣāḥ sudāruṇāḥ

    gandharvaputramāṃsāni bhoktukāmāḥ sahasraśaḥ

24. 24

    सिंहव्याघ्रसृगालानां खेचराणां च पक्षिणाम्

    बहूनि वै सहस्राणि सेनाया ययुरग्रतः

    siṃhavyāghrasṛgālānāṃ khecarāṇāṃ ca pakṣiṇām

    bahūni vai sahasrāṇi senāyā yayuragrataḥ

25. 25

    अध्यर्धमासमुषिता पथि सेना निरामया

    हृष्टपुष्टजनाकीर्णा केकयं समुपागमत्

    adhyardhamāsamuṣitā pathi senā nirāmayā

    hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇā kekayaṃ samupāgamat